ทีมสถาบันโรงเรียนคุณธรรม มูลนิธิยุวพัฒน์ นัดไปเรียนรู้กิจการโรงเรียนคุณธรรม ที่โรงเรียนหาดใหญ่สมบูรณ์กุลกันยา อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา วันพฤหัสบดีที่ ๑๙ มิถุนายน ๒๕๖๘ ในทำนองเดียวกันกับการไปเยี่ยมโรงเรียนเบญจมราชูทิศ จังหวัดนครศรีธรรมราชเมื่อวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๘ (๑) โดยคราวนี้ทีมมูลนิธิยุวพัฒน์ ไปกันถึง ๑๑ คน นำโดยคุณวิเชียร พงศธร ประธานมูลนิธิ และ ดร. พะโยม ชิณวงศ์ ผู้อำนวยการสถาบัน
การประชุมดำเนินการโดยนักเรียนเกือบทั้งหมด โดยช่วง ๙ - ๑๒ น. เป็นช่วงการนำเสนอ “การพัฒนาคุณธรรม Active Learning for Active Citizen” ที่ตอนนักเรียนกลุ่ม SMC (Student Moral Commission) นำเสนอก็ฟังน่าประทับใจ แต่ก็ยังไม่ปลงใจเชื่อว่านักเรียนเข้าถึงแก่นแท้ของการพัฒนาคุณธรรมของตนเองจริงหรือไม่ เมื่อถึงตอนพูดคุยเสวนาสะท้อนคิดกับทีมของมูลนิธิยุวพัฒน์ และ รศ. ดร. จตุพล ยงศร จาก มศว. ซักละเอียดยิบ และนักเรียนตอบอย่างมั่นใจ ก็พิสูจน์ชัด ว่านี่คือผลงานของแท้ สมกับชื่อเรื่องของการนำเสนอ “การพัฒนาคุณธรรม Active Learning for Active Citizen”
เราไปเห็นกิจกรรมสร้างสรรค์ที่ ริเริ่มโดย ผอ. ท่านก่อนที่เพิ่งเกษียณไปเมื่อปลายปีที่แล้ว (ผอ. เสรี อินทร์คง) โดยเริ่มปี พ.ศ. ๒๕๖๕ พัฒนาเป็นรูปเป็นร่างปี ๒๕๖๖ และก้าวหน้าชัดเจนในปีที่แล้ว และเมื่อ ผอ. ดร. กมลาศน์ ศรประสิทธิ์ มารับหน้าที่ต่อ ก็ทำความเข้าใจ และสนับสนุนให้ดำเนินการต่ออย่างแข็งขัน ภายใต้ความเชื่อว่า ต้องหนุนการพัฒนาสมองทั้งซีกซ้ายและซีกขวา ด้วยการหนุนภาวะผู้นำ การคิดบวก คิดถึงสังคม ของนักเรียน โดยผู้รับผิดชอบคือครูวันเฉลิม วุฒิวิศิษฏ์สกุล ครูสาระสังคม ศาสนา และวัฒนธรรม โดยทำงานร่วมกับทีมครูแกนนำ มีการจัดระบบ สู่การดำเนินการโดยนักเรียนกันเอง กระจายไปทุกห้องเรียนทั้งโรงเรียน เพื่อเป้าหมายพัฒนาพลเมืองคุณธรรมอย่างแท้จริง หนุนโดยกลไกจากมูลนิธิยุวพัฒน์ ที่มีกลไกของ วิทยากรอาสา นิเทศอาสา และผู้ทรงคุณวุฒิ ผมถูกชวนไปเป็นผู้ทรงคุณวุฒิ ที่ผมบอกตัวเองว่า เพื่อไปเรียนรู้ว่าโลกโรงเรียนจริง เขาทำอะไรกันบ้าง
