ภูมิปัญญากับเทคโนโลยี
(ตอนที่ 2)
ในตอนที่แล้ว ผมได้ตั้งปัญหาว่า นักเรียนสามารถนำเอาสื่อ/นวัตกรรมที่เรียนรู้มาแล้ว นำเรื่องราวของภูมิปัญญาไทยไปยังผู้ที่จะเรียนรู้ได้อย่างไร ขอให้นักเรียนวางแผนการทำงานมาส่งครู ท่านคิดว่า “ความคิดของนักเรียนจะออกมาเป็นอย่างไรครับ”
ผมคาดว่าจะได้ชื่นชมผลงานของเด็ก ๆ สัก 3 รูปแบบ คือ
1. รูปแบบที่เป็นตัวอักษรหรือข้อความอธิบายการสร้างสรรค์สื่อ/นวัตกรรมเป็นขั้นๆ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 120%" class="MsoNormal"> 2. รูปแบบที่เป็น สเกตซ์ดีไซด์หรืองานลายเส้นสวยๆ แสดงความคิดสร้างสรรค์ออกมา</p>
3. รูปแบบที่มีทั้งข้อความหรือตัวอักษรกับงานออกแบบลายเส้นติดมาด้วย
แต่ว่าเปล่าเลยครับ เด็ก ๆ ของผมเขียนเป็นข้อความสั้น ๆ กันทุกคนเลย (หรือว่าเขาไม่เข้าใจคำสั่งไม่เข้าใจปัญหาที่ครูให้ไป) การวางแผนไม่เป็นขั้นตอน ไม่มีภาพลายเส้นตามที่หวังไว้ และไม่มีรายละเอียดที่อ่านแล้วมองเห็นภาพการนำไปของสื่อที่จะทำให้ผู้อื่นเรียนรู้ได้ เด็ก ๆ เขาไม่ผิดหรอกครับ ผมแนะนำนักเรียนว่า งานวางแผน เป็นการคาดการเอาไว้ล่วงหน้าว่าจะทำอะไรบ้าง และจะทำอะไรก่อน ทำอะไรหลัง การวางแผนจะต้องมีขั้นตอนตั้งแต่เริ่มต้นจนงานเสร็จ และในเนื้องานวางแผน นักเรียนควรเขียนภาพลายเส้นตามความเข้าใจกำกับเอาไว้ทุกขั้นตอน เพื่อที่จะได้มองเห็นเป็นรูปธรรม คราวนี้นักเรียนเริ่มหันไปสังเกตรอบ ๆ ห้องปฏิบัติการศิลปะของผม บางคนขยับไปที่แฟ้มสะสมงาน และบางคนไปดูแผ่นพับ บอร์ด ภาพห้อยแขวน แล้วกลับมานั่งทำงานกันใหม่ คราวนี้ผลงานดีขึ้นครับ มีขั้นตอน (เป็นกระบวนการหรือระบบ) บางคนมี 3 ขั้น บางคนก็ถึง 7 ขั้น และมีภาพสเกตซ์ประกอบการาวางแผนด้วย แต่ถึงอย่างไรก็ตาม การวางแผนทำงานของนักเรียนเป็นการนำเสนอด้วยสื่อ/นวัตกรรม ประเภทเอกสาร/ตัวหนังสือเสียเกือบทั้งหมด ผมจึงต้องแนะนำนักเรียนต่อไปอีกว่า “งานที่นักเรียนจะลงมือทำต่อไปนี้เขาเรียกว่า การสื่อสาร เป็นศิลปะการส่งข่าวสาร ความคิด ทัศนคติ จากบุคคลหนึ่งไปยังอีกบุคคลหนึ่งรูปแบบของการสื่อสารนั้นจะอยู่ในงานกราฟิกที่นักเรียนออกแบบนักเรียนจะต้องเน้นที่ความหมายและภาษาที่ใช้ด้วย”
จากนั้นให้นักเรียนปรับปรุงการวางแผนใหม่ให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น ใครเสร็จสมบูรณ์แล้ว นำผลงานมาเสนอหน้าชั้นเรียน เล่าเรื่องราวที่วางแผนเอาไว้ให้เพื่อน ๆ ฟัง คราวนี้มีแปลกไปจากครั้งก่อนบ้าง บางคนจะส่งข่าวสารด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ วางแผนนำเสนอผลงานแบบโฆษณา บางคนจะทำแผ่นตั้งแบบ 5 พับ มีเนื้อหาภูมิปัญญาเพลงพื้นบ้านมีรูป การแสดง บางคนจะทำเป็นแผ่นห้อยต่อ ๆ กันลงมา 7 แผ่น เกาะเกี่ยวด้วยวงแหวน มีเนื้อหาและภาพประกอบ บางคนจะออกแบบด้วยโปรแกรม Adobe Photoshop (ผมสอนวิธีใช้โปรแกรมให้นักเรียน) นักเรียนบางคนก็ออกแบบเป็นภาพฉลุการแสดงแบบลอยตัว และแผ่นหลังเป็นบอร์ด อธิบายเรื่องราว ก็นับว่ามีความหลากหลายมากขึ้น เมื่อผมได้แนะนำนักเรียนโดยขยายความละเอียดขึ้นเป็นตอน ๆ ไป นักเรียนได้ฟังผมอธิบายแล้วคิดตามก็สามารถที่จะวางแผน จัดลำดับขั้นตอนและวาดภาพประกอบได้
ผมกำลังจะบอกกับเพื่อนสมาชิกที่รับรู้เรื่องราวที่ผมเล่าอยู่ว่า นักเรียนเขามีความแตกต่างกัน ที่สำคัญ คือ สมรรถภาพทางสมองของนักเรียนมีไม่เท่ากัน จึงทำให้การรับรู้และทำความเข้าใจได้ไม่มาก จึงต้องมีครูคอยประคับประคองให้เขาเดินหน้าไปได้ด้วยดี โดยมีครู คือผมนี่แหละ กระตุ้นให้เด็ก ๆ เขาคิดก่อน แล้วเราค่อย ๆ ช่วยแนะนำไปทีละน้อย โดยที่นักเรียนก็ไม่เสียความรู้สึก (เด็กระดับปานกลางถึงอ่อนครับ) ไม่รู้ว่าเมื่อถึงตอนที่เขาลงมือทำงาน สื่อ/นวัตกรรมของนักเรียนจะออกมาเป็นอย่างไร ต้องติดตามตอนต่อไปนะครับ
(ชำเลือง มณีวงษ์ / 2550)
</span>
