ผมได้ค้างเรื่อง  ระบบ กับ การวิจัย ไว้นานแล้ว  เพราะในช่วงนั้น สุขภาพมีปัญหาครับ  วันนี้คิดว่าจะบันทึกความคืดเห็นเกี่ยวกับเรื่องนี้ต่อ  แต่ได้มีผูแสดงความเห็นว่า  ผมน่าจะลองยกตัวอย่าง  เริ่มตั้งแต่การตั้งชื่อเรื่อง  ไปจนจบ  ครับ  โดยเริ่มจากเรื่อง การวิจัยและพัฒนาเรื่องการสร้างแบบสอบถามเกี่ยวกับการเรียนการสอนวิชาภาษาไทยครับ  ผมเห็นว่า  สามารถที่จะสัมพันธ์กับการวิจัยกับระบบได้  ดังนั้น  ผมจะเสนอแนวคิดตามที่ว่านะครับ

การวิจัยทางวิทยาศาสตร์ทุกสาขา  คือทั้งวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ และวิทยาศาสตร์ทางสังคม  จะมีขั้นตอนเป็นกระบวนการดังนี้

        (๑) การสังเกตเหตุการณ์ธรรมชาติ  และเกิดปัญหาขึ้นในจิต

        (๒) การตั้งสมมติฐาน  หรือคำตอบล่วงหน้า

        (๓)  เมื่อเป็นคำตอบล่วงหน้า  ก็ต้องทดสอบว่า ผิด หรือ ไม่ผิด โดยการเก็บรวบรวมข้อมูล  หรือการวัด

        (๔) นำข้อมูลนั้นมาวิเคราะห์ด้วยสถิติที่เหมาะสมตามหลักวิชาสถิติ

        (๕) ตีความผลการวิเคราะห์ข้อมูล  และสรุปผล  ซึ่งผลสรุปนี้ก็คือ ความรู้  หรือองค์ความรู้นั่นเอง  เมื่อได้ความรู้แล้วเราก็เก็บสะสมไว้ในคลังความรู้  หรือตำรา

        (๖)  เราสามารถที่จะรวมข้อนี้เข้าไปในกระบวนการวิจัยได้อีกข้อหนึ่ง  คือ การทดสอบซ้ำ  หรือ Verrification  ซึ่งถ้าเป็นวิทยาศาสตร์แล้ว  จะต้องทดสอบซ้ำได้ (ถ้าจะคัดข้อนี้ออกไปก็ไม่เสียหายครับ)

คราวนี้สมมติว่า  เราต้องการที่จะวิจัยเรื่องการเขียนแบบสอบถาม  นั่นก็หมายความว่า  เราได้สังเกตเห็นเหตุการณ์ทำนองนี้มาแล้ว  และเกิดปัญหาขึ้นในจิตว่า "เราจะสร้างแบบสอบถามให้เป็นแบบทดสอบที่ดี คือ  มีความเที่ยง (Reliability)  ความตรง (Validity)  ให้มีค่าสูงๆได้อย่างไร ?"  ตามขั้นตอนการวิจัยขั้นที่ ๑ นั่นเอง

ถ้าท่านเป็นนักศึกษาระดับปริญญาเอก  ถ้าท่านไม่ได้เริ่มต้นอย่างนี้แล้ว ก็แสดงว่า ท่าน "อ่อน" ทางด้าน Method ครับ  คณะกรรมการบริหารโปรแกรมปริญญาเอกนั้นๆ เขาจะไม่รับเข้าเรียนครับ   นี่หมายถึงมหาวิทยาลัยที่ได้มาตรฐานนะครับ  หรือถ้าหลงเข้าไปแล้ว  อาจารย์เขาจะรังเกียจครับ  ไม่ยอมรับนักศึกษาผู้นั้นเป็ผู้รับคำให้การปรึกษาวิทยานิพนธ์  เพราะรำคาญ  กลัวว่านักศึกษานั้นจะเรียนไม่จบ  นักศึกษาเหล่านี้แหละครับ  ที่ส่วนใหญ่จะกล่าวหาในทางร้ายต่ออาจารย์ต่างๆนาๆ ครับ  เช่น  สิ่งที่เขาเขียนนั้นถูกแล้ว  แต่อาจารย์ลองแย้งดู เพื่อทดสอบว่า  เขามีความมั่นใจแต่ไหน  มีจุดยืนมั่นคงหรือไม่  กล้าถกเถียงอาจารย์หรือไม่  พร้อมที่จะเป็นผู้นำทางวิชาการในชุมชนแล้วยัง  แต่ถ้านักศึกษาที่มีลักษณะเป็นพวกหัวอ่อน  คล้อยตามง่าย  ก็จะลบออกหมด  แล้วใส่ข้อความอื่นที่ผิดเข้ามา  อาจารย์ก็เสียใจ  ว่าทำไมเขามีลักษณะเป็นผู้ตามเช่นนี้  จึงสั่งให้เขาเอาข้อความเดิมที่เขาลบออกไปมาใส่ตามเดิม  ดังนี้  ทำให้นักศึกษาผู้นั้นเข้าใจผืด  และกล่าวหาว่า อาจารย์ พูดไม่อยู่กับร่องกับรอย  ฯลฯ  ลักษณะนี้พบบ่อยมาก  อาจารย์เขาเสียชื่อครับ   เขาจึงหลีกหนีนักศึกษาพวกนี้ครับ  คิดว่าท่านผู้อ่านคงไม่เป็นเช่นนี้นะครับ   (นั่งนานแล้วครับ  เอาไว้ต่อวันหลังนะครับ)