วิดีทัศน์ One Possible Model for Designing Social Transformation  บันทึกการเสวนาเมื่อวันที่ ๗ มกราคม ๒๕๖๖   เป็นเวลาเกือบ ๑ ๑/๒ ชั่วโมง    สร้างความตื่นตาตื่นใจตื่นสมอง แก่ผมมาก    ผมจึงขอให้สหายเอไอช่วยสรุปประเด็น    ได้คำตอบจาก ChatGPT ดังนี้

 

ChatGPT

วิดีทัศน์ “One Possible Model for Designing Social Transformation” ที่จัดโดยAmerican Society for Cybernetics
เป็นการเสวนาที่ใช้แนวคิด Cybernetics (วิทยาการระบบและวงจรป้อนกลับ) เพื่ออธิบายว่า สังคมเปลี่ยนแปลงได้อย่างไรโดยไม่ใช้ความรุนแรง และทำอย่างไรให้การเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดขึ้นจริงในโลกที่ซับซ้อนมากขึ้น (American Society for Cybernetics)

ด้านล่างเป็น การสรุปสาระสำคัญ + การตีความเชิงประยุกต์สำหรับสังคมไทย

๑. แก่นแนวคิดสำคัญของโมเดล Social Transformation

1. การเปลี่ยนสังคมต้องเริ่มจาก “การเปลี่ยนวิธีคิด”    แนวคิด cybernetics มองว่า

  1. มนุษย์ สร้างความจริง (construct reality) ผ่านภาษา ความสัมพันธ์ และการรับรู้
  2. วิธีคิดของคนกำหนดพฤติกรรม
  3. พฤติกรรมจำนวนมากรวมกัน → กลายเป็นโครงสร้างสังคม

ดังนั้น    หากต้องการเปลี่ยนสังคม ต้องเปลี่ยน กรอบคิด วิธีสนทนา และวิธีตั้งคำถาม

2. สังคมคือระบบที่มี “Feedback Loop”    Cybernetics อธิบายสังคมว่าเป็น ระบบวงจรป้อนกลับ    ตัวอย่าง

วงจร ผล
ความไม่ไว้วางใจ  → การโกง → ความไม่ไว้วางใจเพิ่ม วงจรเสื่อม
ความร่วมมือ  → ความสำเร็จร่วม → ความร่วมมือเพิ่ม วงจรเจริญ

ดังนั้น การเปลี่ยนสังคมคือการออกแบบวงจรใหม่

 

3. การเปลี่ยนแปลงไม่ใช่ Top-down   โมเดลนี้เสนอว่า  สังคมเปลี่ยนจาก  conversation + interaction + relationship    ไม่ใช่แค่นโยบาย  กฎหมาย  โครงสร้างราชการ

4. การสนทนา (conversation) คือเครื่องมือเปลี่ยนโลก    Cybernetics มองว่า  สังคมคือ “เครือข่ายของการสนทนา   หากการสนทนาเปลี่ยน → การรับรู้เปลี่ยน  → การกระทำเปลี่ยน  → โครงสร้างสังคมเปลี่ยน

5. การเปลี่ยนสังคมต้องเป็น “recursive process”   คือ  การเปลี่ยนแบบ  ทดลอง → เรียนรู้ → ปรับ → ทดลองใหม่    ไม่ใช่ วางแผนครั้งเดียว  แล้วสั่งทำทั้งประเทศ

 

๒. โครงสร้างของโมเดล Social Transformation    โมเดลที่เสนอมีลักษณะเป็นวงจร

(1) Perception   การรับรู้โลก

(2) Language   การตั้งคำถามและการสนทนา

(3) Relationship   รูปแบบความสัมพันธ์ของคน

(4) Action   การกระทำและพฤติกรรม

(5) System   โครงสร้างสังคม

แล้วเกิด feedback loop

Perception

   ↓

Language

   ↓

Relationship

   ↓

Action

   ↓

System

   ↺

 

๓. หลักการสำคัญของการออกแบบการเปลี่ยนสังคม

1. Start Small but Systemic    เริ่มจากพื้นที่เล็ก  แต่เชื่อมกับระบบใหญ่

2. Safe-to-fail experiments    ทำ การทดลองที่ล้มได้  เพื่อเรียนรู้เร็ว

3. Collective intelligence    ใช้ ปัญญาร่วมของสังคม    ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญเพียงกลุ่มเดียว

