การวิจัยเชิงพรรณนาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคุณภาพชีวิตและปัจจัยที่มีผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุในเรือนจำกลางอุดรธานี กลุ่มตัวอย่างคือผู้ต้องขังสูงอายุ ในเรือนจำกลางอุดรธานี โดยการเลือกแบบเจาะจง จำนวน 125 คน ได้รับแบบสอบถามที่สมบูรณ์จำนวน 122 คน คิดเป็นร้อยละ 97.6 เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยได้แก่ แบบสอบถาม ซึ่งประกอบด้วยข้อมูล 2 ส่วนคือ ข้อมูลทั่วไปและแบบวัดคุณภาพชีวิตซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญ และทดสอบความเชื่อมั่นโดยวิธีอัลฟาของครอนบาค มีค่าเท่ากับ 0.84 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนาได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและสถิติอนุมานได้แก่ Independent t-test และ ANOVA
ผลการวิจัย พบว่า กลุ่มตัวอย่างเป็นเพศชาย ร้อยละ 86.9 มีอายุระหว่าง 60-69 ปี ร้อยละ 77.9 อายุเฉลี่ย 64.13 ปี (SD = 4.82) การศึกษาประถมศึกษาร้อยละ 77.9 ก่อนเข้าเรือนจำส่วนใหญ่ประกอบอาชีพรับจ้าง ร้อยละ 46.7 มีรายได้อยู่ระหว่าง 5,000-10,000 บาท ร้อยละ 45.9 สถานะภาพสมรส สมรสอยู่ด้วยกัน ร้อยละ 51.6 เป็นครอบครัวเดี่ยวแต่อยู่กันหลายคน ร้อยละ 44.3 ส่วนใหญ่มีโรคประจำตัว ร้อยละ 52.5 โรคประจำตัวที่พบมากที่สุดคือความดันโลหิตสูง ร้อยละ 27.0 รองลงมาเป็นเบาหวานและหอบหืด ส่วนใหญ่มีระยะเวลาต้องโทษมากกว่า 5 ปี ร้อยละ 44.3 และระยะเข้ามาอยู่ในเรือนจำน้อยกว่า 3 ปี ร้อยละ 77.9 กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีคุณภาพชีวิตในระดับปานกลางร้อยละ 88.5 คุณภาพชีวิตระดับสูง ร้อยละ 8.2 คุณภาพชีวิตระดับต่ำมีเพียง ร้อยละ 3.3 ปัจจัยที่มีผลต่อคุณภาพชีวิต ได้แก่ เพศ (F = 5.095, p value < .05) ส่วนปัจจัยอื่น ๆ เช่น อายุ อาชีพ การศึกษา สถานะภาพสมรส ลักษณะครอบครัว โรคประจำตัว รายได้ ระยะเวลาต้องโทษ และระยะเวลาที่อยู่ในเรือนจำ ไม่พบว่ามีผลต่อคุณภาพชีวิตโดยรวม แต่เมื่อวิเคราะห์อาชีพรายคู่ พบว่าอาชีพรับราชการมีคะแนนเฉลี่ยคุณภาพชีวิตแตกต่างจากอาชีพค้าขายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<.05)
ข้อเสนอแนะ ควรจัดระบบการดูแลผู้สูงอายุตามความต้องการของแต่ละเพศให้เหมาะสมตามความต้องการด้านร่างกาย ด้านจิตใจ และการรับรู้ข่าวสารที่จำเป็น เพื่อส่งเสริมความมีคุณค่าในตนเอง ควรมีการศึกษาคุณภาพชีวิตของกลุ่มวัยอื่น ๆ เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของคุณภาพชีวิตของแต่ละกลุ่มวัย และควรศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพในวิถีชีวิตและการปรับตัว การรับรู้ภาวะสุขภาพและการดูแลตนเองในเรื่องต่าง ๆ ในเรือนจำ
คำสำคัญ : ผู้สูงอายุ, ผู้ต้องขัง, ผู้ต้องขังสูงอายุ, คุณภาพชีวิต
