เจ็ดปีที่แล้ว ผมได้เรียนรู้ feeding therapy กับเด็กๆที่คุณหมอวินิจฉัยว่าเป็น Noonan Syndrome วันนี้ผมได้ฝึกน้องนักกิจกรรมบำบัดเรียนรู้ผ่านเด็กน้อยอายุเกือบสองปีที่คณะฯ ครับ

คุณพ่อคุณแม่ของเด็กน้อยคนนี้ดูกระตื้นรือล้นกับ "วิธีการฝึกการดูดกลืนอาหาร" อย่างน่าประทับใจครับ

ผมเลยนึกถึงประสบการณ์สมัยเคยทำงานที่ รพ. รามาธิบดี และ รพ. บำรุงราษฏร์ แต่ครั้งนั้นต้องใช้ความรู้ทางกิจกรรมบำบัด เรื่อง feeding therapy in neonatal unit ต้องเริ่มทำการฝึกตั้งแต่เด็กเกิดมาใหม่ๆ เลย

วันนี้เพิ่งพบว่า รพ.เอกชนแห่งหนึ่ง ได้ละเลยโปรแกรมการกระตุ้นพัฒนาการการดูดกลืนอาหาร จนทำให้น้องคนนี้มีปัญหาหลายๆด้าน จนไม่สามารถทานอาหารได้เหมือนเด็กปกติ ส่งผลให้น้ำหนักตัวน้อยกว่าปกติ และน้องก็ยังมีปัญหาด้านอื่นๆ ด้วย ลองคลิกที่ http://www.noonansyndrome.org/home.html

ลองอ่านดูปัญหาและวิธีการแก้ไขเบื้องต้น ที่ต้องอาศัยการฝึกจากนักกิจกรรมบำบัดและการจัดโปรแกรมร่วมกับคุณพ่อคุณแม่

  1. ปัญหาความไวของการสัมผัสบริเวณภายในช่องปากมากเกินไป ทำให้ไม่ยอมรับสัมผัสจากยางจุกนม หลอด หรือช้อน - ต้องลดความไวโดยจับเด็กในท่าที่มั่นคง ไม่แหงนหน้า และใช้วัตถุต่างๆ วางด้วยแรงกดเบาๆ นานจุดละ ๕ วินาที เริ่มตรงจุดระหว่างฟันและริมฝีปากขวา ตรงกลาง ซ้าย และเลยไปที่ปลายลิ้น โคนลิ้นขวาซ้าย และตรงกลางลิ้น อาจลองใช้สัมผัสจากอาหาร เช่น ชิ้นอาหารนิ่มๆ ทีละชิ้น แทนการคลุกอาหารปนกันจนเหลวและไม่สร้างโอกาสการเรียนรู้สัมผัสต่างๆ ของอาหาร
  2. ปัญหาไม่ปิดริมฝีปากและเคลื่อนไหวสัมพันธ์กับความล่าช้าของการดูดกลืนอาหารและของเหลว - ต้องปรับรูปแบบของการป้อนอาหารและของเหลว เน้นสร้างโอกาสให้เรียนรู้มากที่สุด เช่น ขณะเล่นและอารมณ์ดี หรือ ระหว่างวันหากมีการป้อนอาหารไม่หมดมื้อ หรือ มีการบังคับบ้างเพื่อให้เด็กเรียนรู้การกินกอาหารไม่นานจนเกินไป ....วิธีการป้อนด้วยช้อนต้องไม่เทเข้าไปในปากทำให้เด็กไม่ได้เรียนรู้การดูดกลืน ดูเหมือนช่วยเด็กให้ทานให้หมดแต่เค้าไม่ได้ปิดปากและขยับร่วมกับการดูดเลย ....วิธีง่ายๆ คือ การวางช้อนที่มีอาหารหรือของเหลว แล้ววางแนวขนานกับริมฝีปากให้เด็กได้ขยับริมฝีปากและดันอาหารหรือของเหลวเข้าปากเอง มีการช่วยปิดปากเพื่อให้เด็กพยายามดันอาหารหรือของเหลวผ่านกลไกการดูดและกลืนจนสำเร็จ นอกจากการใช้ช้อน อาจต้องเปลี่ยนเป็นหลอดหยดของเหลว เช่น นม น้ำผลไม้ บ้าง หรืออาจต้องยอมทานอาหารชิ้นนิ่มๆ ๒ คำ ตามด้วยตักน้ำผลไม้ด้วยช้อนใส่ปากสัก ๒ ช้อน ตามด้วยหลอดหยอดนมลงไปบ้าง ๑ ครั้ง แล้ววนไปที่อาหาร และทำให้ครบระบบ

จากกรณีตัวอย่างนี้ นักกิจกรรมบำบัดมือใหม่ยังไม่ค่อยมีประสบการณ์และมีการตัดสินใจที่ช้าในการประเมินและรักษาด้วยหลักการทางกิจกรรมบำบัดที่เกี่ยวข้องกับทักษะการกินอาหาร

ผมเองชอบและพยายามฝึกคนไข้หลายๆ รูปแบบ ในหลักการดังกล่าว แต่กำลังห่วงว่า น้องนักกิจกรรมบำบัดมือใหม่เหล่านี้จะฝึกหัดทักษะทางคลินิกของ feeding therapy ทันพอที่จะช่วยปัญหาของเด็กน้อยๆ เหล่านี้อย่างไรกัน