ผมถาม ChatGPT เป็นลูกติดพันว่า “มหาวิทยาลัยไทยควรปรับตัวอย่างไร 7 ประการ เพื่อสอดคล้องกับ UNESCO Transforming Higher Education” ได้รับคำตอบที่น่าสนใจมาก ดังนี้
ChatGPT
ข้อเสนอของ UNESCO ในกรอบ Transforming Higher Education 2026 สะท้อนว่า มหาวิทยาลัยในศตวรรษที่ 21 ต้องเปลี่ยนบทบาทจากสถาบันถ่ายทอดความรู้ ไปเป็น สถาบันสร้างการเปลี่ยนแปลงของสังคม ดังนั้น หากพิจารณาในบริบทประเทศไทย มหาวิทยาลัยควรปรับตัวอย่างน้อย 7 ประการสำคัญ ดังนี้
1. เปลี่ยนพันธกิจจาก “ผลิตบัณฑิต” เป็น “พัฒนาสังคม”
มหาวิทยาลัยต้องมองตนเองเป็น สถาบันสาธารณะเพื่อประโยชน์ของสังคม (public good institution)
ไม่เพียงสอนและวิจัย แต่ต้องมีบทบาทในการแก้ปัญหาสำคัญของประเทศ เช่น
- ความเหลื่อมล้ำ
- การพัฒนาเศรษฐกิจฐานนวัตกรรม
- ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม
มหาวิทยาลัยจึงควรเป็น anchor institution ของภูมิภาค
2. เปลี่ยนการเรียนการสอนสู่ Transformative Learning
การเรียนรู้ควรเปลี่ยนจากการบรรยายเป็นหลัก ไปสู่
- problem-based learning
- experiential learning
- service learning
- interdisciplinary learning
แนวคิดนี้สอดคล้องกับการเรียนรู้จากประสบการณ์ของ David A. Kolb ซึ่งทำให้ผู้เรียนสามารถเชื่อมความรู้กับโลกจริง
3. เปลี่ยนระบบวิจัยจาก “publish for ranking” เป็น “knowledge for society”
มหาวิทยาลัยไทยจำนวนมากเน้นการตีพิมพ์ในวารสารนานาชาติ แต่แนวโน้มโลกเน้น
- translational research
- policy research
- social innovation research
ความรู้ต้องสามารถนำไปใช้แก้ปัญหาของประเทศและชุมชนได้
4. เสริมสร้างความเท่าเทียมในการเข้าถึงอุดมศึกษา
การเปลี่ยนแปลงอุดมศึกษาต้องให้ความสำคัญกับ equity และ inclusion
มหาวิทยาลัยควรขยายโอกาสให้กับ
- นักศึกษาจากครอบครัวยากจน
- คนในพื้นที่ชนบท
- ผู้ใหญ่ที่ต้องการเรียนรู้ใหม่
รวมทั้งพัฒนาระบบ lifelong learning
5. พัฒนาทักษะสำหรับเศรษฐกิจและสังคมใหม่
โลกกำลังเข้าสู่ยุค
- AI
- digital economy
- green economy
มหาวิทยาลัยต้องพัฒนาทักษะสำคัญ เช่น
- systems thinking
- creativity
- collaboration
- ethical leadership
6. สร้างระบบกำกับดูแลที่ยืดหยุ่นและอิงข้อมูล
มหาวิทยาลัยควรพัฒนา
- data-driven governance
- policy experimentation
- adaptive management
การตัดสินใจควรใช้ข้อมูลจริงและมีระบบเรียนรู้จากผลลัพธ์ของนโยบาย
7. ปกป้องเสรีภาพทางวิชาการและสร้างวัฒนธรรมวิชาการ
ความรู้ใหม่เกิดขึ้นได้เมื่อมี
- academic freedom
- open inquiry
- critical thinking
มหาวิทยาลัยต้องเป็นพื้นที่ที่ผู้คนสามารถตั้งคำถามต่อความรู้เดิม และสร้างความรู้ใหม่ได้อย่างอิสระและรับผิดชอบ
ข้อสรุป
หากสรุปอย่างสั้นที่สุด แนวคิดของ UNESCO ชี้ว่า มหาวิทยาลัยในศตวรรษที่ 21 ต้องเปลี่ยนจาก Teaching University → Transformative University คือ สอน + สร้างความรู้ + เชื่อมโยงสังคม + ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง
สำหรับประเทศไทย การปรับตัวทั้ง 7 ประการนี้จะช่วยให้มหาวิทยาลัยเป็นพลังสำคัญในการนำประเทศไปสู่
- เศรษฐกิจฐานนวัตกรรม
- สังคมที่เท่าเทียม
- พลเมืองที่มีคุณภาพและความรับผิดชอบต่อสังคม
เป็นคำแนะนำเพื่อการพลิกโฉมมหาวิทยาลัยไทย ๗ ประการที่น่าสนใจมาก
วิจารณ์ พานิช
๑๕ มี.ค. ๖๙
