1.พัฒนาความรู้โดยใช้กระบวนการ KM CoP “การพัฒนานวัตกรรมด้านสุขภาพร่วมกับสหวิชาชีพ” โดย อาจารย์จันจิรา ขันทะยศ

          1.1 พิจารณาทบทวนกระบวนการ KM 

การจัดการความรู้

         KM : Knowledge Management คือ การรวบรวมองค์ความรู้ที่มีอยู่ในองค์กร ซึ่งกระจัดกระจายอยู่ในตัวบุคคลหรือเอกสาร มาพัฒนาให้เป็นระบบ เพื่อให้ทุกคนในองค์กรสามารถเข้าถึงความรู้ และพัฒนาตนเองให้เป็นผู้รู้ รวมทั้งปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ อันจะส่งผลให้องค์กรมีความสามารถในเชิงแข่งขันสูงสุด ความรู้มี 2 ประเภท คือ 
1) ความรู้ที่ฝังอยู่ในคน (Tacit Knowledge) เป็นความรู้ที่ได้จากประสบการณ์ พรสวรรค์หรือสัญชาติญาณของแต่ละบุคคลในการทำความเข้าใจในสิ่งต่าง ๆ เป็นความรู้ที่ไม่สามารถถ่ายทอดออกมาเป็นคำพูดหรือลายลักษณ์อักษรได้โดยง่าย เช่น ทักษะในการทำงาน งานฝีมือ หรือการคิดเชิงวิเคราะห์ บางครั้ง จึงเรียกว่าเป็นความรู้แบบนามธรรม 
2) ความรู้ที่ชัดแจ้ง (Explicit Knowledge) เป็นความรู้ที่สามารถรวบรวม ถ่ายทอดได้ โดยผ่านวิธีต่าง ๆ เช่น การบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ทฤษฎี คู่มือต่าง ๆ และบางครั้งเรียกว่าเป็นความรู้แบบรูปธรรม 
การจัดการความรู้สามารถใช้เป็นเครื่องมือเพื่อการบรรลุเป้าหมายอย่างน้อย 4 ประการ ได้แก่ 
   2.1) บรรลุเป้าหมายของงาน 
   2.2) บรรลุเป้าหมายการพัฒนาคน 
   2.3) บรรลุเป้าหมายการพัฒนาองค์กรไปเป็นองค์กรเรียนรู้ 
   2.4) บรรลุความเป็นชุมชน เป็นหมู่คณะ ความเอื้ออาทรระหว่างกันในที่ทำงาน

องค์ประกอบสำคัญของการจัดการความรู้ (Knowledge Process)
          1.“คน” เป็นองค์ประกอบที่สำคัญที่สุดเพราะเป็นแหล่งความรู้และเป็นผู้นำความรู้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์

          2.“เทคโนโลยี” เป็นเครื่องมือเพื่อให้คนสามารถค้นหา จัดเก็บ แลกเปลี่ยน รวมทั้งนำความรู้ไปใช้อย่างง่าย และรวดเร็วขึ้น

          3.“กระบวนการความรู้” เป็นการบริหารจัดการ เพื่อนำความรู้จากแหล่งความรู้ไปให้ผู้ใช้ เพื่อทำให้เกิดการปรับปรุง และนวัตกรรม

