การที่ทำตัวให้กลมกลืนกับสภาพแวดล้อม แต่ในทางตรงกันข้ามเมื่อความกลมกลืนจะกลับมากลืนกินความเป็นอัตลักษณ์ของตน

                ว่ากันว่า สรรพสิ่งต่างๆ ในโลกกลมๆ ใบนี้ เมื่อไปอยู่ ณ ที่ใด ย่อมจะเกิดการปรับเปลี่ยนตัวเองให้กลมกลืนกับสภาพแวดล้อมนั้นๆ เห็นดังจะจริงอย่างที่ว่า เพราะจากการลงไปร่วมเก็บข้อมูลกับ โครงการ การศึกษาประเพณี วัฒนธรรม พิธีกรรม ของชุมชนม้งแม่ฮ่องสอน ที่บ้านห้วยไร่ อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ทำให้สังเกตเห็นความกลมกลืนในพื้นที่ ซึ่งก็คือว่า บ้านห้วยไร่ นั้น เป็นหนึ่งในหมู่บ้านที่ทางโครงการวิจัยเลือกเป็นพื้นที่ในการศึกษาและเก็บข้อมูล จากทั้งหมด 13 หมู่บ้าน 6 อำเภอ ภายในจังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยทั้ง 13 หมู่บ้านที่ทางทีมวิจัยเลือกมานั้นก็คือหมู่บ้านของชนเผ่าม้งนั่นเอง แต่ที่บ้านห้วยไร่ กลับไม่ใช่หมู่บ้านที่มีคนม้ง 100 % กลับกลายเป็นว่าคนม้งมีอยู่เพียง 4 หลังคาเรือนเท่านั้น นอกจากนั้นก็มีคนเมือง ไทยใหญ่ และเชื้อสายอื่นผสมปะปนกันไป ซึ่งเป็นหมู่บ้านที่แตกต่างจาก 12 หมู่บ้านอื่นๆ ที่มีคนเชื้อสายม้งเกือบ 100% หรือ 100 % เลยก็ว่าได้

  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal" align="justify">                จะว่าไปแล้วคนเชื้อสายม้งในบ้านห้วยไร่คงเป็นคนกลุ่มน้อยในหมู่บ้าน จึงเกิดคำถามตามมาหลายอย่าง เพราะในเมื่อมีเพียง 4 หลังคาเรือนที่เป็นม้ง เวลาทำพิธีกรรมหรือประเพณีต่างๆ ล่ะ จะทำอย่างไร ซึ่งจากการสอบถามพูดคุย พบว่าคนม้งที่นี่นับถือศาสนาพุทธ ซึ่งแตกต่างจากที่อื่นที่นับถือผี ส่วนพิธีกรรมหรือประเพณีหลายอย่างนั้นก็จะไม่มีอยู่แล้ว หลายๆ อย่างคนม้งที่นี่ก็จะทำเหมือนคนนับถือพุทธทั่วไป อาจจะเนื่องมาจากกลุ่มคนที่มีน้อย อีกทั้งพิธีกรรมบางอย่างอาจจะมีความยุ่งยากหลายอย่าง เลยยกเลิกกันไป และเท่าที่สังเกตดูภายในบ้านของผู้นำชุมชน (ผู้ใหญ่บ้านห้วยไร่เป็นคนม้ง) ยังคงเห็นสัญลักษณ์ต่างๆ ที่แสดงถึงความเป็นม้ง เพียงแต่ว่า สิ่งที่เห็นหรือการนำไปใช้ต่างกันอย่างสิ้นเชิง อย่างเช่น กระดาษเงินกระดาษทอง ถ้าเป็นคนม้งโดยทั่วไปที่นับถือผีจะนำไปติดไว้ที่หิ้ง แต่คนม้งที่นี่ติดไว้หน้าบ้านเพียงเพื่อให้รู้ว่าบ้านหลังนี้เป็นคนม้งเท่านั้นเอง และอีกหลายอย่างที่คนม้งที่อื่นนำไปใช้ในพิธีกรรมต่างๆ แต่คนม้งที่นี่เพียงแต่นำมาให้เห็นให้รู้ว่าเขายังเป็นคนม้ง และคนม้งที่นี่เขาก็ยืนยันว่ายังไงเขาก็ยังเป็นคนม้ง และก็จะสืบทอดให้ลูกหลานได้ซึมซับถึงความเป็นม้ง ถึงแม้ในหมู่บ้านจะไม่ค่อยมีพิธีกรรม ประเพณีของม้ง แต่ก็จะออกไปร่วมกับชุมชนม้งอื่นที่จัดอยู่เสมอ</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal" align="justify">                แต่ถ้ามองในอีกมุมหนึ่งจะเห็นว่าคนม้งที่บ้านห้วยไร่นี้ได้ทำตัวกลมกลืนให้เข้ากับผู้คนและสภาพแวดล้อมภายในชุมชน แต่ว่าความกลมกลืนนี้อาจจะกลับมากลืนกินความเป็นม้งหรือไม่ ? เป็นเรื่องที่น่าคิด เพราะในเมื่อพิธีกรรมหรือประเพณีหลายอย่างๆ ไม่ถูกสืบทอด ในอนาคตก็อาจจะหายจาก อีกทั้งเพราะวัตถุประสงค์ของโครงการก็เพื่อศึกษารวบรวมองค์ความรู้แบบวิถีการปฏิบัติตามจารีตประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อและพิธีกรรมที่สำคัญต่างๆ ของชาวม้ง รวมทั้งสถานการณ์ที่ส่งผลกระทบ และเพื่อวิเคราะห์และสร้างความเข้าใจต่อสถานการณ์จารีตประเพณี วัฒนธรรมฯ ที่สำคัญต่างๆ ที่จะนำไปสู่การศึกษาแนวทางการจัดการร่วมกันที่เหมาะสมต่อไป ดังนั้นตัวอย่างของบ้านห้วยไร่นี่ คงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนในระดับหนึ่ง </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal" align="justify"></p>              ลองคิดดูเล่นๆ สิว่า ถ้าเกิดคนม้งที่อยู่ในหมู่บ้านอื่นๆ มีสภาพแวดล้อมคล้ายกับบ้านห้วยไร่ และมีการปรับเปลี่ยนวิถีทางประเพณีของตน อะไรจะเกิดขึ้น ? และเราก็ไม่สามารถที่จะการันตีได้ว่า หมู่บ้านที่เป็นม้ง 100 % จะไม่เกิดการเปลี่ยนแปลง เพราะตอนนี้ความทันสมัยและกระแสของโลกยุคโลกาภิวัฒน์ มันแทรกซึมไปได้ทั่วทุกมุม ไม่อยากจะคิดเลยว่าถ้าอนาคตคนม้งหรือเผ่าอื่นๆ หันมาทำตัวกลมกลืนกับคนในเมืองมันจะเป็นอย่างไร ? แล้วใครเล่าจะถูกกลืนกิน? ถึงแม้จะเป็นเรื่องของอนาคต แต่ก็ใช่ว่ามันจะไม่เกิด ถือว่าเป็นโจทย์ที่ท้าทายของทีมงานวิจัยหรือแม้กระทั่งของเครือข่ายม้งแม่ฮ่องสอนเอง