แม่ญิงเกิดลูกพ้นช่องคลอดแล้วต๋ายหรือเป๋นแม่กำเดือนต๋ายเปิ้นว่าผีต๋ายพราย

ตั้งแต่เขีบยนเรื่องผีต๋ายกล๋มไปแล้ว มีคนถามเรื่องผีต๋ายพรายมันต่างกับผีต๋ายกล๋มอย่างใดกาหาป้อหนาน?.

คำตอบง่ายๆดั่งนี้ครับ...คำว่าผีต๋ายกล๋มก็ดังที่เล่าแล้วๆมานั้นแหล้ะคือแม่มานต๋ายขณะที่ลูกคาอยู่ในท้องมานกล๋ม-มนอุ้มหลุ้ม...โดยเรียกตามลักษณะท้องกลมๆมีลูกตายคาอยู่ข้างในนั่นเอง

ส่วนว่าผีต๋ายพรายคือแม่ญิงคลอดลูกออกมาพ้นช่องคลอดแล้วแม่เกิดหมดลมหายใจตายไปก็เรียกว่าต๋ายพราย  หรือแม่คลอดลูกออกมาแล้วกำลังอยู่เดือนที่ภาษาล้านนเรียกว่า " แม่ก๋ำเดือน" แม่มีอันเป็นไปเสียชีวิตลงก็เรียกว่าต๋ายพรายเช่นกัน  

คำว่าต๋ายพรายเรายังนำมาใช้กับต้นไม้ที่ขาดน้ำเลี้ยงแล้วยืนต้นต๋ายก็เรียกว่าไม้ต๋ายพรายเช่นกัน  ด้วยลักษณะคล้ายกันนี้ แม่ญิงต๋ายพรายก็ด้วยว่าขาดอาหารการกินที่ดีเมื่อคลอดลูกหมดแรงลมเบ่ง  แม้คลอดลูกออกมาแล้วขณะอยู่เดือน(อยู่ไฟ)ก็กินอยู่แบบอดๆอยากๆขาดสารอาหารก็ตายไปอย่างน่าเวทนา  เมื่อมีการต๋ายพรายลงญาติพี่น้องต้องรีบเอาไปฝังทันทีห้ามข้ามวันข้ามคืน  เมื่อฝังแล้วต้องเอาหนามถมหาไม่แล้วหมอผีก็จะมาขุดหานิ้วมือศพผีต๋ายพรายว่าอยู่ไหน  เมื่อพบนิ้วมือหมอผีจะเอาเทียนลนเอาน้ำมันมาไว้ใช้ โดยนำน้ำมันใส่กระออมไว้นำไปฝากไว้ในวัด  เมื่อถึงเวลาฤกษ์งามยามดีหมอผีจะนำเอาเศษเทียนที่หล่นตามพื้นโบสถ์ วิหารมารวมกันใส่ในภาชนะที่จะหุงแล้วนำไม้สะหลี(ไม้โพธิ์)มาทำฟืน  นำเศษก้านธูปมาทำเชื้อไฟ  ทำพิธีหุงหน้าโบสถ์เมื่อเทียนเหลวดีแล้วก็นำน้ำมันพรายเทผสมลงไปเสกด้วยพระคาถามหาเสน่ห์ทุกอย่างที่มีไม่ว่า  พระคาถาจ๊างผสมโขลง  นกยูงทอง   นกกะตั๋วหมู๋  ซะป๊ะ  ที่หมอมีอยู่เอาเป่าเสกลงให้หมด  จนน้ำมันข้นเป็นสีผึ้งจึงหยุดและเก็บไว้ใช้ทาธูป  เทียน  ดอกไม้  เจิมร้านค้า  สถานที่บันเทิงต่างๆที่ต้องการให้มีเสน่ห์คนเข้ามามากกกกกก...หมอบางคนเก่งวิชาอาจเชิญวิญญาณผีพรายมาใช้ช่วยดูเมื่อ(ดูหมอ)ที่เรียกกันว่าพรายกระซิบจะทำให้ดูหมอแม่นยิ่งขึ้น    มันจึงไม่น่าแปลกใจเลยบางครั้งเราไปดูหมอ   คุณหมอดูบางท่านอาจใช้มือกุมขมับแล้วหลับตา อาการนี้แหละท่านอาจจะนึกถึงพรายเข้ามากระซิบช่วยทำนายทายทักให้ลูกค้าผู้มีทุกข์ทางใจได้รับทราบความเป็นไปที่ต้องแก้ไขปัญหาชีวิตให้มีความสุขกลับคืนมาหรือดีขึ้นกว่าเดิม

ที่จริงยังมีขั้นตอนรายละเอียดอีกมากแต่เนื้อที่ไม่พอก็เลยต้องเล่าให้ทราบว่าผีต๋ายพรายต่างกับผีต๋ายกล๋มอย่างไร...และที่น่าเสียดายอีกอย่างคือเรื่องนี้ลุงหนานได้ศึกษาเมื่อตอนเป๋นบ่าวแถ่ว(แรกหนุ่ม)ยังไม่มีเงินซื้อกล้องถ่ายภาพ ก็เลยไม่มีภาพน้ำมันพรายมาให้ดู  เวลานี้มีกล้องถ่ายภาพครั้นจะกลับไปหาหมอดูที่เล่าปัจจุบันท่านก็ไปอยู่กับผีพรายในโลกผีๆๆๆๆๆโน่นแล้ว  จะให้ไปตามก็คงยาก  หากตามได้ลุงหนานก็คงไม่สามารถกลับมาเล่ากันอีกในโลกมนุษย์เอาเป็นว่าใครอยากศึกษาลงลึกกว่านี้ก็พอมีแถวชนบทไกลๆหรือเผลอๆอาจมีในตัวเมืองศิวิไลซ์ก็สุดจะเดา   ก็ลองๆค้นคว้ากันต่อไป  อย่างที่เขาว่า  ไม่เชื่อก็อย่าลบหลู่เน้อหมู่เฮา  เรื่องผีต๋ายพรายก็เอวัง  สุดเสี้ยงหนี้เท่านี้ก่อนแลนายเฮย