จิตวิทยาการโกหก

โกหกมีเสน่ห์

จิตวิทยาการโกหกไม่มีใครในโลกที่ไม่เคยโกหก คนบางคนโกหกบ่อยแต่บ างคนก็นานๆ ครั้ง ถึง แม้ศีลข้อหนึ่ง ของพทุธศาสนา และบัญญัติข้อหนึ่ง ของคริสต์ศาสนาจะสั่งห้ามคนโกหกก็ตามแต่เราก็ยังทําพวกเราคงแปลกใจไม่น้อย เมื่อรู้ว่าวงการจิตวิทยาเริ่มให้ความสนใจ เกี่ยวกับการโกหกอย่างจริงจัง เมื่อไม่นานมานี้เอง แม้แต่ S.Freud นักจิตวิทยาผู้มีชื่อเสียงเองก็มิได้เคยถูกกล่าวถึงจิตวิทยาของพวกชอบโกหกพกลมทั้งหลายเลยพจนานุกรม Encyclopedia of Psychology ที่ตีพิมพ์เมื่อ 13 ปีก่อนนี้ได้กล่าวถึงการโกหกแต่เพียงสั้นๆ เท่านั้นเองคนเราจะมีชีวิต จะอยู่อย่างปกติหรือไม่ถ้าไม่โกหกเลยสําหรับเรื่องนี้นักจิตวิทยาที่กำลังศึกษพฤติกรรมโกหกของมนุษย์ได้พบว่า การโกหกเป็นพฤติกรรมปกติของคนทั่วไป และขั้นตอนหรือเหตุผลที่ทําให้คนพูดโกหกนั้นลึกลับ และซับซ้อนพอสมควรเมื่อไม่นานมานี้เอง B. DePaulo นักจิตวิทยาแห่งมหาวิทยาลัย Virginia ในประเทศสหรัฐอเมริกา ได้ศึกษาคน 147 คน ที่มีอายุระหว่าง 18 - 71 ปี โดยทํ าให้คนเหล่านั้นบันทึกข้อมูลที่ตนโกหกในเวลา 1 สัปดาห์เธอได้พบว่า ภายในเวลาดังกล่าวคนส่วนมากจะโกหกกันวันละครั้ง หรือ สองครั้ง (คือบ่อยพอๆ กับ การแปรงฟัน) ชายและหญิงที่สนทนากันนานเกิน 10 นาที มักจะห้ามใจที่จะไม่โกหกกันไม่ได้ และในกรณีลูกกับพ่อแม่การโกหกเป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงแทบไม่ได้เลยในวารสาร Psychology Today ฉบับเดือนพฤษภาคม และมิถุนายน พ.ศ.2540 นี้ L. Saxe นักจิตวิทยาแห่งมหาวิทยาลัย Brandeis ในสหรัฐอเมริกาได้รายงานว่าถึงแม้สังคมจะกํ าหนดให้คนเราพูดความจริง  แต่ในขณะเดียวกันสังคมก็สนับสนุนให้เราโกหกด้วย โดยมักจะให้รางวัลแก่คนโกหก เช่น เวลาใครมาทํางานสาย หากเขาพูดความจริงว่าเมื่อคืนเที่ยวดึกไปหน่อยเลยหลับเลยเวลา เขาก็จะถูกคาดโทษ แต่หากเขาอ้างว่าเพราะรถติด โทษที่เขาได้รับก็จะไม่รุนแรง คนมีอาชีพทนาย ตํ ารวจสอบสวน หรือผู้สื่อข่าว (ที่ไม่รับผิดชอบ)มักจะมีนิทาน" ให้สังคมรับรู้ตลอดเวลา หรือแม้แต่คนที่รักกัน บางครั้งก็ไม่วายจะโกหกกนัสถิติที่ D.Hollanderนักจิตวิทยาแห่งมหาวิทยาลัยMissouri ในสหรฐัอเมรกิ าได้รวบรวมมาชี้บอกว่าในการสํ ารวจคนเราจะมชีวีติอยู่อย่างมีความสุขหรือไม่ถ้าไม่โกหกเลยสําหรับเรื่องนี้นักจิตวิทยาที่กำลังศึกษาพฤติกรรมโกหกของมนุษย์ได้พบว่า