เป็นระบบการจัดการที่น่าชื่นชมมาก โดยมี SMC (Student Moral Commission) เป็นกลไกบริหารจัดการ ซึ่งหมายความว่าบริหารจัดการโดยนักเรียนกันเอง มีประธาน SMC ระดับโรงเรียน และระดับชั้น มีการอบรมแกนนำนักเรียน ๕ คนในแต่ละห้องเรียน (มีนักเรียน ๔๐ คนต่อห้อง) แล้วแกนนำไปอบรมให้แก่เพื่อนในห้อง ให้รู้จักเรื่องการพัฒนาคุณธรรม เพื่อชีวิตที่ดีของตนเองในอนาคต เพื่อเป็นพลเมืองดีในอนาคต มีกิจกรรมพุธเช้าเล่าความดีหน้าเสาธง มีการนิเทศติดตามในห้องเรียน โครงงานครอบครัวคุณธรรม โครงการปันรัก ปันสุข ปันใจ เป็นต้น
ผลงานเป็นที่ยอมรับกว้างขวาง นักเรียนกลุ่ม SMC จึงได้รับเชิญไปแลกเปลี่ยนประสบการณ์ของตนที่หลายโรงเรียนมาก ไปเป็นวิทยากรไกลถึงโรงเรียนหนองฉางวิทยา จังหวัดอุทัยธานี มีการดำเนินการโครงการ เด็กรุ่นใหม่หัวใจคุณธรรมร่วมกัน ๑๐ โรงเรียนในภาคใต้ ผลที่เกิดขึ้นคือนักเรียนแกนนำกลุ่มนี้ได้พัฒนาความเป็นผู้ริเริ่ม (Agency) อย่างชัดเจน ถามอะไรตอบได้หมดโดยไม่ลังเล
การเสวนาตั้งคำถามจากผู้ไปเยือน ให้นักเรียนตอบมีพลังมาก เชื่อมโยงสู่โลกของความเป็นจริง ที่นักเรียนที่ไม่ร่วมมือกับกลุ่ม SMC ก็มี นักเรียนบอกว่าการขับเคลื่อนคุณธรรมนี้น่าจะส่งผลดีต่อนักเรียนประมาณร้อยละ ๗๐ คือยังมีนักเรียนอีกจำนวนหนึ่งประพฤติตนไปในทางเสื่อม
ก่อนพักรับประทานอาหารเที่ยง ผมแจ้งที่ประชุมว่า ทีมงานของโรงเรียนมอบเวลาให้ผมบรรยาย ๒ ชั่วโมงในช่วงบ่าย ผมขอทำความตกลงว่า ขอใช้เวลา ๑ ๑/๒ ชั่วโมงสะท้อนคิดร่วมกัน โดยในช่วงอาหารเที่ยงขอให้ครูเข้าอินเทอร์เน็ตไปถามเอไอที่ครูคุ้นเคย ว่า “กรุณาบอกจุดเด่น และความท้าทายของโรงเรียนหาดใหญ่วิทยาลัยสมบูรณ์กุลกันยา ในด้านการสร้างพลเมืองผู้ก่อการ (Agentic Citizen) ให้แก่ประเทศ และโลก สร้างพลเมืองที่ทั้งมีความสามารถ และมีคุณธรรม” แล้วนำคำตอบที่ได้มาสะท้อนคิดร่วมกัน หลังจากนั้น ผมจะใช้เวลา ๓๐ นาทีที่เหลือ บรรยายเรื่อง “การงอกงามความเป็นมนุษย์”
ในภาคบ่าย ครูมาชุมนุมกันเกือบสองร้อยคน คงจะหวังมาฟังผมเต็มที่ และคงจะผิดหวังที่ผมไม่บรรยาย แต่ชวนคุยสะท้อนคิดเรื่องครูกับการหนุนศิษย์ให้เป็นพลเมืองดี
ผมสังเกตว่า น่าจะไม่มีครูคนใดคุยกับเอไอมาก่อนเลย เดาว่าคงไม่คุ้นเคยกับการใช้เอไอ ผมจึงเปิดโอกาสให้นำเรื่องความสำเร็จที่อยากนำมาสะท้อนคิดเรียนรู้ร่วมกัน หรือปัญหาที่ครูเผชิญและอยากนำมาขอคำแนะนำจากเพื่อนๆ ผมได้แสดงตัวอย่างการเป็นครูนักตั้งคำถามกลับ ให้นักเรียนหรือเพื่อร่วมวงเรียนรู้คิดหรือค้นคำตอบได้เอง
ขอนำ PowerPoint ที่ผมใช้บรรยายมา ลปรร. ที่ (๑) (ลิ้งค์ไปยังไฟล์ Reflection)
วิจารณ์ พานิช
๒๑ มิ.ย. ๖๘
