ได้รับ e-mail จาก ดร.ปาน กิมปี ที่สื่อสารมาหาผม ท่าน อาจารย์ ดร.ปาน กิมปี ได้สรุปสาระดี ๆ จากการบันทึกนิเทศควบคู่กับเป็นดารารับเชิญมาทำหน้าที่ประเมินและให้ข้อแนะนำในการอบรมห้องสมุดมีชีวิต ของผู้ปฏิบัติงานห้องสมุด ๔๐ จังหวัด ที่ฉะเชิงเทรา ช่วง ๒ - ๕ เม.ย. ที่ผ่านมา เชิญชวนพวกเรามาฟังเสียงสะท้อน ที่ยกมาทั้งตอนดังนี้ครับ

บรรณารักษ์การศึกษานอกโรงเรียน : ผู้อำนวยการส่งเสริมการเรียนรู้ ……………………………………………………………………………            

     ในช่วงวันที่ 2-5 เมษายน 2550 ศูนย์ส่งเสริมการศึกษาตามอัธยาศัย สำนักบริหารงานการศึกษานอกโรงเรียน ได้จัดฝึกอบรมผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดประชาชน ผู้ปฏิบัติงานเหล่านี้ได้แก่ บรรณารักษ์ และเจ้าหน้าที่ห้องสมุด จำนวน 50 คนทั่วประเมศ ณ โรงแรมแกรนด์ รอยัล พลาซ่า จังหวัดฉะเชิงเทรา เพื่อส่งเสริมศักยภาพในการปฏิบัติงานห้องสมุดให้เป็นห้องสมุดมีชีวิต (Living Library) การฝึกอบรมครั้งนี้ได้เชิญผู้ทรงคุณวุฒิมาเสริมศักยภาพและสานฝันของห้องสมุดที่มีชีวิตให้เข้มข้นมากยิ่งขึ้น เช่น ศาสตราจารย์พิเศษแม้นมาส ชวลิต ดร.สมบัติ สุวรรณพิทักษ์ ผู้อำนวยการสำนักบริหารงานการศึกษานอกโรงเรียน คุณอำนวย สุนทรโชติ กรรมการสภาอุตสาหกรรมจังหวัดฉะเชิงเทรา ดร. ชลภัสส์ วงษ์ประเสริฐ จากมหาวิทยาลัยรังสิต ดร.อมรา ปฐภิญโญบูรณ์ นักวิชาการจากศูนย์ส่งเสริมการศึกษาตามอัธยาศัย อาจารย์วารุณี ลำยอง จากโรงเรียนวัดนวลนวดิศ และคณะวิทยากรจากกศน.อีกหลายท่าน โดยมีผอ.ปรเมศวร์ สุขมาก ผู้อำนวยการส่งเสริมการศึกษาตามอัธยาศัยเป็นผู้อำนวยการฝึกอบรม      การฝึกอบรมผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดครั้งนี้เป็นการขยายโครงการจากการพัฒนาห้องสมุดประชาชนมีชีวิตที่ได้ดำเนินการในปีงบประมาณ 2548-2549 รวม 9 แห่ง พัฒนาห้องสมุด e-Library 13 แห่ง และในการพัฒนาห้องสมุดในปีงบประมาณ 2550 อีก 40 แห่ง และการศึกษาดูงานห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อำเภอบางปะกง ห้องสมุดบ้านพ่อ และห้องสมุดประชาชนจังหวัดฉะเชิงเทรา โดยได้รับความอนุเคราะห์จาก ผอ.ดิศกุล เกษมสวัสดิ์ ผู้อำนวยการศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัดฉะเชิงเทราและคณะ เป็นผู้อำนวยความสะดวกในการศึกษาดูงาน      การฝึกอบรมทำให้ผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดได้พัฒนาแนวคิดใหม่ๆ การแลกเปลี่ยนความรู้ และประสบการณ์จากวิทยากรและจากผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดด้วยกัน ทำให้เกิดความตระหนักถึงนิสัยการบริการ (Service Mind) เพิ่มมากขึ้น การคิด การปฏิบัติงานจากประเด็นต่างๆ ที่คณะวิทยากร กำหนดขึ้น ผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดเกิดความมั่นใจในหน้าที่ที่ตัวเองปฏิบัติอยู่แล้วสอดคล้องกับแนวทางการพัฒนา มีความปรารถนา ที่จะกลับไปทำงานด้วยความศรัทธาในหน้าที่ของตน และพอใจกับการฝึกอบรมเป็นครั้งนี้เป็นอย่างมาก ทำให้ผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์ (Paradigm) ของผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดมีชีวิตเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของกลุ่มเป้าหมายนอกระบบโรงเรียน ให้เกิดการพัฒนาคุณภาพชีวิตเพิ่มมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง      จากที่ข้าพเจ้า (นายปาน กิมปี จากหน่วยศึกษานิเทศก์ กศน.) เป็นผู้ดำเนินรายการ ร่วมกับคณะวิทยากร วันสุดท้ายของการฝึกอบรม ในการวิเคราะห์แผนงาน การดำเนินงานพัฒนากิจกรรมห้องสมุดที่ผู้เข้ารับการฝึกอบรมร่วมปฏิบัติงานกลุ่มและนำเสนอ ทำให้เห็นว่าบทบาทหน้าที่ของผู้ปฏิบัติงานห้องสมุด ขยายบทบาทหน้าที่ทั้งในมิติของการขยายพื้นที่การปฏิบัติไปนอกสำนักงานห้องสมุด และมิติของความลึกซึ้งของกิจกรรมต่างๆ ได้มาก ผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดรับภารกิจทั้งการเป็นบรรณารักษ์หรือเจ้าหน้าที่ห้องสมุดพร้อมกับเป็นครูการศึกษานอกโรงเรียนบูรณาการเข้าด้วยกันเกิดมิติของบทบาทหน้าที่ที่สำคัญในการเป็นผู้จัดและส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตของกลุ่มเป้าหมาย กลายเป็นจุดยืนบทบาทหน้าที่ของผู้ปฎิบัติงานห้องสมุดหรือบรรณารักษ์ หรือเจ้าหน้าที่ห้องสมุด คือ ผู้อำนวยการส่งเสริมการเรียนรู้ที่จะแสดงบทบาทและเล่นบทนี้ให้โดดเด่น จะทำให้เพิ่มคุณค่าของห้องสมุดประชาชนมีชีวิตให้บริการแก่กลุ่มเป้าหมายได้อย่างดี ผู้อำนวยการส่งเสริมการเรียนรู้จะเป็นกลุ่มผู้อำนวยความสะดวก(Facilitator) ที่ทำหน้าที่การส่งเสริมการเรียนรู้ตามอัธยาศัยของกลุ่มเป้าหมาย จะเป็นการเสริมความเข้มแข็งของรูปแบบการศึกษาตามอัธยาศัย ที่จะทำให้เกิดการผสมผสานเข้ากับการศึกษาในระบบและการศึกษานอกระบบ เป็นการศึกษาตลอดชีวิตที่สมบูรณ์มากขึ้น      อนึ่ง ข้าพเจ้าได้มีโอกาสติดตามและนิเทศงานห้องสมุดประชาชนในภาคตะวันออกหลายจังหวัด ทำให้พบว่าบทบาทของผู้อำนวยการส่งเสริมการเรียนรู้ ได้มีทางเลือกในการส่งเสริมการเรียนรู้เกิดขึ้นมากมาย เช่น 1)ตัวอย่างการจัดโครงการบ้านหนังสือของห้องสมุดประชาชนอำเภอแปลงยาว จังหวัดฉะเชิงเทรา ได้ประสานงานและขออาสาสมัครเจ้าของบ้านในชุมชนต่างๆ จำนวน 35 แห่ง จัดให้มีตู้หนังสือ และมีหนังสือหมุนเวียนลงไปในพื้นที่ตลอดทุกเดือนโดยพนักงานราชการและครู