ดังเล่าในบันทึกที่แล้ว ว่าเว็บไซต์ University World News วันที่ ๒๔ เมษายน ๒๕๖๙ มีข่าวเรื่อง Global compact for research collaborations proposed ผมจึงขอให้สหายเอไอช่วยสรุปสาระสำคัญของ Global Compact in Equitable Partnerships จากการประชุม The Fourth Higher Education Forum for Africa, Asia and Latin America (4th HEFAALA Symposium) ที่จัดร่วมกับงาน 24th International Conference on Higher Education in Africa เมื่อวันที่ 15-16 เมษายน 2569 (ค.ศ. 2026) ณ สำนักงานใหญ่สหภาพแอฟริกา (African Union Commission) ประเทศเอธิโอเปีย หัวข้อหลัก (Theme) คือ "Equitable Partnerships in Higher Education: Advancing Strategies for Sustainable Development" (ความเป็นหุ้นส่วนที่เท่าเทียมในระดับอุดมศึกษา: การขับเคลื่อนกลยุทธ์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน) ได้สาระจากสหายเจมิไนดังนี้
Gemini
จากการประชุม The 24th International Conference on Higher Education in Africa ซึ่งจัดร่วมกับ The 4th HEFAALA Symposium ณ สำนักงานใหญ่สหภาพแอฟริกา เมื่อวันที่ 15-16 เมษายน 2569 ภายใต้หัวข้อหลักการสร้างความเป็นหุ้นส่วนที่เท่าเทียมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนนั้น ได้มีการนำเสนอและผลักดัน **"ข้อตกลงระดับโลกด้านความเป็นหุ้นส่วนที่เท่าเทียม" (Global Compact in Equitable Partnerships)** โดยมีสาระสำคัญที่มุ่งเน้นการพลิกโฉมความร่วมมือทางวิชาการระดับนานาชาติ ดังนี้ครับ
แก่นแท้และปรัชญาของข้อตกลง (Core Philosophy)
ก้าวข้ามกรอบความคิดแบบให้ความช่วยเหลือ (Transcending Aid Paradigms) เปลี่ยนรูปแบบความสัมพันธ์จากเดิมที่ประเทศพัฒนาแล้วเป็น "ผู้ให้" และประเทศกำลังพัฒนาเป็น "ผู้รับ" ไปสู่ "ความร่วมมือแบบพหุศูนย์กลาง" (Polycentric Cooperation) ที่ทุกฝ่ายมีสถานะเท่าเทียมกัน
การเคารพความหลากหลายทางความรู้ (Epistemic Pluralism & Mutual Learning) เน้นการเรียนรู้ซึ่งกันและกัน และยอมรับคุณค่าขององค์ความรู้ท้องถิ่น โดยมุ่งเน้นการร่วมสร้างสรรค์ทางออก (Co-creation of shared solutions) เพื่อแก้ปัญหาระดับโลก มากกว่าการนำเข้าแนวคิดจากตะวันตกเพียงอย่างเดียว
ความยุติธรรมและต่างตอบแทน (Justice and Reciprocity) ข้อตกลงนี้ย้ำจุดยืนที่ว่า ความเป็นหุ้นส่วนที่เท่าเทียมในระดับอุดมศึกษาไม่ใช่ "งานการกุศล" (Not about charity) แต่เป็นเรื่องของความยุติธรรม การพึ่งพาอาศัยกัน และการขับเคลื่อนความก้าวหน้าของมนุษยชาติร่วมกัน
เสาหลักเชิงยุทธศาสตร์ที่มุ่งขับเคลื่อน (Strategic Pillars)
1. การสร้างพื้นที่อุดมศึกษาร่วม (Common Higher Education Area) ผลักดันให้เกิดการรับรองคุณวุฒิร่วมกัน (Mutually recognized qualifications) การเทียบโอนหน่วยกิตที่ไร้รอยต่อ และการเคลื่อนย้ายนักศึกษา นักวิจัย และผู้เชี่ยวชาญอย่างเสรี เพื่อยกระดับความร่วมมือข้ามพรมแดน
2. เปลี่ยน "สมองไหล" เป็น "สมองหมุนเวียน" (Brain Circulation over Brain Drain) สร้างระบบนิเวศและเงื่อนไขที่ดึงดูดและรักษาผู้มีความสามารถ (Talent) ไว้ในภูมิภาค พร้อมทั้งดึงกลุ่มผู้เชี่ยวชาญที่ย้ายถิ่นฐานไปต่างประเทศ (Diaspora) ให้กลับมามีส่วนร่วมในฐานะหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์ด้านการแลกเปลี่ยนความรู้และการลงทุน
3. ส่งเสริมการวิจัยประยุกต์และปกป้องนวัตกรรม (Applied Research & IP Protection) เสริมสร้างความเข้มแข็งให้ "ศูนย์ความเป็นเลิศ" (Centers of Excellence) และเชื่อมโยงการทำงานระหว่างมหาวิทยาลัย สถาบันวิจัย และภาคเอกชน ควบคู่ไปกับการสร้างระบบคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property) ที่แข็งแกร่ง เพื่อปกป้องนวัตกรรมที่คิดค้นโดยนักวิจัยในภูมิภาคเอเชีย แอฟริกา และละตินอเมริกา
การขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติ (Operationalization)
เพื่อให้ข้อตกลงนี้ไม่เป็นเพียงวิสัยทัศน์บนหน้ากระดาษ ที่ประชุมยังได้เชื่อมโยงการพัฒนาศักยภาพนักวิชาการเข้ากับข้อตกลงนี้ ผ่านการจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ (Masterclasses) เพื่อเตรียมความพร้อมให้สถาบันอุดมศึกษาในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา สามารถแข่งขันและร่วมมือในเวทีโลกได้อย่างสมศักดิ์ศรี เช่น ทักษะการเขียนขอทุนวิจัยระดับโลก และกลยุทธ์การสร้างเครือข่ายความเป็นนานาชาติ เป็นต้น
ความสำคัญอยู่ที่หัวข้อสุดท้าย การขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติ ที่ต้องมีการดำเนินการอย่างเป็นระบบ จริงจัง ต่อเนื่อง และมีวงจรเรียนรู้และปรับตัวจากการปฏิบัติ
วิจารณ์ พานิช
๒๖ เม.ย. ๖๙