กระบวนการจัดการความรู้ มี 7 ขั้นตอน

           1.การบ่งชี้ความรู้ (Knowledge Identification) เป็นการพิจารณาว่าองค์กรมีวิสัยทัศน์    พันธกิจ ยุทธศาสตร์ เป้าหมายคืออะไร เพื่อให้บรรลุเป้าหมาย ต้องใช้อะไร ปัจจุบันมีความรู้อะไรบ้าง อยู่ใน  รูปแบบใด และอยู่ที่ใคร
            2.การสร้างและแสวงหาความรู้ (Knowledge Creation and Acquisition) เป็นการสร้าง แสวงหา รวบรวมความรู้ทั้งภายใน/ภายนอก รักษาความรู้เดิม แยกความรู้ที่ใช้ไม่ได้แล้วออกไป
            3.การจัดความรู้ให้เป็นระบบ (Knowledge Organization) เป็นการกำหนดโครงสร้างความรู้ แบ่งชนิด ประเภท เพื่อให้สืบค้น เรียกคืน และใช้งานได้ง่าย
             4.การประมวลและกลั่นกรองความรู้ (Knowledge Codification and Refinement) เป็นการปรับปรุงรูปแบบเอกสารให้เป็นมาตรฐาน ใช้ภาษาเดียวกัน ปรับปรุงเนื้อหาให้ครบถ้วนสมบูรณ์
             5.การเข้าถึงความรู้ (Knowledge Access) เป็นการทำให้ผู้ใช้ความรู้เข้าถึงความรู้ที่ต้องการได้ง่ายและสะดวก เช่น ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT) Web board บอร์ดประชาสัมพันธ์ เป็นต้น
             6.การแบ่งปันแลกเปลี่ยนความรู้ (Knowledge Sharing) เป็นการแบ่งปัน สามารถทำได้หลายวิธีการ โดยกรณีที่เป็นความรู้ชัดแจ้ง (Explicit Knowledge) อาจจัดทำเป็นเอกสาร ฐานความรู้ เทคโนโลยีสารสนเทศ หรือกรณีที่เป็นความรู้ฝังลึก (Tacit Knowledge) จัดทำเป็นระบบทีมข้ามสายงาน กิจกรรมกลุ่มคุณภาพและนวัตกรรม ชุมชนแห่งการเรียนรู้ ระบบพี่เลี้ยง การสับเปลี่ยนงาน การยืมตัว เวทีแลกเปลี่ยนความรู้ เป็นต้น
             7.การเรียนรู้ (Learning) เป็นการนำความรู้มาใช้ประโยชน์ในการตัดสินใจ แก้ปัญหา และทำให้เป็นส่วนหนึ่งของงาน เช่น เกิดระบบการเรียนรู้จากสร้างองค์ความรู้ การนำความรู้ในไปใช้ เกิดการเรียนรู้ และประสบการณ์ใหม่ และหมุนเวียนต่อไปอย่างต่อเนื่อง
การถ่ายทอดและแลกเปลี่ยนความรู้ ซึ่งอาจแบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ
              1.เครื่องมือที่ช่วยในการ “เข้าถึง” ความรู้ ซึ่งเหมาะสำหรับความรู้ประเภท Explicit มักเป็นแบบทางเดียว
               2.เครื่องมือที่ช่วยในการ “ถ่ายทอด” ความรู้ ซึ่งเหมาะสำหรับความรู้ประเภท Tacit อาศัยการปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคลเป็นหลัก
               ในบรรดาเครื่องมือดังกล่าวที่มีผู้นิยมใช้กันมากประเภทหนึ่งคือ ชุมชนแห่งการเรียนรู้ หรือ  นักปฏิบัติ (Community of Practice : CoP)

         1.2 แผนการดำเนินการ KM  

           1.3  ปัจจัยแห่งความสำเร็จ

                 1.อาจารย์มีความรู้และความตั้งใจในการพัฒนานวัตกรรมด้านสุขภาพ

                 2. มีทีมจากสหวิชาชีพที่มีความรู้และความเชี่ยวชาญในการพัฒนานวัตกรรม ให้คำปรึกษาและร่วมพัฒนานวัตกรรม

                 3. มีงบสนับสนุนในการออกแบบนวัตกรรม

                 4. อาจารย์มีกลยุทธ์ในการสร้างความสัมพันธ์กับทีมให้เกิดความเป็นเนื้อเดียวกัน และเกิดทัศนคติที่ดีในการร่วมสร้างสรรค์ผลงานร่วมกัน