ศรช. ส่วนในพื้นที่อื่นๆ อาจเรียกว่า ห้องสมุดเคลื่อนที่ กระเป๋าหนังสือเคลื่อนที่ ซึ่งจัดอยู่ในลักษณะเดียวกัน 2) ตัวอย่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในบริเวณห้องสมุดทั้งในและนอก อาคารห้องสมุดเช่น การเรียนรู้เรื่องอาชีพ การเรียนคอมพิวเตอร์ กิจกรรมการนวดแผนโบราณ กิจกรรมการเล่นเพื่อพัฒนาทักษะต่างๆ ของห้องสมุดประชาชนจังหวัดฉะเชิงเทรา 3)ตัวอย่างหนึ่งคือ การส่งเสริม สนับสนุนให้ชุมชนจัดบริการการอ่าน เป็นของชุมชนเอง บุคคลในชุมชนอาสาและช่วยเหลือกัน ทั้งการจัดหาจัดซื้อหนังสือ เอกสาร สถานที่ จัดบริการ และการสร้างศรัทธาในการดำเนินงานร่วมกัน ซึ่งที่อ่านนี้จัดโดยชุมชน เป็นของชุมชน และเพื่อชุมชน โดยบรรณารักษ์ทำหน้าที่ส่งเสริม สนับสนุน ความคิด การเยี่ยมชม การให้กำลังใจ กิจกรรมบริการส่งเสริมการอ่านสามารถดำเนินการได้อย่างต่อเนื่อง เช่น ที่อ่านหนังสือ ปากทางเข้าอำเภอบางคล้า โดยมีห้องสมุดประชาชนบางคล้าเป็นกัลยาณมิตรร่วมกับประชาชน และ4) ตัวอย่างของการจัดบริการของห้องสมุดให้มีกิจกรรมส่งเสริมการอ่านอย่างต่อเนื่องของห้องสมุดประชาชนอำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด เป็นต้น กิจกรรมและตัวอย่างเหล่านี้ยังปรากฎขึ้นอย่างหลากหลายและต่อเนื่องตามบริบท พื้นที่ โอกาส ความต้องการ และความสนใจของกลุ่มเป้าหมายและชุมชน      ฉะนั้นแนวทางการฝึกอบรมผู้ปฎิบัติงานห้องสมุด และพัฒนาห้องสมุดมีชีวิตจะเป็นนวัตกรรมที่สำคัญ ในการทำให้รูปแบบของการศึกษาตามอัธยาศัยเกิดความกระจ่างและชัดเจนยิ่งขึ้น ผู้ปฎิบัติงานห้องสมุดไม่ว่าจะเป็นบรรณารักษ์ หรือเจ้าหน้าที่ห้องสมุด จะแสดงบทบาทของผู้อำนวยการส่งเสริมการเรียนรู้ที่ทำให้ผู้รับบริการเป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้ ชุมชนแห่งการเรียนรู้ อำเภอแห่งการเรียนรู้ จังหวัดแห่งการเรียนรู้ เกิดบรรยากาศสังคมแห่งการเรียนรู้ทั่วประเทศได้อย่างมีคุณค่าและเข้มแข็งมากยิ่งขึ้น         

                                  ดร.ปาน กิมปี

                                6 เมษายน 2550  

                                                                            ..........................................................................................................................................      การบันทึกนี้เป็นการประมวลสาระและความคิดจากกัลยาณมิตร เช่น ผอ.ปรเมศวร์ สุขมาก อาจารย์ชะม้าย ทองสวัสดิ์ ดร. อมรา ปฐภิญโญบูรณ์ ผอ.อรัญ คงนวลใย ผอ.สุมาลี ไชยเพชร และผู้ร่วมปฎิบัติงานในการฝึกอบรมผู้ปฎิงานห้องสมุดประชาชน ระหว่างวันที่ 2-5 เมษายน 2550 ณ จังหวัดฉะเชิงเทรา