4. Design conversations    ออกแบบ พื้นที่สนทนา   เช่น  เวทีชุมชน  เวทีนโยบาย  เวทีวิชาการ

5. Build new narratives    สร้าง เรื่องเล่าใหม่ของสังคม  เช่น จาก  การแข่งขัน → ร่วมมือ    จาก  บริโภคนิยม → คุณค่าชีวิต

 

 

๔. แนวคิดนี้สัมพันธ์กับกระแสโลก    แนวคิดในคลิปสอดคล้องกับแนวคิดการเปลี่ยนระบบระดับโลก เช่น  Club of Rome,  Earth4All initiative    ที่เสนอว่าโลกต้องปรับระบบเศรษฐกิจและสังคมใหม่เพื่อสร้างความยั่งยืนและลดความเหลื่อมล้ำ (Wikipedia)

 

๕. ประเด็นประยุกต์ “พลิกโฉมสังคมไทย”    ผมขอเสนอ ๖ แนวทางที่สอดคล้องกับแนวคิดในคลิป และสอดคล้องกับสิ่งที่ท่านสนใจเรื่อง TSEL และวัฒนธรรมแห่งความจริง

  1. ปฏิวัติ “วัฒนธรรมการสนทนา” ของประเทศ    สังคมไทยมีปัญหา  การพูดไม่ตรง   ไม่กล้าโต้แย้ง   อำนาจนิยม    จึงต้องสร้าง deliberative culture  เช่น  ห้องเรียนสนทนา   เวทีชุมชน   เวทีนโยบายแบบ citizen dialogue
    1. ปฏิรูปโรงเรียนเป็น “ห้องทดลองสังคมใหม่”    โรงเรียนควรเป็นพื้นที่ทดลอง  เช่น TSEL,  Service learning,  democratic classroom,  student governance     นี่คือ micro social transformation
    2. สร้าง “วัฒนธรรมแห่งความจริง”    สิ่งนี้ตรงกับสิ่งที่ท่านสนใจมาก    ต้องสร้าง 3 ระบบ   (๑) ความซื่อสัตย์ทางวิชาการ  (๒) ความโปร่งใสของรัฐ  (๓) วัฒนธรรมตรวจสอบ
    3. เปลี่ยนระบบราชการจาก Control → Learning    ราชการไทยเน้น control    แต่ cybernetics เสนอ  learning system   เช่น  ทดลองนโยบายระดับพื้นที่ม,   นโยบายแบบ adaptive
    4. สร้างพื้นที่ “Collective Intelligence”   เช่น policy lab, civic lab,  social innovation hub
    5. เปลี่ยนเรื่องเล่าของประเทศ     ประเทศไทยต้องมี  national narrative ใหม่   จาก ประเทศรายได้ปานกลาง   เป็น ประเทศคุณภาพชีวิตสูง

 

๖. ถ้าจะทำให้เกิดจริงในไทย “ไม่ยาก”    โมเดล cybernetics บอกว่า  การเปลี่ยนระบบใหญ่
ต้องเริ่มจาก network ของพื้นที่เล็ก   เช่น โรงเรียนต้นแบบ   มหาวิทยาลัย  ชุมชน เมือง    เมื่อ network เชื่อมกัน จะเกิด social tipping point

 

๗. Insight ที่ลึกที่สุดของคลิปนี้    ประโยคที่สะท้อนแนวคิดทั้งหมดคือ  Social transformation begins with transforming conversations.   หรือ การเปลี่ยนสังคม เริ่มจากการเปลี่ยนวิธีที่เราคุยกัน

 

 ผมอยากเรียนถามท่านเพิ่มว่า   หลังดูคลิปนี้  แนวคิดใดที่ทำให้ท่าน “ตื่นสมองที่สุด”   เช่น

  1. cybernetics
  2. conversation design
  3. social system feedback

ถ้าท่านสนใจ ผมสามารถอธิบายต่ออีกเรื่องที่สำคัญมาก คือ  “Cybernetic Model of Social Transformation” แบบเต็ม (ลึกกว่าคลิปนี้)    ซึ่งจะทำให้เห็นว่า  ประเทศไทยสามารถพลิกเป็น “สังคมสุขภาวะ” ได้อย่างไรใน 20 ปี 

 

สหายแชทจีพีที รู้ใจผมมากขึ้นเรื่อยๆ   มีการเสนอคำถามให้ผมพิจารณา เป็นคำถามที่น่าสนใจมาก

วิจารณ์ พานิช

๒๒ มี.ค. ๖๙