ศ. โยะเนะโอะ อิฌิอิ [Yoneo Ishii, LLD (Kyoto)] อายุ 78 ปี เป็นนักวิชาการญี่ปุ่นที่เชี่ยวชาญเรื่องไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พูดและเขียนไทยได้ เคยเป็นนิสิตจุฬาฯ เคยเป็นผู้อำนวยการของ CSEAS (Center for Southeast Asian Studies), Kyoto University ศูนย์นี้ได้ทำหน้าที่เป็นกลไกความร่วมมือทางวิชาการด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และมานุษยวิทยาระหว่างไทยและญี่ปุ่นตลอดมาจนปัจจุบัน
มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งได้เขียนสดุดีประกอบคำเสนอขออนุมัติปริญญาอักษรศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ดังนี้
"ศาสตราจารย์โยะเนะโอะ อิฌิอิ เป็นนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญทางด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง ไม่เพียงในประเทศญี่ปุ่น แต่รวมถึงในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และวงวิชาการระดับสูงในโลกตะวันตก ผลงานวิชาการและงานวิจัยชิ้นสำคัญของศาสตราจารย์อิฌิอิหลายเล่มได้รับการตีพิมพ์หรือแปลออกเป็นภาษาอังกฤษและภาษาอื่น ๆ นอกจากภาษาอังกฤษและภาษาไทยซึ่งศาสตราจารย์อิฌิอิสามารถอ่าน เขียน และพูดได้อย่างดีเลิศแล้ว ยังสามารถอ่านหลักฐานทางประวัติศาสตร์และวรรณคดีคลาสสิคในภาษาจีน ฝรั่งเศส อิตาเลียน กรีก สันสกฤต บาลี สิงหล พม่า และเขมร ศาสตราจารย์อิฌิอิมีผลงานวิยที่โดดเด่นแบ่งออกได้เป็นด้านต่าง ๆ ได้แก่ ประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างพุทธศาสนาเถรวาทลังกาวงศ์กับรัฐและสังคมไทยและบทบาททางประวัติศาสตร์ของคณะสงฆ์ไทยประวัติศาสตร์กฎหมายไทยโดยเฉพาะการศึกษา "กฏหมายตราสามดวง" และอุปกรณ์ช่วยการค้นคว้า/ดัชนีค้นคำ วัฒนธรรมและนิเวศวิทยาของสังคมเพาะปลูกข้าวของไทย ประวัติศาสตร์การค้าทางทะเลระหว่างญี่ปุ่นกับไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 17 - 18 (สมัยอยุธยา)ความเชี่ยวชาญและรอบรู้อย่างลึกซึ้งในประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทำให้ได้รับตำแหน่ง
ศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยเกียวโตตั้งแต่ พ.ศ.2510 - 2533 ทั้งที่ไม่เคยสำเร็จการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยมาก่อน ระหว่างนี้ศาสตราจารย์อิฌิอิได้ทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยการศูนย์วิจัยทางด้านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เก่าแก่และมีชื่อเสียงที่สุดของญี่ปุ่น และเป็นศูนย์ฯ ที่มีผลงานวิจัยและกิจกรรมทางวิชาการที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางทั่วโลกมาตราบเท่าทุกวันนี้ ผลงานสำคัญอีกประการหนึ่งคือ การสร้างคลังหนังสือภาษาไทย ซึ่งเก็บรวบรวมหนังสือหายากจนถึงทุกวันนี้คลังหนังสือภาษาไทยที่มหาวิทยาลัยเกียวโตกลายเป็นห้องสมุดอ้างอิงสำหรับการศึกษาประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมไทยที่ดีที่สุดแห่งหนึ่งของโลก หลังเกษียณอายุราชการจากมหาวิทยาลัยเกียวโตศาสตราจารย์อิฌิอิยังได้รับการแต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์กิตติคุณของมหาวิทยาลัยเกียวโต และได้รับเชิญให้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ อำนวยการ อธิการบดีและประธานของหน่วยงานต่าง ๆ อีกหลายแห่ง ทั้งนี้ด้วยผลงานด้านวิชาการและความสามารถทางการบริหารและวิจัยที่โดดเด่นอย่างยิ่งตลอดชีวิตการทำงานที่ผ่านมา
ศาสตราจารย์อิฌิอิเป็นผู้มีอัธยาศัยสุภาพนอบน้อมถ่อมตน วาจาไพเราะ มีความเฉียบคมทางความคิด มีวิสัยทัศน์ทางวิชาการที่กว้างไกล มีความมุ่งมั่นในการทำงานวิชาการ ทุกวันนี้ในวัย 78 ปี ยังได้รับมอบหมายให้ทำงานด้านวิชาการอีกหลายอย่าง รวมทั้งการทำงานด้านวิจัยทางประวัติศาสตร์ไทยอย่างต่อเนื่อง รับเชิญไปบรรยายในการประชุมวิชาการระหว่างประเทศ สมควรเป็นแบบอย่างของนักวิชาการด้านอักษรศาสตร์ของไทย และเพื่อเป็นการเฉลิมฉลอง 120 ปีความสัมพันธ์ทางการทูตไทย - ญี่ปุ่นสมัยใหม่ การพิจารณาให้ปริญญาอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์แก่ศาสตราจารย์อิฌิอิจะช่วยเสริมสร้างความสัมพันธ์ทางวิชาการระหว่างคณะอักษรศาสตร์กับสถาบันวิจัยทางมนุษยศาสตร์ระดับชาติของญี่ปุ่นให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น"
วิจารณ์ พานิช
9 เม.ย.50
