ก่อนที่จะก้าวเข้าไปศึกษาความเป็นจริง หรือรายละเอียดของชีวิตตามลำน้ำโขงนั้นผมตั้งประเด็นกับตัวเองว่า น่าจะเริ่มจากรูปธรรมคือสิ่งที่เห็น ก่อนที่จะก้าวลึกเข้าไปสู่สิ่งที่เป็นนามธรรมในระบบความเชื่อต่างๆ การยอมรับนับถือสิ่งต่างๆ รวมไปถึงการยื่นมือเข้ามาบริหารจัดการวิถีชีวิตของชุมชนโดยรัฐ  เนื่องจากลักษณะพื้นที่สองฝั่งลำน้ำโขงในพื้นที่แขวงหลวงพระบาง แขวงไชยบุรีและเมืองน่านนี้ สภาพเป็นภูเขาทั้งต่ำและสูงตลอดสองฝั่ง วิถีชีวิตชาวบ้านแถบนี้จึงย่อมแตกต่างจากสิ่งที่ผมคลุกคลีมาก่อน   

แม้ว่าดงหลวงจะมีภูเขาถึง 80 ส่วน แต่พื้นทีลอนคลื่นถึงราบก็มีพอสำหรับการตั้งชุมชนและทำมาหากินบนพื้นที่นั้นๆ และรวมถึงการพึ่งป่าด้วย

   

 

ผมเห็นควายครอบครัวหนึ่งออกมาเดินกินใบไม้ตามริมน้ำโขง ควายยังเป็นแรงงานในการทำนาที่นี่ และก็คงจะเป็นการเลี้ยงแบบปล่อยให้ไปกินใบไม้ใบหญ้าตามป่าเขา เหมือนกับ วิถีชีวิตชุมชนริมป่าทั่วไปในภูมิภาคนี้ นอกจากนี้เห็นวัว และแพะ สำหรับแพะนั้นผมทราบมาก่อนว่านอกจากจะเป็นอาหารชั้นเลิศแล้ว แพะยังเป็นสัตว์ที่สามารถเอาไปขอสาวสำหรับบางชนเผ่าได้..

   

ผมเห็นกองไม้ขนาดสั้นจำนวนหนึ่ง ไม่ทราบว่าเป็นไม้ชนิดใด มีช้างหนึ่งตัวทำหน้าที่เป็นแรงงานขนไม้ท่อนนั้นมาจากป่า คงจะเตรียมขนย้ายไปทางเรือบรรทุก จะเป็นไม้ที่จัดการโดยรัฐ หรือตัวแทนรัฐหรือไม่เราไม่ทราบ

   

 

เมื่อเวลาเที่ยงเศษท้องเริ่มส่งสัญญาณมาว่าต้องเติมพลังแล้วนะ อย่าไปมัวชมธรรมชาติเพลินไป พอดีที่อ้ายคำตัน ชาวบ้านผู้ที่เราเช่าเรือและเป็นคนพาเรามานี่บอกว่าเรามาถึงหมู่บ้านที่เราต้องการดูสภาพแล้วพอดี เราจึงแวะและขึ้นกินอาหารเที่ยงกัน ด้วยสัญชาติญาณของวิถีชีวิตคนที่อาศัยแถบนี้ อ้ายคำตันเดินไปหักใบต้นสักมา 4-5 ใบซึ่งมีขนาดใหญ่มาวางรองอาหารที่เราซื้อมาเมื่อเช้า ชาวบ้านที่เห็นเรากำลังจะลงมือกินข้าวจึงแสดงน้ำใจเอาถาดมาให้ เอากระติบที่มีข้าวเหนียวขนาดใหญ่มาให้ เราจึงแบ่งมันแกวให้ไปส่วนหนึ่ง น้องผู้ชายเดินไปขอน้ำใส่กะละมังขนาดย่อมมาเพื่อล้างมือ  แล้วข้าวเหนียวน้ำพริก ไก่ย่าง ผักดอง ก็ถูกลำเลียงลงท้องเพื่อนๆ ส่วนผมข้าวกล่องผัดผักครับ  

  

 

เมื่อเราเสร็จอาหารกลางวันก็เดินสำรวจเบื้องต้นในหมู่บ้านนี้ เราพบว่ามีอายุนานใกล้เคียงกับกรุงเทพฯมหานครของเรา เราเห็นคุณป้าท่านหนึ่งกำลังอาบน้ำตอนบ่ายต้นๆจากน้ำก๊อก แสดงว่ามีระบบประปา เราจึงเดินขึ้นไปด้านบนหมู่บ้าน เราพบชาวบ้านท่านหนึ่งกำลังเปิดก๊อกน้ำอยู่จึงเข้าไปคุยด้วย พบว่ารัฐเข้ามาสนับสนุนระบบประปาชุมชนโดยอาศัยน้ำซับ

จากดอยติดตั้งระบบท่อเอามาใส่ในถังใบนี้ โดยสร้างหลังคาครอบป้องกันฝุ่นและใบไม้ลงไปทำให้สกปรก ถังตรงนี้เหมือนเป็นที่พักน้ำก่อนจะจ่ายออกไปตามท่อแล้วเปิดก๊อก 7 แห่งทั้งหมู่บ้าน น้ำสะอาด ปริมาณน้ำมากเพียงพอทุกฤดูกาล 

<p>  </p><p></p><p>ที่บ้านนี้มีวัดหนึ่งแห่ง มีพระสองรูป ตัวอาคารกุฏินั้นตั้งอยู่บนเสาที่ไม่ได้ฝังลงดิน แต่วางอยู่บนปูนหล่อ และมีก้อนหินเล็กๆหนุนเสริม ลักษณะนี้เหมือนบ้านชนเผ่า แม้ในประเทศไทยก็มีให้เห็นวัฒนธรรมการสร้างที่อยู่อาศัยในภูมิภาคนี้เรียนรู้แก่กันและกันมานานแสนนานแล้ว ซึ่งก็คงจะรวมถึงรายละเอียดของวิถีชีวิตอื่นๆด้วย </p><p>หากหลักฐานเล็กๆนี้เป็นเครื่องยืนยันถึงความสัมพันธ์ การเรียนรู้ระหว่างประชาชนในภูมิภาคนี้ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ก็มีมานานแล้ว โดยมีระบบนิเวศเป็นส่วนหนึ่งในการคัดสรรเทคโนโลยี่ขั้นพื้นฐาน ในการใช้ชีวิตร่วมกันระหว่างคนกับคน คนกับสัตว์ และคนกับธรรมชาติ เลยรวมไปถึงคนกับสิ่งเหนือธรรมชาติด้วย </p><p>การสำรวจครั้งนี้ไม่ได้เจาะลึก เพียงเดินทางมาให้เข้าใจสภาพพื้นที่เป็นเบื้องต้นเท่านั้น  การเจาะลึกจะทำหลังปีใหม่ไปแล้ว แต่ถึงกระนั้นก็เห็นอะไรพอสมควรครับ</p>