บันทึกสั้นๆ นี้ถ่ายทอดจากการสังเกตการณ์นักกิจกรรมบำบัดมหิดล กำลังเริ่มให้โปรแกรม Couselling & Helper/Parent Education ด้วยเทคนิค Psychosocial Education
แนวคิดคือ การสนทนาและฝึกปฏิบัติตามประสบการณ์เดิมของผู้ปกครองของเด็กพิเศษ เชื่อมโยงกับความรู้หรือเทคนิคที่วิเคราะห์ร่วมกับนักกิจกรรมบำบัด ซึ่งมีหน้าที่สร้างกระบวนการสื่อสารให้ผู้ปกครองคิดหาวิธีปรับกิจกรรมการรักษาจาก "สื่อที่เป็นกิจกรรมการฝึกที่เกิดขึ้นที่บ้านของเด็กพิเศษ"
ที่สำคัญ โปรแกรมนี้ต้องมีการติดตามผลและปรับเปลี่ยนกิจกรรมที่ต้องการเรียนรู้เทคนิคอย่างต่อเนื่อง ประมาณ 6 ครั้งอย่างน้อย
สำหรับกรณีตัวอย่าง คือ ผู้บำบัดลองให้คุณแม่สาธิตการฝึกให้ลูกที่มีความสนใจสั้นและพฤติกรรมไม่อยู่นิ่ง ทำให้เกิดปัญหาทางกิจกรรมบำบัด คือ ขาดความสามารถในการเรียนรู้และเล่นอย่างมีเป้าหมาย
คุณแม่เล่าว่า ไม่มีโอกาสได้ฝึกน้องเอง เพราะน้องไม่ยอมและต้องดูแลพี่ชายของน้อง เลยปล่อยให้พี่เลี้ยงฝึกซะส่วนใหญ่
ผู้บำบัดจึงแนะนำว่า หากคุณแม่ได้เรียนรู้การฝึกก็จะเป็นคนแรกที่เข้าใจปัญหาของลูกของตนเอง และจะได้นำไปสอนพี่เลี้ยงต่อ
คุณแม่เล่าต่อถึงการซื้อของเล่นทุกชิ้นที่มีอยู่ในคลินิกกิจกรรมบำบัด โดยมีความคิดว่า จะฝึกซ้ำๆ เหมือนนักกิจกรรมบำบัดแล้วลูกของตนเองจะได้ดีขึ้นเร็ววัน
ผู้บำบัดจึงแนะนำเพิ่มเติมว่า ของเล่นเพียงแค่หนึ่งชิ้น สามารถสังเคราะห์และวิเคราะห์ออกมาเป็นกิจกรรมการรักษามากมาย พร้อมๆกับแนวคิดทางกิจกรรมบำบัดมีสื่อการรักษาอื่นๆ ได้แก่ ตัวผู้บำบัด ศักยภาพของเด็ก/ผู้ดูแล การปรับสิ่งแวดล้อม วิธีการสอนเพื่อการเรียนรู้ และกิจกรรมที่มีเป้าหมายที่สัมพันธกับตัวเด็กและผู้ที่เกียวข้อง เช่น กิจกรรมการเรียน ก็ต้องประกอบด้วยเด็ก คุณครู ผู้ปกครอง เป็นต้น
บางครั้งคุณแม่มองว่าน้องทำกิจกรรมนี้ได้แล้ว แต่เป็นการทำซ้ำๆจนจำได้แต่ "อาจจะไม่ได้เรียนรู้ก็เป็นได้" ให้คุณแม่ลองวิเคราะห์ปัญหาที่เด็กอาจจะทำไม่ได้ เมื่อปรับกิจกรรมเดิมนี้ให้ท้าทายขึ้น เช่น การแยกสี การแยกรูปทรง การแยกชนิด เป็นต้น มีการใช้รูปแบบการช่วยเหลือต่างๆ กัน จาก การใช้การเคลื่อนไหวท่าทาง การใช้เสียงคำสั่ง การใช้มือช่วย การตั้งเงื่อนไข และที่สำคัญกิจกรรมง่ายๆ เหล่านี้ต้องเชื่อมโยงกับกิจกรรมอื่นๆ ที่เกิดขึ้นในชีวิตของเด็กจริงๆ ไม่ใช่เป็นการบังคับให้เด็กทำหรือเล่นกิจกรรมนี้โดยเด็กไม่มีโอกาสเลือกหรือคิดเรียนรู้ตาม
ขอบคุณพี่โอ๋ครับ ที่ดูยากอาจเป็นเพราะผมใช้คำที่ยากและเป็นแนวคิดประยุกต์ใหม่ทางกิจกรรมบำบัด ขอเวลาศึกษากรณีตัวอย่างสักพักคงได้รายงานให้ทุกท่านเข้าใจมากขึ้นครับ