ศ.ธานินทร์ สรุปว่า หัวใจของคุณธรรมและจริยธรรม คือ การยึดมั่นในสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรม(integrity)

          ได้อ่านพบปาฐกถาพิเศษเรื่อง “คุณธรรมจริยธรรมกับปัญหาเยาวชนในสังคมไทย” ของ ศ.ธานินทร์  กรัยวิเชียร ท่านได้กล่าวตอนหนึ่งของปาฐกถาเกี่ยวกับสาเหตุของวิกฤตการณ์ด้านคุณธรรมและจริยธรรมในสังคมไทย ว่ามาจากปัจจัยหลายประการคือ
           1.สังคมไทยห่างไกลคำสอนของศาสนา
           2.สังคมไทยเป็นสังคมที่ตามใจตนเองอย่างไม่มีขอบเขต(a permissive society) มักง่าย ไม่มีระเบียบวินัย  และไม่นำพาต่อกฎหมายของบ้านเมือง
           3.สังคมไทยเป็นสังคมแห่งวัตถุนิยม  ยกย่องคนมีทรัพย์สิน มั่งคั่งด้านวัตถุ มากกว่าคนประพฤติดี คนซื่อสัตย์สุจริต
           4.สังคมไทยเป็นสังคมที่มีความโลภ(greed) ความอยากมีอยากได้ในสิ่งที่ตนเองไม่มีสิทธิ์จะได้โดยชอบ  (มีงานวิจัยสำรวจความต้องการของนักการเมืองเรื่องหนึ่ง ได้พบว่านักการเมืองต้องการ 3 ประเด็นคือ 1)ต้องการอำนาจ  2)ต้องการความมั่งคั่ง 3)ต้องการยศศักดิ์หรือสถานภาพที่ทุกคนยอมรับ)
          5.สังคมไทยเป็นสังคมลัทธิเอาอย่าง  “คนอื่นทำได้  ทำไมเราจะทำบ้างไม่ได้”
         6.สังคมไทยมีระบบอุปถัมภ์(favouritism) มาแทนที่ระบบคุณธรรม(the merit system)
        7.สังคมไทยบกพร่องในการปลูกฝังจิตสำนึกเด็ก เช่น สอนว่า
      “ลูกเอ๋ย…ขอให้ลูกตั้งอกตั้งใจเรียนให้ดีนะ  ต่อไปจะได้เป็นใหญ่เป็นโต  เป็นเจ้าคนนายคน  มีอำนาจวาสนา  มีบุญหนักศักดิ์ใหญ่  มีแต่ความมั่งมีศรีสุข  แล้วลูกจะได้มาเป็นที่พึ่งพาของพ่อแม่ พี่น้อง และลูกหลานของเราต่อไป”
         ศ.ธานินทร์ สรุปว่า  หัวใจของคุณธรรมและจริยธรรม  คือ การยึดมั่นในสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรม(integrity)  และเห็นว่าการฝึกอบรมเด็กไทย ควรเน้นคติธรรม 12 ประการคือ
        1.สัจจะ พูดความจริง   2)ความซื่อสัตย์สุจริต  3)ความระลึกในหน้าที่  4)ความอดกลั้น  5)ความเป็นธรรม  6)ความเอาใจเขามาใส่ใจเรา  7)เมตตาธรรม   8)ความกตัญญูกตเวที  9)ความสุภาพ
นุ่มนวล  10)ความคารวะต่อผู้มีอาวุโส   11)รักษาคำพูด   12)จิตสำนึกสาธารณะ  เสียสละเพื่อส่วนรวม
         เพื่อให้สังคมไทยน่าอยู่  เราคงต้องสนองพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในความตอนหนึ่งที่ว่า
        “ในบ้านเมืองนั้นมีทั้งคนดีและคนไม่ดี  ไม่มีใครจะทำให้คนทุกคนเป็นคนดีได้ทั้งหมด  การทำให้บ้านเมืองมีความปกติสุขเรียบร้อย  จึงไม่ใช่การทำให้ทุกคนเป็นคนดี  หากแต่อยู่ที่การส่งเสริมคนดี  ให้คนดีได้ปกครองบ้านเมือง  และควบคุมคนไม่ดีไม่ให้มีอำนาจ  ไม่ให้ก่อความเดือดร้อนวุ่นวายได้”