แม่กัณหา หญิงร่างใหญ่ ท้วม แข็งแรง แม่บ้านพ่อทองแดง
พ่อทองแดง  ฝ่ายพ่อบ้าน คือสหายเก่าของหลวงปู่จารย์ครั้งยังเป็นฆราวาส

แม่กัณหา

 แม่กัณหา (ถือไมค์ ) กับคณะเพื่อน ๆ

เป็นครอบครัวหนึ่งที่โดนอำนาจของการใผ่หาเงินผสานกับการลากจูงของธนาคารของรัฐ ชักชวนให้ปลูกสับปะรด เพื่อเงินก้อนใหญ่ ผลก็เป็นที่รู้ ๆ กันอยู่ ได้พากันขว้างสับปะรดและขว้างเงินก้อนใหญ่ทิ้ง เหลือไว้แต่หนี้แทน เนื่องจากบริษัทรับซื้อ ไม่ซื้อสับปะรดไม่ได้ขนาดที่จะใส่กระป๋องได้....รับกรรมกันไปชาวบ้านหลายคนที่บ้านเหล่า รวมทั้งครอบครัวแม่กัณหา

ไม่พอ..ยังคิดจะหาเงิน หากู้หนี้ยืมสิน วิ่งเต้นส่งลูกไปนอก ยังไม่ทันได้เงินมาใช้หนี้ ถูกส่งกลับก่อนกำหนด  หนี้ก็พูน

ดิ้นรนไปเรื่อย เพื่อหาเงิน ยิ่งดิ้น ยิ่งมัดตัว แม่กัณหากลายเป็นคนมีโรคประจำตัว คือโรคปวดหัว

ตอนที่เราเจอกัน แม่กัณหามีหนี้ไม่ต่ำกว่าห้าแสนบาท ยังไม่รวมดอกเบี้ย ...นึกไม่ออกว่าชาวบ้านจะหาทางใช้หนี้ได้อย่างไรมากขนาดนี้ จะทุกข์ใจเพียงไร

เมื่อได้เรียนรู้ เรื่องต่าง ๆ แม่กัณหาพยายามทำด้วย พยายามหาเงินด้วย ไปพร้อม ๆ กัน

การได้เห็น ได้ฟัง ได้คุยกัน ทำให้แม่กัณหาสร้างสรรค์การเพาะปลูกของตนเองตามแบบพ่อคำเดื่อง คือขุดหนึ่งหลุมปลูกไม้หลายอย่างด้วยกัน มีไม้หลักกับพริก มะเขือ แมงลัก อีตู่ โหระพา

..เดี๋ยวนี้แม่ไม่ปวดหัวแล้ว มันภูมิใจที่ทำงานนี้ ได้เข้ามาทำงานร่วมกัน สมองก็เปิด คิดเองได้ว่าจะทำแบบนั้น แบบนี้ ทำทุกอย่างเท่าที่เราจะทำได้ เราคิดออกแบบสวนได้เอง เพราะว่าไปเบิ่งงาน หลายที่ ไปอบรมบ้าง เฮากลับมา เฮาก็คิด บา...เฮาจะทำไม่ได้หรือ เฮากลับมาเฮาก็เลยเอ็ด เฮาเอ็ดได้....
...ได้เห็นแบบ ได้ฟังเขาพูดว่า ปลูกหลายอย่างด้วยกันได้ ปลูกผสมผสาน ดูจากสำนักงานก็ได้เห็น เห็นแล้วก็อยากได้ อยากปลูก อยากฝัง ให้มันไม่อดไม่อยาก ให้มีหมดทุกอย่างในสวนเรา แปลงของเราให้มี ไม่ต้องซื้อเพิ่น ให้ได้ขาย พ่อบ้านก็ร่วมมือกันดี พ่อบ้านเป็นคนทำ ตอนนี้มีแต่เพิ่นแหละเป็นคนปลูก ปลูกข่าประมาณไร่กว่า ปลูกข่าใหญ่ เอาหน่อมันขาย...
..ความคิดของเรามันขยายไปเลย สมองเปิด คิดไปทางนี้ คิดจะทำอย่างนั้นอย่างนี้ มันคิดออก สมองเราเปลี่ยนไป ส่วนหนี้ก็เป็นส่วนหนึ่ง ส่วนนี้เราก็ทำและสู้ไปเรื่อย ตอนนี้สบายขึ้นเพราะว่าของอยู่ของกินมีหมดทุกอย่าง.......

แม่กัณหาได้อาศัยผักเล็ก ๆ น้อย ๆ นั้นเอง เก็บขาย มัดละ บาท สองบาท ขายในหมู่บ้านและส่งตลาดด้วยจนถึงปัจจุบัน

ก็พอได้ให้ลูกไปโรงเรียน และกินอยู่ค่ะหัวหน้า

หลังสุดพ่อทองแดงมาเล่าให้ฟังว่า
ผมไม่เคยคิดว่า ขายผักมัดละ บาท สองบาท จะช่วยอะไรได้ มันเป็นหนี้มากขนาดนี้ ...ตอนนี้ได้รู้แล้ว                                                       

ดิฉัน
รู้อะไร
ทองแดง
รู้ว่า เงินน้อย ขายได้ วันละ ๕๐ บาท ๘๐ บาท แต่มันได้ทุกวันเลยครับ

หนี้  ไม่ใช่ว่าครอบครัวแม่กัณหาจะใช้หมดแล้ว มันยังคงมีอยู่และต้องหาเงินใช้ไป แต่ชีวิตของแม่กัณหาได้เปิดช่องทางอีกช่องที่เป็นไทของตนเอง ก่อตัวขึ้นมาพร้อมกันด้วย  ก่อขึ้นมาพร้อมกับ...สมองเราเปลี่ยนไป มันคิดออก....