            แนวทางในการพัฒนา : ต้องการทราบความรู้และกลวิธีในการขอทุนภายนอกมากขึ้น

           1.4 สรุปองค์ความรู้ที่มีอยู่แล้ว

                 - อาจารย์มีความรู้ในด้านการพัฒนานวัตกรรม โดยใช้องค์ความรู้ร่วมกับสหวิชาชีพ

                 - มีความรู้ในขั้นตอนการจดสิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตร

            1.5 สรุปผลลัพธ์ของการ KM 

    สรุปผลงานนวัตกรรม : 

     - นำส่งเอกสารเพื่อใช้ประกอบการรับสิทธิบัตร/อนุสิทธิบัตร ถึงผู้อำนวยการกองสิทธิบัตร กรมทรัพย์สินทางปัญญา จำนวน 11 ชิ้นงาน

     - รอเข้าระบบกรมทรัพย์สินทางปัญญาจำนวน 4 ชิ้นงาน

     - อยู่ระหว่างดำเนินการที่สถาบันพระบรมราชชนก จำนวน 3 ชิ้นงาน

        รวมทั้งหมด 18 ชิ้น

             1.6 ระบุวิธีการแสวงหาความรู้ใหม่ 

            - การพัฒนาในเชิงพานิชย์ 

            - การนำไปใช้ประโยชน์

            - การขอทุนภายนอก ด้านนวัตกรรม 

            - การเสนอส่งผลงานนวัตกรรมแข่งขันระดับประเทศ

             1.7 กำหนดการประชุมครั้งต่อไป และวางแผนเชิญวิทยากรภายในแลกเปลี่ยนเรียนรู้ : วางแผนเชิญวิทยากรแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การเชิญวิทยากรการขอทุนภายนอก 

 

2. ความรู้และเอกสารที่เกี่ยวข้อง

     2.1 ความรู้จากท่านวิทยากร รศ.ดร.เจนยุทธ ศรีหิรัญ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ศิลปะและการออกแบบ มหาวิทยาลัยนเรศวร, ผศ.ดร.ภก.ประยุทธ ภูวรัตนาวิวิธ กลุ่มวิชาเภสัชกรรมคลินิก คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, ดร.จอมจรัญ มะโนปัน คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ภาควิชาศิลปะและการออกแบบ มหาวิทยาลัยนเรศวร, นางสาวสุดารัตน์ อิศราวิศวกุล ตำแหน่ง นักกิจกรรมบำบัด สังกัดงานกายภาพบำบัด กิจกรรมบำบัด และกายอุปกรณ์ คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยนเรศวร

             สิ่งที่ได้คือ เคล็ดไม่ลับและเทคนิคในการจดสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์

ต้องทราบนิยามก่อนว่าระหว่าง สิทธิบัตรและลิขสิทธิ์มีความแตกต่างกันอย่างไร 

ลิขสิทธิ์ หมายถึงสิทธิ แต่เพียงผู้เดียวในการกระทำใดๆ ก็ได้กับงานสร้างสรรค์ที่ไม่ได้ลอกเลียนแบบผู้อื่น

สิทธิบัตร คือ หนังสือที่รัฐออกให้เพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์หรือผลิตภัณฑ์ให้เจ้าของสิทธิบัตรสามารถผลิตและจำหน่ายสินค้านั้นได้ แต่เพียงผู้เดียวในช่วงเวลาหนึ่ง 

สิทธบัตร คือ หนังสือสำคัญที่ออกให้เพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์ หรือการออกแบบผลิตภัณฑ์

การประดิษฐ์ คือ ผลงานสร้างสรรค์เกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์

ซึ่งมี 2 ลักษณะ ดังนี้

 1. ผลิตภัณฑ์ : โครงสร้าง กลไก หรือส่วนที่ประกอบกันเป็นสิ่งของเครื่องใช้ต่างๆ รวมทั้งส่วนผสมทางเคมี