การโกหกเป็นพฤติกรรมปกติของคนทั่วไป และขั้นตอนหรือเหตุผลที่ทํ าให้คนพูดโกหกนั้นลึกลับ และซับซ้อนพอสมควร  จิตวิทยาของการโกหกบรรดานิสิตหนุ่ม-สาวของมหาวิทยาลัยเมื่อ 4 ปีก่อนนั้น เธอได้พบว่า 85% ของนิสิตที่เป็นแฟนกันให้ข้อมูลเกี่ยวกับคนรักเก่าที่ไม่เป็นจริง และในขณะกำลังมัดใจสาวอยู่ หนึ่งในสามของคู่รักจะเล่าอะไรๆ ที่ไม่จริงถึง30% และถึง คนที่รักันจะโกหกกัน "บ่อย" ก็ตาม แต่พอเป็นสามี-ภรรยากันปริมาณการโกหกจะลดลงเหลือเพียง 10% เท่านั้นเอง (นี่คือตัวเลขในระยะแรกๆ ของการแต่งงาน ตัวเลขอาจจะเพิ่มสูงมาก ถ้าการสมรสนั้นล้มเหลว) และคนทั่วไปมักจะโกหกเรื่องที่ร้ายแรงที่สุดกับคนที่ใกล้ชิดที่สุดนักจิตวิทยาได้พบว่า ถึงแม้ว่าเรื่องโกหกบางเรื่องจะทําให้สัมพันธภาพระหว่างคนสองคนถูกกระทบกระเทือนก็ตาม แต่การโกหก ในบางกรณีก็ทําu3651 ให้สังคมดําเนินไปได้ด้วยดี เพราะในบางครั้งเราจําต้องโกหกเพื่อถนอมความรู้สึกของคนอื่น เช่นเวลาเราพูดว่า ในสายตาผมคุณสวยที่สุดในโลก เป็นต้น   วัฒนธรรมของชาติก็มีส่วนในการกํ าหนดให้คนโกหก เพราะอ้างเจตนาดี เช่นได้มีการสํารวจพบว่า  50% ของคนอเมริกันเชื้อสาย เกาหลีคิดว่าคนที่ถูกตรวจพบว่าเป็นมะเร็งควรจะรู้ความจริง ในขณะเดียวกันคนอเมริกันเชื้อสายยุโรปถงึ 90% จะมีความเห็นว่าคนเป็นมะเร็ง ควรจะได้รู้ความจริงนักจิตวิทยายังพบอีกว่าสตรีมักจะโกหกเพื่อถนอมความรู้สึกของคนใกล้ชิด และบรุษุมักจะปดในเรื่อ งที่เกี่ยวกับตนเอง จะยังไง ก็ตามเวลาชายและหญิงจะจับโกหกเพื่อนฝูง ความสามารถของชายและหญิงใน  เรื่องนี้จะแตกต่างกัน โดยผู้หญิงจะจับโกหกได้ดีกว่าผู้ชาย และเมื่อความสัมพันธ์ระหว่างกันยิ่งลึก ผู้หญิงก็จะยิ่งอ่านใจได้ดีขึ้นๆ (สามีทั้งหลายโปรดสําเหนียกข้อสังเกตนี้ให้ดี)Saxe มีความเชื่ออีกว่าบุคคลใดก็ตามที่ตกอยู่ใต้ความกดดันมากๆ จะโกหกทันที ดังรายงานของDePaulo ในวารสาร Journal of Personality and Social Psychology ฉบับเมื่อเดือนมกราคมที่ผ่านมานี้ว่าการที่คนเราชอบปดเพราะมีความต้องการจะสร้างความประทับใจกับคนรอบข้างจนเกินความพอดี คนที่ชอบแสดงออก คนที่มีความมั่นใจว่าสวยหรือหล่อ เมื่อตกอยู่ในสถานการณ์ถูกบังคับ จะโกหกทันทีในทางตรงกันข้ามคนที่โกหกน้อยที่สุดมักจะเป็นคนรู้สึกรับผิดชอบสูง เพื่อนเพศเดียวกันที่สนิทกันมักจะไม่โกหกกัน คนที่ตกอยู่ในสภาพเศร้าซึมก็จะไม่โกหกเหมือนกัน ทั้งนี้ไม่ว่าจะโกหกตัวเองหรือคนอื่นก็ตามเรามีวิธีจับโกหกหรือไม่ เราทุกคนรู้ดีว่าเวลาเราเล่นโป๊กเกอร์ เซียนทั้งหลายมักจะตีหน้าตายสนิทจนเราอ่านอะไรไม่ออก คนที่โกหก เก่งก็เช่นกัน อุปกรณ์ "วิทยาศาสตร์" เช่น เครื่องจับเท็จ ก็ช่วยอะไรไม่ได้เลย จนวงการตํารวจปัจจุบันได้ประกาศเลิกใช้เครื่องจับเท็จไปเมื่อไม่นานมานี้เอง สิ่งที่เครื่องจับเท็จจับได้ คือความกลัวของผู้ถูกจับเสียมากกว่า ทั้งนี้เพราะได้มีการพบว่าการที่หัวใจจะเต้นเร็วกว่าปกติ หรือการที่เหงื่อจะตกมากๆ ไม่ได้หมายความว่า คนๆ นั้นกําลังโกหก จุดดับของเครื่องจับเท็จคือ การที่คนบางคนสามารถพูดโกหกได้อย่างสบายใจ ไร้ความกังวลหรือความเสียใจใดๆ หนําซํ้ายังไม่แสดงพิรุธอะไรๆ ให้เห็นเลย หรือคนที่บริสุทธิ์บางคนเวลาพูดความจริงรู้สึกกลัวผลที่จะติดตามมา เหงื่อจึงออกและหัวใจจึงเต้นเร็วกว่าปกติเช่นนี้เป็นต้น ดังนั้นเมื่อมีการวิจัยที่ตรวจพบว่าเครื่องจับ เท็จทำงานผิดพลาด 25-75% ศาลจึงไม่อนุญุาติให้ใช้เครื่องจับเท็จ    หลักฐานหนึ่งในการต่อสู้คดีนักจิตวิทยาหลายคนมีความคิดว่า เมื่ออุปกรณ์วิทยาศาสตร์ไม่สามารถช่วยเราสังเกตหรือจับโกหกได้เราก็ต้องอาศัยวิธิอื่น เช่น โดยการพิจารณาจังหวะการพดู หรือการเปลี่ยนนํ้ าเสียง เป็นต้นนักจิตวิทยาเองก็ยอมรับว่าวิธีการที่เราใช้ในการจับโกหกทุกวิธีนั้น ต่างก็มีจุดบกพร่องด้วยกันทั้งสิ้น พูดง่ายๆ คือเรายังไม่มีวิธีใดๆ ที่จะจับโกหกคนได้ผล 100% (คนที่ชอบโกหกคงสบายขึ้นเมื่ออ่านถึงตรงนี้)จึงเป็นจริงว่า ณ วันนี้การศึกษา ด้านจิตวิทยาของการโกหกได้ทํ าให้เรารู้สึกว่า การโกหกมิได้เป็นบาปหนักหนาสาหัส ดังที่ได้มีศีลห้ามไว้ตั้งแต่สมัยพุทธกาลอีกต่อไป แต่คนที่ชอบโกหกนั้นก็ต้องรับความจริงข้อหนึ่งว่า เวลาที่พูดโกหกไปแล้วคนพูดจะรู้สึกห่างไกลจากคนฟัง และยิ่งปด ก็ยิ่งรู้สึกห่างเพราะกลัวเขาจะจับได้จะยังไงก็ตาม 75% ของคนที่พูดโกหก หากตรวจพบตอนหลังว่าไม่มีใครจับโกหกได้ก็มีแนวโน้มจะพูดปดอีกส่วนคนที่จะสาปแช่งหรือประณามคนพูดโกหกไม่ว่าจะในกรณีใดทั้งสิ้นนั้นก็ขอให้ตระหนักว่า หากทุกคน (รัฐบาล นักการเมือง คนขับแท้กซี่  สาม-ี ภรรยา) พูด ความจริง กันทุกเรื่องประเทศชาติจะเป็นอย่างไร
 ความกังวลความแตกตื่นจะมีหรือไม่ ความไว้วางใจและความใกล้ชิดจะหมดไปหรือไม่ แต่หากคุณคิดว่าเรื่องที่คุณโกหกนั้น ไม่มีพิษ หรือ ไม่เป็นอันตรายใดๆ และทําให้คนฟังสขุ ใจ ก็โกหกต่อไปเถอะครับ คนบางคนชอบให้เขาหลอก