คิดอย่างอิสระ

            การใช้ความคิดกับเรื่องที่ถูกกะเกณฑ์ มักมีความรู้สึกว่ากำลังถูกบังคับ  ทำให้เกิดความรู้สึกติดขัด เหมือนไม่อิสระ  แต่ถ้าจะฝึกคิดกับเหตุการณ์ในชีวิตประจำวัน  สิ่งที่คิดได้ สร้างคุณค่าได้ จะทำให้การคิดนั้นเป็นความสุข เป็นความปลาบปลื้ม   สำหรับเด็ก ๆ คงต้องอาศัยคุณครูพาคิด  พูดถึงคุณครูที่จะพานักเรียนคิด ทำให้คิดถึงคุณครูพิชัย จุลเดช ครูดอยคนเมืองใต้  ที่ให้โอกาสแก่เด็กๆ เสมอ  ขอเล่าเรื่องหนึ่งเป็นเหตุเกิดในห้องเรียนบนดอย (อยากเล่าหลายเรื่อง) ผู้เขียนนึกดีใจกับเด็ก ๆ ที่มีครูดีแม้จะอยู่ห่างไกลเมือง              เหตุการณ์เกิดที่โรงเรียนบ้านทุ่งหลวง  โรงเรียนตั้งอยู่บนเขาแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่  นักเรียนกำลังสนุกกับการทำกิจกรรมเลี้ยงปลา เลี้ยงเป็ดในโครงการเรียนรู้ “สุขภาพดี เราทำได้” แผนกิจกรรมที่ครูพิชัย นำนักเรียนชั้นประถมปีที่ 3-4 ทำตั้งแต่เปิดภาคเรียนปีการศึกษา 2543  (ดูจะเก่า แต่ไม่เคยเล่าให้ใครฟัง)  เป็นการเรียนรู้วิธีการเลี้ยง และเก็บเกี่ยวผลเพื่อทำอาหารกลางวัน  นักเรียนเรียนรู้การปรุงอาหาร  จัดเมนูอาหาร  แต่ไม่ทันที่จะได้ไข่เป็ดมาปรุงอาหาร  ก็เกิดปัญหาสุนัขในหมู่บ้าน เข้ามาไล่กัดเป็ด  คุณครูพิชัยต้องเรียกประชุมแต่เช้าก่อนเคารพธงชาติ  การประชุมค่อนข้างเครียด  บางคนเสนอให้เจ้าของสุนัขเอาสุนัขออกจากบริเวณโรงเรียน  แต่ก็มีคนแย้งว่า  ชาวบ้านเลี้ยงสุนัขแบบปล่อย และเข้ามาในบริเวณโรงเรียนแต่ไหนแต่ไร  การขอให้เอาสุนัขให้พ้นเป็นเรื่องยาก  ไม่น่าที่จะได้รับความร่วมมือ  กลับกัน อาจเกิดความขัดแย้งระหว่างชุมชนกับโรงเรียนได้  บางคนเสนอให้เลิกเลี้ยงเป็ด  แต่ก็มีคนแย้งว่า ได้ลงทุนแล้ว  ถ้าเลิกเลี้ยงตอนนี้ก็จะขาดทุน  นักเรียนคนหนึ่งให้ความเห็นว่า  ไข่เป็ดเป็นอาหารที่มีคุณค่ามาก  และทำให้เรียนรู้ในวิชาต่างๆ ได้หลายเรื่อง   นักเรียนโต้แย้งกันเอง ฟังกันเองในกลุ่ม  ไม่มีข้อยุติ  ครูพิชัยจึงแนะนักเรียนให้ลองคิดวิธีอื่น ที่ไม่กระทบกับเจ้าของสุนัข ขณะเดียวกัน ก็สามารถเลี้ยงเป็ดไว้กินไข่ต่อไป  นักเรียนหารือกันจนได้เวลาเคารพธงชาติ ทุกคนหยุดพูด ทุกคนร้องเพลงชาติ แล้วก็คิดต่อ  ตอนนี้ คิดออกแล้ว   นักเรียนคนหนึ่งเสนอให้เอาไม้ลวก เป็นไม้ไผ่ลำเล็ก ๆ มาปักเป็นรั้วรอบขอบบ่อ  สานเป็นตาข่ายห่างๆ ให้รั้วนี้ตั้งทำมุมเอียง ประมาณ 40 องศา  พบว่าสุนัขไม่สามารถปีนรั้วแบบนี้ได้  ขณะเดียวกัน เป็ดก็ไม่ทางเล็ดรอดออกมาเช่นกัน  การหารือยุติ ทุกคนลงมือทำงาน อย่างขมีขมัน  ไม้ลวกหาไม่ยาก มีที่ชายป่าห่างออกไปสัก 1 กิโลเมตร  อุปกรณ์อื่น เป็นต้นว่า ฆ้อน มีด หาได้จากการขอยืมแม่ หรือพ่อ ที่บ้าน   เพียง2-3 ชั่วโมง งานก็เสร็จสมบูรณ์   ไม่ต้องสร้างความรู้สึกที่กระทบกัน  ยังได้รับความช่วยเหลือจากเจ้าของสุนัขร่วมออกแรงกับนักเรียนด้วย  นับว่า การคิดอย่างรอบคอบ  คิดมุ่งสร้างสรรค์  สามารถเลือกทางออกอย่างแยบยล  เข้าทำนอง ได้ และ ได้ ไม่มีใครเสียเลย  (win win situation)            ที่นี่ นักเรียนมีโอกาสฝึกการคิดในทำนองนี้มาก  คิดไปกับเหตุการณ์ในชีวิต ได้เรียนรู้ตามสภาพจริงตลอดเวลา  เป็นการสร้างสภาพการเรียนรู้ที่ฉลาดของครูพิชัย  ผู้เขียนได้รับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นที่นี่ด้วยความชื่นชมในความจริงใจ จริงจังของการสอนด้วยการใช้ชีวิตที่สร้างสรรค์กลมกลืนกับธรรมชาติและวิถีชีวิตของชุมชนปกาเกอะญอ ของคณะครู 7 คน  ครูได้รับความร่วมมือกับชุมชน ร่วมกันพัฒนาหลักสูตรที่อนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น และเน้นกิจกรรมการเรียนรู้ตามสภาพจริง              แม้ว่า เวลาได้ล่วงเลยไป ครูหลายคน ลงเขา สร้างความก้าวหน้าในงานครูต่อไป คงมีแต่ครูพิชัย จุลเดช ที่ยังยืนยัดอยู่กับเด็กๆ บนดอย แม้ว่า กำลังครูจะเหลือเพียง 2 คน โดยมีครูเกศร อินต๊ะทา ย้ายเข้ามา ทั้งสองทำงานเพื่อเด็กๆ อย่างน่าชื่นชม  ผู้เขียนหมดหน้าที่อนุกรรมการปฏิรูปการศึกษาตั้งแต่ 2546  แต่ด้วยความคิดถึง ทำให้ได้ไปเยี่ยมเยียนตลอดมา ระยะทางไม่เป็นอุปสรรคใดๆ เพราะเราสื่อสารกันทาง e-mail  และโทรศัพท์มือถือ อย่างอิสระเสรี เหนือสิ่งอื่นใด คุณครูสองท่านยังมีเรื่องเด็ก ๆ เล่าให้ครูภาวิณีฟังอย่างต่อเนื่อง