การบริหารจัดการด้านกระบวนการเรียนการสอน

การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ

1.  สภาพปัญหา                :  ครูผู้สอนขาดความชัดเจน และมีความเข้าใจไม่ตรงกันในการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ               

:  ผู้เรียนขาดกระบวนการคิดแบบเชื่อมโยง  คิดแบบองค์รวมซึ่งนำไปสู่การเชื่อมโยงความรู้ที่เรียนในโรงเรียนไปสู่การนำไปใช้ประโยชน์และแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน

2.  หลักการและแนวคิด    จากสภาพการจัดการเรียนการสอนที่แยกออกเป็นรายวิชา  ส่งผลให้ผู้เรียนต้องจดจำเนื้อหาหรือเรียนรู้ทักษะต่างๆ ซึ่งแยกออกจากกันและกันอย่างมากมายทำให้ไม่สามารถคิดแบบเชื่อมโยง คิดแบบองค์รวม  การเรียนรู้แบบบูรณาการหรือแบบองค์รวมจะช่วยให้มีการถ่ายโอนความรู้และทักษะต่างๆระหว่างวิชาได้  อีกทั้งเป็นวิธีที่สอดคล้องกับหลักธรรมชาติ  เนื่องจากในวิถีชีวิตของคนเรา  การแก้ปัญหาหรือสถานการณ์  จะมีลักษณะการเชื่อมโยงเป็นองค์รวมมากกว่าการมองปัญหาเพียงแง่มุมหนึ่ง  และจะใช้สิ่งที่สั่งสมเป็นปัญญา  และความรู้ที่มีมาทั้งหมดเป็นเครื่องตัดสินใจ นอกจากนี้การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการยังช่วยทำให้มีวิธีในการแก้ปัญหาเกี่ยวกับหลักสูตรที่มีเนื้อหาของแต่ละสาระการเรียนแน่นเกินไป  การรวมสาระการเรียนและกลุ่มสาระการเรียนรู้ต่างๆ  เข้าด้วยกันตามวิธีการจัดทำหน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการเป็นแนวทางหนึ่ง  ที่ทำให้ครูผู้สอนสามารถจัดหัวข้อ  ทักษะและแนวคิดหลายอย่างพร้อมกัน  แทนที่จะแยกสอนเป็นสาระการเรียนรู้เดี่ยวๆได้เป็นอย่างดี

3.  ความหมายและประเภทของการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ                                การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ  มีผู้ให้ความหมายให้แตกต่างกันมากมาย  แต่จากการประมวลความหมายที่หลากหลาย  สรุปได้ว่า  การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ  เป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่มุ่งให้ผู้เรียนเชื่อมโยง  ความรู้  ทักษะ  และประสบการณ์ที่มีความหมายหลากหลายและสัมพันธ์กันเป็นองค์รวม  เพื่อให้ผู้เรียนเกิดการรู้แจ้ง  รู้จริงในสิ่งที่ศึกษา  สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงได้     การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการมีหลายรูปแบบ  ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์และความเหมาะสมของตัวผู้เรียนและสาระการเรียนรู้  ซึ่งมีผู้เสนอแนวคิดเกี่ยวกับรูปแบบการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการไว้หลายแนวคิด  ในที่นี้จะเสนอแนวคิดการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ  โดยใช้กลุ่มสาระการเรียนรู้เป็นกลัก  ซึ่งแบ่งได้เป็น  2 ลักษณะ  คือ                               

1.  การบูรณาการในกลุ่มสาระกรเรียนรู้  เป็นการจัดการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงเนื้อหาด้านความรู้  ทักษะ/กระบวนการ  หรือคุณลักษณะอันพึงประสงค์ในกลุ่มสาระการเรียนรู้นั้นๆ เข้าด้วยกัน  เพื่อมุ่งศึกษาเกี่ยวกับเรื่องราว  ประเด็น  ปัญหา  หัวข้อ  หรือประสบการณ์เรื่องใดเรื่องหนึ่งการบูรณาการภายในกลุ่มสาระการเรียนรู้เดียวกันนั้น  การสอนจึงสามารถดำเนินการโดยผู้สอนในกลุ่มสาระการเรียนรู้นั้นๆ  ไม่เกี่ยวข้องกับกลุ่มสาระการเรียนรู้อื่นๆ

2.       การบูรณาการระหว่างกลุ่มสาระการเรียนรู้  เป็นการจัดการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงเนื้อหาด้านความรู้  ทักษะ/กระบวนการ  หรือคุณลักษณะอันพึงประสงค์  ตั้งแต่สองกลุ่มสาระการเรียนรู้ขึ้นไปเข้าด้วยกัน  34เพื่อมุ่งศึกษาเกี่ยวกับเรื่องราว  ประเด็น  ปัญหา  หัวข้อ  หรือประสบการณ์เรื่องใดเรื่องหนึ่ง  ซึ่งช่วยให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ในเรื่องนั้นๆ  อย่างลึกซึ้ง  และชัดเจนใกล้เคียงกับความเป็นจริงในชีวิตยิ่งขึ้นการบูรณาการระหว่างกลุ่มสาระการเรียนรู้  การสอนจะเป็นการดำเนินการโดยผู้สอนตั้งแต่สองคนขึ้นไป  ร่วมปรึกษาหารือกัน  แล้วแยกกันสอนตามความรับผิดชอบของตน  หรือสอนร่วมกันเป็นทีมในการปฏิบัติอาจจะมีผู้สอนคนเดียวก็ได้  ถ้าเป็นการสอนในช่วงชั้นที่ 1 และ 2

