คุณนิตยา หาญรักษ์ จากสถานีอนามัยหนองบัวน้อย อ.สุวรรณคูหา จ.หนองบัวลำภู เดิมเป็นพยาบาลห้องคลอด พยายามสอนให้แม่ที่มาคลอดที่โรงพยาบาลว่าต้องให้ลูกกินนมแม่ 4 - 6 เดือน แต่ก็พบว่าแม่ส่วนใหญ่ไม่สามารถทำตามนั้นได้  จนเมื่อมาปฏิบัติงานเป็นพยาบาลประจำสถานีอนามัย จึงพบว่า อย่าว่าแต่จะได้กินนมแม่เลย แม้แต่เวลาที่จะเลี้ยงลูกยังไม่มีด้วยซ้ำ เนื่องจากต้องไปทำงานตั้งแต่หลังคลอดได้เพียง 1 เดือน หาเงินค่านมให้ลูก พอบ้างไม่พอบ้าง เด็กเล็กๆ ส่วนใหญ่ต้องอยู่กับย่า ยายที่ไม่แข็งแรง  พ่อแม่เห็นหน้าลูกทางภาพถ่าย พูดคุยกับลูกผ่านทางโทรศัพท์มือถือ 


             เด็กเล็กหลายคนถูกทอดทิ้ง ขาดความรักจากพ่อแม่  เมื่อเด็กโตขึ้นก็มีปัญหาการมีเพศสัมพันธ์ก่อนวัย เกิดปัญหาท้องไม่มีพ่อหรือปัญหาการทำแท้งเถื่อน เด็กผู้ชายก็มีปัญหาดื่มสุรา ลักขโมย  เมื่อเราโยนปัญหาเหล่านี้ให้ชุมชนได้คิด คำตอบที่ได้คือ “ช่างมันเถอะหมอ มันเป็นเด็กเหลือเดน ไม่รู้จะไปช่วยพวกมันได้อย่างไร”


         โครงการเด็กอาสาอนามัยจึงเกิดขึ้นที่สถานีอนามัยหนองบัวน้อย คือ เปิดสถานีอนามัยให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านสุขภาพสำหรับเด็ก ชักชวนเด็กเหลือเดนเหล่านั้นให้มาช่วยงานที่สถานีอนามัย และแฝงการเรียนรู้เข้าไปทุกขั้นตอน เช่น การจัดบอร์ดเรื่องอะไร ก็จะให้เด็กไปอ่าน ไปศึกษาค้นคว้า ให้เขาเลือกว่าจะเอาหัวข้ออะไรขึ้นบอร์ด ตกแต่งบอร์ดด้วยตัวเด็กเอง บอร์ดที่นี่จึงมีรูปแบบไม่เหมือนที่อื่น แต่เด็กเขาจะภูมิใจมากและทำให้เขาได้ความรู้ด้วย หรือเมื่อเด็กช่วยจัดยา ก็จะแทรกเรื่องการใช้ยา เด็กมาช่วยบริการผู้ป่วย เขาก็จะได้ความภาคภูมิใจ รู้สึกตนเองมีคุณค่ากลับไป สิ่งเหล่านี้ไม่ต้องใช้เงินใช้ทอง แต่ใช้ความรัก ความเข้าใจ ให้โอกาสและให้อภัยเด็กได้ในทุกกรณี และบางครั้งต้องทำหน้าที่ปกป้องเด็กด้วย


          เด็ก ม.2 ม.3 ได้รับการพัฒนาให้เป็นหมอน้อย โดยเลือกลูกหลานในบ้านของผู้ป่วยที่มีแผลเรื้อรังมาสอนให้ทำแผล ซึ่งสอนไม่ยาก และพบว่าเด็กเชื่อฟัง ใส่ใจและกลับไปล้างแผลให้ญาติ ให้คุณปู่ของตนเองได้อย่างถูกต้อง เห็นแววตาที่มีความสุขของคุณปู่และแววตาแห่งความภาคภูมิใจของเด็กน้อยด้วย


          บทเรียนสำคัญจากศูนย์สุขภาพชุมชนหนองบัวน้อย อ.สุวรรณคูหา จ.หนองบัวลำภู คือ สุขภาพชุมชนนั้นกว้างไกลกว่ามิติทางสาธารณสุขมาก สถานีอนามัยสามารถเป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องสุขภาพของเด็กที่ดีที่สุด เดิมของทุกอย่างบนสถานีอนามัยจะเป็นของหมอ คอมพิวเตอร์ก็ของหมอ พื้นที่ก็ของหมอ ห้ามไปยุ่ง แต่ปัจจุบันทุกอย่างบนสถานีอนามัยเป็นของเด็กๆ เหล่านั้นด้วย เด็กจะมีความภาคภูมิใจรู้สึกว่า สถานีอนามัยเป็นของเขา เด็กอาสาเฝ้าสถานีอนามัยให้เมื่อหมอต้องออกไปเยี่ยมบ้าน 

             สิ่งดีๆ ที่หนองบัวน้อยได้แสดงให้เห็นถึงพลังอันยิ่งใหญ่ของคนเล็กคนน้อยในสถานีอนามัย ที่ไม่ได้ยิ่งใหญ่ด้วยอาคารสถานที่ แต่ยิ่งใหญ่ด้วยพลังแห่งอุดมการณ์เพื่อผู้ด้อยโอกาสในแผ่นดินชนบท

            ความสำคัญอยู่ที่การเปิดใจให้กว้าง มองภารกิจสถานีอนามัยคืองานด้านสุขภาวะของชุมชน ไม่ใช่เพียงแค่งานสาธารณสุขตามตัวชี้วัดที่แยกส่วน

“คำตอบไม่ได้อยู่ที่การให้สุขศึกษาในโรงพยาบาลเท่านั้น แต่อยู่ที่บริบทแวดล้อมชุมชน”

อ้อม สคส.