การประชุมสภาวิชาการของ มอ. กระตุ้นให้ผมเขียนบันทึกนี้    ว่าหน้าที่ของมหาวิทยาลัย      มองมุมใหม่  สำหรับมหาวิทยาลัยวิจัย     คือเสาะหาวิชชา    วิชชาที่ “ดิ้นได้”     มุมมองต่อ “วิชชา” ในสมัย ๘๐ – ๕๐  ปีก่อน กับสมัยปัจจุบัน ไม่เหมือนกัน   

          ในมหาวิทยาลัยวิจัย ระบบบุคลากร ต้องไม่แยกออกจากระบบสร้างสรรค์วิชาการ     มหาวิทยาลัยวิจัยต้องมองอนาคตทางวิชาการ     แล้วสร้างคนโดยกิจกรรมทางวิชาการของตน และร่วมกับมหาวิทยาลัยอื่น ทั้งในและต่างประเทศ     ในระหว่างนั้นคิด career path  คิดระบบแรงจูงใจเอาไว้      ทั้งแรงจูงใจในการตอบแทน และแรงจูงใจในโอกาสสร้างผลงาน สร้างทีมงาน

          มหาวิทยาลัยที่มุ่งส่งอาจารย์ไปเรียนต่อที่อื่น เช่นในต่างประเทศ จะไม่มีวันเป็นมหาวิทยาลัยที่แท้จริงได้      เพราะจะไม่มีวัฒนธรรมวิจัย    

          ในมหาวิทยาลัยวิจัย career path ที่ใฝ่ฝัน คือการมีทีมวิจัยของตน     หรือเข้าไปอยู่ในทีมวิจัยที่น่าสนุก น่าตื่นเต้น     ได้ทำงานวิจัยที่ตนคลั่งไคล้ และภาคภูมิใจ    

          มหาวิทยาลัยวิจัยต้องมีเจ้าหน้าที่ที่ทำงานด้านการจัดการทั่วไปที่เข้มแข็ง     ทำหน้าที่หนุนกิจกรรมวิชาการ     อาจารย์ที่เก่งต้องมุ่งทำงานวิจัย-วิชาการ     หวังสร้างความสำเร็จในชีวิตโดยสร้างผลงานวิจัย-วิชาการ     ไม่ใช่มุ่งความสำเร็จในชีวิตโดยเข้าสู่ตำแหน่งบริหารอย่างในปัจจุบัน       

          การเป็นมหาวิทยาลัยวิจัย ในปัจจุบัน ต้องตีความ “สังคมความรู้” ในความหมายใหม่      ว่าปัจจุบันเป็นสังคม distributive knowledge      ที่ความรู้มีกระจายอยู่ทั่วไป     มหาวิทยาลัยไม่ใช่ศูนย์กลางความรู้ (centralized knowledge) อย่างที่เป็นในอดีต     มหาวิทยาลัยวิจัยจึงต้องร่วมมือกับแหล่งความรู้ต่างๆ อย่างกว้างขวาง     ร่วมมือกันสร้างความรู้ขึ้นมาจากสภาพชีวิตจริงของแหล่งความรู้นั้นๆ  

                การทำหน้าที่ มหาวิทยาลัยวิจัย    ในยุคโลกาภิวัตน์    หมายความว่าขอบเขตของ “โลก” ขององค์กรต้องไม่ใช่แค่ภายในประเทศไทย     ต้องมีขอบเขตการดำเนินการกว้างขวางทั่วโลก    

               ผมได้เรียนรู้ว่าการกระจายอำนาจให้คณบดี ไป เสาะหาอาจารย์ที่มีความสามารถสูง คุณวุฒิสูง     แต่ถูกกดดันโดยหัวหน้าภาคฯ กดดันให้รับ ปริญญาโท     นี่คือข้อจำกัดด้านวัฒนธรรมและปัญหาผู้บริหารสายตาสั้น     ไม่มองการณ์ไกล    


          ผมได้เรียนรู้จาก รศ. ดร. ยืน ภู่วรวรรณ ว่า ในอนาคตมีการเปลี่ยนแปลงสูงมาก    ต้องเล็งอนาคตว่าต้องเปลี่ยนไปอย่างไร    ต่อไป service industry จะโตมากขึ้นเรื่อยๆ     เวลานี้กว่า ๕๐% ของเศรษฐกิจไทย  
          
            คนไทยรุ่นใหม่  ไม่ยึดสาขาวิชา มีความรู้หลายด้าน    เปลี่ยนงานบ่อย     การพัฒนาไปอยู่ที่ขอบ (edge) มีลักษณะเป็น collaboration มากขึ้น    ไม่เป็นศาสตร์เดียว     เรียนรู้เท่าไรก็เรียนได้ไม่หมด    ต้องปรับเปลี่ยนในอนาคตง่าย     เป็นอนาคตที่คาดเดาไม่ได้
  
           การพัฒนาบุคลากรต้องไปมองตัวคนในปัจจุบัน   ว่าเขาต้องการอะไร   

          ผมมองว่าปัจจัยสำคัญสำหรับการได้คนดีและเก่ง    คือต้องมีระบบบริหารที่ empower     ให้ทำงานสนุก     อย่าไปหยุดอยู่แค่ดัชนีหลอกๆ ต้องไปให้เลย % PhD

          ผมได้เรียนรู้ว่า มอ. มีกรณีความสำเร็จ     เวลานี้คณะเภสัชศาสตร์ เป็นที่ ๑ ของประเทศในด้านความรู้ของบัณฑิต    ใช้เวลาพัฒนา  ๘ – ๑๒ ปี      คณะวิศวกรรมศาสตร์ มี publication อันดับ ๓ ของประเทศ    วางฐานโดย รศ. ดร. สุรพล อารีกุล  ใช้เวลา ๑๒ ปี      มอ. ต้องการดำเนินการในคณะอื่นๆ ด้วย  โดยลดเวลาให้สั้นลง เหลือ ๗ – ๘  ปี

วิจารณ์ พานิช
๒๐ ส.ค. ๕๐
บนเครื่องบิน หาดใหญ่ – กรุงเทพ