การมองข้ามความสำคัญของปัจจัยบางตัวย่อมทำให้เกิดข้อผิดพลาดในการวิเคราะห์ได้ ตรงนี้ ต้องอาศัยประสบการณ์และการรู้จักสังคมที่เป็นจริง

1 มิถุนายน  ต้องกลับเข้าสำนักท่าพระจันทร์  คิดว่าจะปิดบล็อก econ4life ชั่วคราว เพราะสองเหตุผล  ประการแรก  อยากให้เวลากับ  blog / road2se   เกี่ยวกับเรื่อง การสร้างแผนที่เดินทางเศรษฐกิจพอเพียงและเครือข่ายระหว่างประเทศ   ประการที่สอง  เมื่อไม่ค่อยได้ลงพื้นที่  งานเขียนใน econ4life ก็อาจจะเป็นวิชาการลอยๆ  อย่างมากก็เป็นเกร็ดจากเวทีประชุม  ไม่ค่อยสนุก 

แต่ก็ต้องล้มเลิกความตั้งใจ เพราะมีน้องชาวบล็อกคนหนึ่งเขียนอีเมล์มาถิงตั้งแต่เช้า  บอกว่า

“อาจารย์ครับ ผมอาจจะไม่ได้เข้ามาอ่านงานในบล็อกประมาณ
๓-๔ วันนะครับ เพราะผมจะไปพานักศึกษาร่วมกิจกรรมโต้วาทีสิ่งแวดล้อม..... ครับ   แล้วผมจะมาอ่านงานย้อนหลังนะครับ เขียนเยอะๆนะคร๊าบผม”

  <p>อ่านแล้วก็เลยรู้สึกว่า  จะ “ทรยศ” ต่อน้องไม่ได้  จึงต้องมานั่งคิดใหม่ แล้วก็ตั้งอกตั้งใจเขียนบล็อก econ4life ต่อไป  (แอบดีใจที่มีคนคอยติดตามอ่าน...  ขอบคุณน้องมาก)</p><p></p><p>ว่าแล้วก็เลยต้องเริ่มจากทบทวนเรื่องที่ตั้งใจจะ “แลกเปลี่ยน” กับอดีตวิศวกร ที่เขียนความเห็นเข้ามาในบล็อก  เรื่อง  การลดทอนตรรกะทางคณิตศาสตร์  </p><p></p><p>“การหาความจริงด้วยแคลคูลัสคือการลดทอนวัตถุศึกษาให้เป็นส่วนเสี้ยวเล็กๆในรูปความสัมพันธ์(สมการ)ทางคณิตศาสตร์ เมื่อทราบความสัมพันธ์ของส่วนเสี้ยวเล็กๆทั้งหมดแล้วก็ผสานรวมกันเป็นความเข้าใจเกี่ยวกับวัตถุศึกษานั้น ซึ่งใช้ได้ผลดีมากในกรณีวัตถุสิ่งของที่เป็นสสารในระดับความเร็วต่ำ</p>  <p>แต่ถ้าเป็นความสัมพันธ์ทางสังคมที่มีคนเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย จะมีความเป็นอัตวิสัยมาก มีมูลเหตุจูงใจ จากความเชื่อ/วัฒนธรรมเข้ามามีบทบาทมาก</p>  <p>ในการวิเคราะห์เพื่อหาคำอธิบายผมไม่แน่ใจว่าสิ่งเหล่านี้สามารถลดทอนด้วยคณิตศาสตร์ได้หรือไม่”</p>  <p>แถมยังเปรียบเทียบไว้คมๆอีกว่า   “เหมือนฉีกผีเสื้อให้เป็นชิ้นเล็กแล้วนำมาประกอบใหม่  จะกลับเป็นผีเสื้อดังเดิมได้อย่างไร”</p><p></p><p>ไม่มีข้อโต้แย้งสำหรับความเห็นและคำถามดีๆ นี้ค่ะ  ....  เศรษฐศาสตร์ใช้เครื่องมือทำนองนี้มาก (เช่นทฤษฎีอุปสงค์ที่ลดทอนมาจากพฤติกรรมผู้บริโภค  แล้วเราก็รวมผลใต้เส้นอุปสงค์เพื่อตีความเป็นสวัสดิการผู้บริโภค)  </p><p></p><p>แต่อยากเล่าให้ฟังเพิ่มเติมว่า  </p><p></p><p>มีตำราบางเล่มบอกว่า   การสร้างทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์  ก็เหมือนการสร้างแผนที่เพื่ออธิบายความสัมพันธ์อะไรบางอย่าง ... ถ้าจะสร้างแผนที่เพื่อบอกความสัมพันธ์และเส้นเดินทางจากกรุงเทพฯไปเชียงใหม่    สิ่งที่ดีที่สุด  คือ บอกเพียงจุดสังเกตสำคัญ  หากเราใส่รายละเอียดทุกอย่างในแผนที่ อธิบายทุกความสัมพันธ์ตลอดเส้นทางนั้น ตึกทุกตึก ถนนทุกเส้น    ถึงที่สุดก็จะสับสนและอาจคลำเส้นทางจากกรุงเทพไปเชียงใหม่ไม่ได้  </p><p></p><p>ในทำนองเดียวกับข้อสมมติบนแผนที่ที่อาจไม่เป็นจริงว่า 1 ซม. = 1 กม.   ข้อสมมติทางทฤษฎีเศรษฐศาสตร์บางข้ออาจไม่เป็นจริง  สมมติว่าปัจจัยบางตัวคงที่ หรือไม่มี  แต่ตราบใดที่ทฤษฎีอธิบายสิ่งที่เกิดขึ้นได้ใกล้เคียงข้อเท็จจริง  ก็ถือว่า ทฤษฎีนั้นใช้ได้   เหมือนแผนที่ทำนำเราไปสู่เป้าหมายได้ โดยที่เราไม่จำเป็นต้องเขียนความจริงทุกอย่างลงในแผนที่  </p><p></p><p>แต่ความผิดพลาดที่รุนแรงอาจเกิดได้  หากเราลืมใส่ทางแยกสำคัญลงไปในแผนที่แล้วพาลทำให้หลงทาง   ฉะนั้น.. การมองข้ามความสำคัญของปัจจัยบางตัวย่อมทำให้เกิดข้อผิดพลาดในการวิเคราะห์ได้  ตรงนี้ ต้องอาศัยประสบการณ์และการรู้จักสังคมที่เป็นจริง</p><p></p><p>มีนักเรียนไทยไปเรียนเศรษฐศาสตร์ที่ต่างประเทศ  ทำงานวิจัยกับศาสตราจารย์ที่มีชื่อเสียง  แต่นักเรียนท่านนี้ไม่รู้ข้อเท็จจริงว่า  ภาคกลางของไทยนั้นมีการใช้เครื่องจักรทางการเกษตรมาก   การพยายามสร้างโมเดลอธิบายผลิตภาพ (productivity) ภาคเกษตรโดยละเลยตัวแปรเรื่องเครื่องจักร  ทำให้วิเคราะห์พฤติกรรมการใช้แรงงานของเกษตรกรผิดพลาดไปหมด</p><p></p><p>ตรงนี้ไม่ใช่ผิดที่การลดทอนตรรกะ  แต่ผิดตั้งแต่การเริ่มต้นวางกรอบความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรต่างๆ ก่อนลดทอนตรรกะด้วยซ้ำ</p><p></p><p></p><p></p><p></p>