การศึกษาตามอัธยาศัย เป็นการศึกษาที่ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเองตามความสนใจ ศักยภาพความพร้อมและโอกาส โดยศึกษาจากบุคคล ประสบการณ์ สังคม

      ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 กำหนดให้จัดการศึกษาภาคบังคับจำนวนเก้าปี โดยเป็นหน้าที่ของผู้ปกครองที่จะต้องส่งบุตรหลาน ซึ่งมีอายุย่างเข้าปีที่เจ็ดเข้าเรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน จนอายุย่างเข้าปีที่สิบหก เว้นแต่สอบได้ชั้นปีที่เก้าของการศึกษาภาคบังคับ       
       และตามพระราชบัญญัติการศึกษาภาคบังคับ พ.ศ.2545ได้กำหนดโทษผู้ปกครองที่ไม่ส่งบุตรหลานเข้าเรียนตามเกณฑ์การศึกษาภาคบังคับ จะต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งพันบาท และผู้ใดโดยปราศจากเหตุอันควรกระทำด้วยประการใด  ๆ     อันเป็นเหตุให้เด็กมิได้เรียนในสถานศึกษาตามพระราช -บัญญัตินี้ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท            
        หลังจากที่พระราชบัญญัติดังกล่าวมีผลบังคับใช้     ปรากฏว่าทาร์ซานถูกทางการจับให้ตกเป็นผู้ต้องหา โทษฐานไม่ส่งลูกชายวัย 7 ขวบเข้าโรงเรียนตามพระราชบัญญัติการศึกษาภาคบังคับ                       
      ทาร์ซานไม่สะทกสะท้านและไม่ยอมให้ปรับเพราะถือว่าตนไม่ผิด เมื่อถูกนำตัวขึ้นศาลเพื่อพิพากษาโทษ ผู้พิพากษาจึงซักฟอกทาร์ซานว่า                     
ผู้พิพากษา     : “ทำไมไม่ส่งลูกเข้าเรียน ไม่รู้กฏหมายหรือยังไง”                 
ทาร์ซาน         : “รู้ แต่ไม่อยากส่งเข้าเรียน เพราะโรงเรียนทุกวันนี้   
                             มันตายแล้ว มีแต่ชอล์กกับกระดานดำเก่าๆ ครูก็สอน 
                             ตามหนังสือเรียนอย่างแห้งแล้ง ไม่ตรงกับชีวิตจริง”               
ผู้พิพากษา    : “แล้วถ้าไม่เข้าเรียนลูกของคุณจะมีความรู้ได้อย่างไร”                
ทาร์ซาน    : “ผมสอนลูกของผมมาตั้งแต่เกิดแล้ว ทุกวันนี้ลูกของ
                              ผมได้เรียนรู้และพัฒนาทักษะการปีนต้นไม้ การห้อย
                              โหนได้เรียนรู้ธรรมชาติ ทักษะการดำรงชีวิตมากมาย 
                               รู้จักต้นไม้ทุกชนิด ต้นไม้ชนิดไหนกินได้ กินไม่ได้
                               ต้นไม้ไหนเป็นสมุนไพร  รู้จักสัตว์ เข้าใจชีวิตสัตว์ 
                               ดีกว่าไปโรงเรียนมากมาย”             
           ผู้พิพากษาพิจารณาแล้ว   เห็นด้วยในเหตุผลที่ทาร์ซานชี้แจงจึงตัดสินให้ทาร์ซานพ้นผิดและประกาศว่า การสอนลูกของทาร์ซานเป็นรูปแบบการจัดการศึกษาแบบหนึ่ง ที่เรียกว่า “การศึกษาตามอัธยาศัย” ที่สามารถนำมาเทียบโอนกับการศึกษาในระบบได้