 2. กรรมวิธี : วิธีในการผลิต การเก็บรักษา หรือการใช้ผลิตภัณฑ์

 การออกแบบผลิตภัณฑ์ คือ ผลงานสร้างสรรค์เกี่ยวกับลักษณะ ภายนอกของผลิตภัณฑ์ เช่น รูปร่าง ลวดลาย หรือสิ่งของผลิตภัณฑ์

สิทธิเด็ดขาดของเจ้าของสิทธิบัตรออกแบบผลิตภัณฑ์ : สิทธิบัตรการออกแบบ มีอายุการคุ้มครอง 10 ปี นับแต่ยื่นขอรับสิทธิบัตร 

สิทธิเด็ดขาดของเจ้าของสิทธิบัตรออกแบบผลิตภัณฑ์ : ใช้...ขาย มีไว้เพื่อขาย เสนอขาย หรือนำเข้ามาในไทยซึ่งผลิตภัณฑ์ที่ใช้แบบผลิตภัณฑ์ 

ข้อยกเว้นสิทธิเด็ดขาด : การใช้แบบผลิตภัณฑ์เพื่อประโยชน์ในการศึกษา วิจัย

อนุสิทธิบัตร : การประดิษฐ์ ที่ขอรับอนุสิทธิบัตรได้

      1. เป็นการประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่

       2. เป็นการประดิษฐ์ที่สามารถประยุกต์ในทางอุตสาหกรรม

          อนุสิทธิบัตรมีอายุ 6 ปี นับแต่วันยื่น สามารถต่ออายุได้ 2 ครั้ง ครั้ง 2 ปี 

           สิทธิเด็ดขาดของเจ้าของอนุสิทธิบัตร มีเช่นเดียวกับสิทธิบัตรทั่วไป รวมถึงข้อยกเว้นและมาตรการการควบคุมการใช้สิทธิเด็ดขาด

ทำไมต้องขอคุ้มครอง

  • เพื่อชื่อเสียง-ผลงานวิชาการ (ผู้วิจัย+มหาวิทยาลัย)
  • เชิงพานิชย์-อนุญาตให้ใช้สิทธิ์, ถ่ายทอดเทคโนโลยี
  • ส่วนรวม-ป้องกันการละเมิด ภูมิปัญญา, การใช้ประโชน์จากพืช สัตว์ในท้องถิ่น เป็นต้น

การคุ้มครอง

ประเภท ตัวอย่างชิ้นงาน ระยะเวลาการคุ้มครอง (ปี)
สิทธิบัตรการประดิษฐ์ ผลิตภัณฑ์กรรมวิธี คุ้มครอง 20 ปี
สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ โครงสร้างภายนอก ของแบบผลิตภัณฑ์ คุ้มครอง 10 ปี
อนุสิทธิบัตร ผลิตภัณฑ์, กรรมวิธี คุ้มครอง 10 ปี (6+2+2)
เครื่องหมายการค้า เครื่องหมายที่ใช้สำหรับสินค้าหรือบริการ 10 ปี (ต่ออายุได้)
ความลับทางการค้า ข้อมูลที่เป็นประโยชน์เชิงพานิชย์ ไม่จำกัด

      2.2 คู่มือการพัฒนานวัตกรรมด้านสุขภาพ

             คู่มือการพัฒนานวัตกรรมสุขภาพ ได้มีการนำมาเผยแพร่ให้อาจารย์นำมาใช้ในการพัฒนานวัตกรรมสุขภาพ โดยมีอาจารย์ภายในวิทยาลัยฯเข้าร่วมพัฒนานวัตกรรมสุขภาพ จำนวน 1๕ คน อาจารย์จากมหาวิทยาลัยนเรศวร 4 คน มีการนำผลการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เผยแพร่ใน website KM ชุมชนสระแก้วที่อาจารย์มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และนำแนวทางไปใช้ในการพัฒนานวัตกรรมสุขภาพได้