นาย(6)
ตำแหน่งผู้อำนวยการการประถมศึกษาจังหวัด (ผอ.ปจ.) ยิ่งใหญ่มากตามสายตาข้าราชการผู้น้อยอย่างผมเมื่อปี 2525 เพราะท่านมีอำนาจออกคำสั่งบรรจุแต่งตั้ง จนถึงปลดออก ไล่ออก ยิ่งจังหวัดที่อยู่ปริมณฑล เก้าอี้ตัวนี้ไว้สำหรับคนเก่ง คนแกร่ง เส้นแข็ง เส้นใหญ่ ชนิดตกน้ำไม่ไหลตกไฟไม่ไหม้
ปี 2527 ชีวิตผมตกอยู่ในภาวะคับขัน เป็นศึกษานิเทศก์ ภรรยาเป็นครูโรงเรียนสังกัดเมืองพัทยา กำลังตั้งครรภ์ เมื่อหมดหนทางก็ต้องไปพบ ผอ.ปจ. เพื่อขอให้ท่านรับโอนเพราะอยู่คนละสังกัด ท่านไม่ได้ร้ายอย่างที่เขาลือกัน ยินดีช่วย แต่ตำแหน่งว่างไม่มี จึงทำเรื่องขอตัวมาช่วยราชการระหว่างรอรับโอนไว้ก่อน ท่านว่าโอกาสได้น้อยมาก เพราะเมืองพัทยาสังกัดกระทรวงมหาดไทย
ความคิดผมเวลานั้นเชื่อว่าราชการไทย แม้ตำราเวลาสอบ บอกว่าเป็นระบบคุณธรรม (merit system) คือ ยึดความรู้ความสามารถ ความเสมอภาค ความยุติธรรม และความเป็นกลางทางการเมือง แต่ระบบอุปถัมภ์เป็นวัฒนธรรมร่วมสมัยในทุกองค์กร จะมากจะน้อยอีกเรื่องหนึ่ง โชคดีผมสนิทกับพี่จำนงครูน้อยธรรมดาคนหนึ่ง สนิทสนมกับนายอำเภอยุคครูประชาบาล ซึ่งตอนนั้นเลื่อนไปดำรงตำแหน่งปลัดจังหวัดชลบุรี ช่วยเป็นตัวประสานจนสามารถส่งตัวภรรยาผมมาช่วยราชการได้ภายในวันเดียว หลังเข้าพบปลัดจังหวัด เพราะที่กระทรวงมหาดไทยไม่ค่อยมีลูกน้องเถียงนาย นายสั่งก็จบ
ผอ.ปจ. เจ้านายผมท่านไม่นิ่งนอนใจ หาตำแหน่งรับโอนให้ ผ่าน องค์คณะบริหารงานบุคคลระดับจังหวัด ไปขออนุมัติ องค์คณะบริหารงานบุคคลระดับชาติของข้าราชการครู มติออกมา ไม่อนุมัติ ด้วยเหตุผลโรงเรียนนี้ครูเกินเกณฑ์ แถมสำทับว่าทำไมไม่รับย้ายครูสังกัดกรมเดียวกันก่อน
เรื่องอื่นพอยอมกันได้ เรื่องเสียหน้าไม่มีใครยอมใคร เพราะเขาให้ยืมตัวมาช่วยราชการก่อนเพื่อรอรับโอน สุดท้ายไม่มีปัญญารับโอน มันไม่ใช่วิสัยซำเหมาพเนจรฉลามดำจากเมืองลุงอย่างผม จึงทำเรื่องขอทบทวนใหม่ โดยอ้างว่าเกณฑ์ย้าย ก.ค. เพิ่งออกมายังไม่ได้แจ้งส่วนราชการถือปฏิบัติและจะใช้ย้อนหลังไม่ได้ตามหลักกฎหมายทั่วไป ขณะเดียวกันก็เดินสายชี้แจงและขอความเมตตาจากกรรมการ จนได้มือไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของที่ประชุม มติที่ประชุมครั้งต่อมาจึงอนุมัติ แถมบางรายที่เคยตกได้รับอนุมัติด้วย แต่เรื่องยังไม่จบ เลขาธิการ ของคณะกรรมการไม่ยอมส่งเรื่องให้ ทำนองว่า พวกมากยกมือเอาหมด ท่าน ผอ.ปจ. ผู้ใจถึงพึ่งได้ของผมชวนไปพบท่านเลขาธิการท่านนี้ หลังจากผมเล่าความลำบากให้ฟังท่านก็มีทางออกให้ โดยย้ายครูโรงเรียนนั้นออกหนึ่งคน เพื่อให้มีครูต่ำกว่าเกณฑ์ ผอ.ปจ. รับปากและกลับมาดำเนินการ จนการรับโอนเสร็จสิ้น เจ้าหน้าที่ฝ่ายบุคคลบอกผมภายหลังจากที่ท่าน ผอ.ปจ. ย้ายไปเป็นผู้อำนวยการกอง ใน กรมใหญ่แล้วว่า เจ้านายลงทุนเสี่ยงมาก ท่านย้ายครูในกระดาษเชิงธุรการเท่านั้น พอรับหนังสือแจ้งการรับโอนแล้ว คำสั่งย้ายก็ถูกยกเลิก เพราะครูเขาไม่ได้ขอย้าย เจ้านายเมื่อก่อนไม่ได้สร้างกำแพงลงฐานรากแบบขยับไม่ได้ หากแต่จะมีทางแก้ทางออกให้เสมออย่างสมเหตุสมผล
ผมโอนไปสังกัด สป. ท่านก็เติบโตในตำแหน่งรองเลขาธิการ
ผู้ตรวจราชการกระทรวง และอธิบดี ลูกน้องและคนทั่วไปไม่ชอบอยู่ใกล้ท่าน จะด้วยเหตุที่ดุ พูดจาโผงผาง หรือเหตุผลอื่นใดก็ไม่แน่ แต่สำหรับผม ความเป็นมิตรไมตรียั่งยืนมั่นคง ผมเป็นศึกษาธิการอำเภอหัวหิน ท่านเป็นผู้ตรวจราขการกระทรวง ไม่ว่าจะออกตรวจราชการที่จังหวัดไหนในภาคใต้ ภาคตะวันตก จะกลับมาค้างคืนที่หัวหิน คุยกันจนดึกดื่น โดยไม่ได้รบกวนอะไร เพราะท่านก็มีค่าที่พัก ค่าเบี้ยเลี้ยง จากทางราชการ ท่านว่า คุยกับผมแล้วสบายใจ เช่นเดียวกับผมเข้ากระทรวงต้องแวะไปคุยกับท่านทุกครั้ง เพิ่งเข้าใจและเห็นจริงคำสอนที่ว่า “ยิ่งสูงยิ่งหนาว” การเป็นใหญ่ต้องอยู่คนเดียว เยียวยาจิตใจตัวเองได้ มิตรแท้มิตรเทียมแยกแยะยาก สำหรับผมไม่ว่านายหรือลูกน้อง ขอให้มาเถอะรู้สึกมีความสุขในทุกโอกาสที่ได้ต้อนรับ ขอเพียงคุณเป็นคนดี และดีต่อใจซึ่งกันและกัน
