ฉลาด = รู้+เข้าใจ+เชื่อมโยง+ทำให้เป็นเรื่องง่าย

คนฉลาดมีลักษณะอย่างไร

ผมโชคดีที่ได้มีโอกาสได้รู้จักกับคนฉลาดหลายๆ คน เลยอยากจัดลักษณะของคนฉลาดตามมุมมองของผมไว้แบบนี้ครับ

  • คนฉลาดเป็นคนที่เข้าใจอะไรได้ง่าย เขาไม่จำเป็นต้องมีความรู้มากมาย หรือรอบรู้ไปเสียทุกเรื่อง แต่คนพวกนี้มีความสามารถทำความเข้าใจเรื่องราวที่เขาได้พบเห็นได้ยินได้อ่าน อย่างไม่ลำบากยากเย็น กล่าวอีกนัยหนึ่ง คนฉลาดเป็นคนที่ "รู้ทัน" เพราะเข้าใจถึงเจตนาที่แท้จริงของคน หรือข้อมูลว่าลึกๆ แล้วต้องการอะไร
  • คนฉลาด เชื่อมโยงสิ่งต่างๆ เข้าด้วยกันได้
  • คนฉลาดมักมีความสุขกับการคิด ผมยังไม่เคยเห็นคนฉลาดที่ไม่มีความคิด
  • คนฉลาดมีความสามารถทำสิ่งต่างๆ ให้เป็นสิ่งง่ายๆ (simplification)
  • ตามทฤษฎี Multiple intelligences ก็บอกไว้ว่า ความฉลาดมีตั้งเจ็ดแปดประเภท http://en.wikipedia.org/wiki/Multiple_intelligences#Naturalistic แต่อย่างไรก็ตามผมเห็นว่าไม่ว่าจะฉลาดในประเภทไหนก็ตาม เขาต้องมีลักษณะเหมือนสี่ข้อแรก
  • คนเรียนเก่งส่วนใหญ่เป็นคนฉลาด แต่คนฉลาดไม่จำเป็นต้องเรียนเก่ง เพราะการเรียนในระบบโรงเรียน, มหาวิทยาลัยนั้น ว่ากันอย่างไม่เกรงใจ มันก็คือการเล่นเกมส์ชนิดหนึ่ง คนฉลาดจะเข้าใจว่าเกมส์นี้ มีกฎกติกาอย่างไร ถ้าเขายอมลดตัวลงเล่นกับมัน เขาก็จะเป็นคน "เรียนเก่ง" (มีคนฉลาดมากมายที่ "เรียนไม่เก่ง" หรือ เรียนไม่จบมหาวิทยาลัย ต้องออกจากการเรียน เพราะไม่ปรารถนา "ลดตัว" ลงเล่น เกมส์ที่ชื่อว่าการศึกษา) คนที่มีความสามารถเหมือนเครื่องอัดเทป หรือเครื่องถ่ายเอกสาร กล่าวคือ มีความจำเป็นเลิศ แต่ไม่ต้องมีศักยภาพอย่างอื่นเลย ก็สามารถเป็นคนเรียนเก่งในระบบโรงเรียนได้

ปิดท้ายด้วยการเปรียบเทียบโฆษณาผลิตภัณฑ์อาหารสำหรับเด็กที่ได้ดูที่เมืองไทย กับที่ออสเตรเลียครับ ผมรู้สึกว่าประเทศเราเอาความอยากของพ่อแม่ที่ต้องการให้ลูกตัวเองฉลาด (โอเมก้า ทรี) มาเป็นจุดขายผลิตภัณฑ์มากจริงๆ ประเภทว่ากินแล้วลูกตอบคำถามของครูในห้องเรียนได้ หรือประมาณว่าแก้ปัญหาเฉพาะหน้าประเภทลูกบอลตกน้ำได้ ในขณะที่โฆษณาที่นี่เน้นเรื่องว่าผลิตภัณฑ์ของเขามีสารอาหารเพียงพอสำหรับเด็ก ภาพจะออกมาประเภทกินแล้วออกไปวิ่งเล่นกลางแจ้งอย่างมีความสุข

มันสื่อครับว่าคนชั้นกลางออสเตรเลียไม่ได้กังวลว่า ลูกจะ"ไม่ฉลาด" เหมือนพ่อแม่ของเด็กไทย

เขียนๆ มานี่เป็นแค่เรื่องฉลาด อย่างเดียวนะครับ จริงๆ แล้วสังคมเรายังต้องการอะไรมากกว่าฉลาดอีกมาก เช่น การทำงานเป็นทีม การตั้งใจทำงาน การเคารพกฎเกณฑ์ของสังคม หรือแม้แต่คุณธรรม ศีลธรรม จริยธรรม เพราะเรามีคนฉลาดเยอะแยะมากมายที่ไม่สามารถทำงานกับมนุษย์ด้วยกันได้เลย

ภาษาไทยเรานี่สวยงามครับ เราเรียกคนฉลาดที่มีคุณธรรมว่า "ปราชญ์"

ส่วนคนฉลาดที่มีแต่ฉลาดไปวันๆ ไม่มีลักษณะเอื้อประโยชน์ต่อสังคมเลย ไม่รู้ว่ามีศัพท์เรียกโดยเฉพาะหรือเปล่า

แต่ผมมักจะเรียกคนพวกนี้ว่า "ไอ้ตัวแสบ"