4.  แนวดำเนินการบูรณาการจากหลักสูตรสู่การจัดการเรียนการสอนในชั้นเรียน  การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ  เป็นการจัดการเรียนรู้โดยใช้การเชื่อมโยงในด้านเนื้อหาและ/หรือสาระ/วิธีการ และการนำไปใช้  โดยมีเป้าหมายที่จะพัฒนาคุณลักษณะหลายๆด้าน ได้แก่  ความรู้  ทักษะ/กระบวนการ  ประสบการณ์  และคุณลักษณะอันพึงประสงค์  จึงจำเป็นต้องมีการวางแผนการวิเคราะห์หลักสูตร  การกำหนดเนื้อหา  การจัดการเรียนการสอน  มีการประสานงานและร่วมมือกันระหว่างผู้สอนในกลุ่มสาระการเรียนรู้ต่างๆ ทั้งนี้เพื่อพัฒนาให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด  การบูรณาการจึงต้องเชื่อมโยงตั้งแต่หลักสูตรไปสู่การจัดการเรียนการสอนในชั้นเรียน  ด้วยการจัดทำหน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการ  และการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบบูรณาการซึ่งมีแนวทางในการจัดทำดังนี้               

 การจัดหน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการ                การจัดทำหน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการ  สามารถจัดทำได้  2  วิธี  คือ               

 วิธีที่ 1  กำหนดประเด็น/หัวเรื่อง  แล้วจึงวิเคราะห์มาตรฐานการเรียนรู้ช่วงชั้นของกลุ่มสาระการเรียนรู้ในการจัดทำหน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการตามวิธีที่ 1 นี้  การกำหนดประเด็นหรือหัวเรื่อง  อาจได้มาจากนโยบายของสถานศึกษาหรือจากผู้สอนในระดับชั้น  ความสนใจของผู้เรียนจากนั้นจึงมาพิจารณาดูว่า  ในการจัดทำหน่วยการเรียนรู้ตามประเด็นหรือหัวเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับสาระการเรียนรู้  หรือกลุ่มสาระการเรียนรู้ใด  สามารถบรรลุมาตรฐานการเรียนรู้ช่วงชั้นใดบ้าง  แล้วกำหนดผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง  เนื้อหาสาระที่เกี่ยวข้อง  จัดกิจกรรมการเรียนรู้  จัดเตรียมแหล่ง/สื่อการเรียนรู้  และจัดเตรียม/สร้างเครื่องมือวัดและประเมินผล  เมื่อได้หน่วยการเรียนรู้แล้วควรประเมินผลหน่วยการเรียนรู้  จากนั้นปรับปรุงแก้ไขให้สมบูรณ์  แล้วนำไปจัดการเรียนรู้ตามแผนที่ได้พัฒนาไว้               

วิธีที่ 2  วิเคราะห์และเลือกมาตรฐานการเรียนรู้ช่วงชั้นของกลุ่มสาระการเรียนรู้ต่างๆแล้วจึงกำหนด  ประเด็น/หัวเรื่องในการจัดทำหน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการตามวิธีที่ 2 นี้ ผู้สอนในระดับชั้นเดียวกันมาร่วมกันพิจารณาว่าในกลุ่มสาระการเรียนรู้ที่สอนอยู่นั้น  มีมาตรฐานการเรียนรู้ช่วงชั้นอะไรบ้างและวิเคราะห์ว่ามาตรฐานการเรียนรู้ช่วงชั้นใดและรายละเอียดเกี่ยวกับกลุ่มสาระการเรียนรู้ใดที่เหมาะสมจะนำมาบูรณาการร่วมกัน  แล้วจึงกำหนดประเด็นหรือหัวเรื่องให้สอดคล้องกัน จากนั้นจึงพิจารณาผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง  เนื้อหาสาระที่เกี่ยวข้อง   การจัดกิจกรรมการเรียนรู้  จัดเตรียมสื่อ/แหล่งการเรียนรู้  และจัดเตรียม/สร้างเครื่องมือวัดและประเมินผล  เมื่อได้หน่วยการเรียนรู้แล้วควรประเมินผลหน่วยการเรียนรู้  จากนั้นปรับปรุงแก้ไขให้สมบูรณ์  แล้วนำไปจัดการเรียนรู้ตามแผนที่ได้พัฒนาไว้