ในยุคที่การดูแลสุขภาพกลายเป็นหัวใจสำคัญของไลฟ์สไตล์คนรุ่นใหม่ ‘อาหารเสริม’ ได้กลายเป็นไอเท็มที่หาซื้อได้ง่ายดาย ทั้งตามร้านขายยา ซูเปอร์มาร์เก็ต หรือบนแพลตฟอร์มออนไลน์ทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นวิตามิน เกลือแร่ โปรไบโอติก หรือสารสกัดจากสมุนไพร แม้สหรัฐอเมริกาจะยังเป็นตลาดหลักของอุตสาหกรรมนี้ แต่ประเทศไทยก็กำลังเผชิญกับการเติบโตของธุรกิจอาหารเสริมที่ร้อนแรงที่สุดในรอบทศวรรษ บทความนี้จะพาไปสำรวจเบื้องหลังการขยายตัวแบบก้าวกระโดด ไขความจริงเรื่องประโยชน์ต่อสุขภาพ และถอดรหัสนัยที่ซ่อนอยู่สำหรับผู้บริโภคชาวไทย รวมถึงหน่วยงานกำกับดูแลและผู้กำหนดนโยบายในประเทศ

อาหารเสริม: ตลาดมหึมาที่เติบโตไม่หยุด

ข้อมูลจาก Morning Brew เผยว่า ปัจจุบันผู้ใหญ่ในสหรัฐฯ กว่า 75% บริโภคอาหารเสริมอย่างน้อยหนึ่งชนิดทุกวัน ส่งผลให้ตลาดนี้มีมูลค่าสูงถึงปีละราว 6 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ส่วนในระดับโลก ข้อมูลจาก Wikipedia ระบุว่ามีผลิตภัณฑ์เสริมอาหารวางจำหน่ายแล้วมากกว่า 50,000 รายการ ขณะที่ในประเทศไทย รายงานการตลาดของ GrandViewResearch เปิดเผยว่า อุตสาหกรรมอาหารเสริมทำรายได้ไปกว่า 4.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2567 และคาดว่าจะทะยานสู่ 5.5 พันล้านดอลลาร์ภายในปี 2573

อาหารเสริมจำเป็นจริงหรือ? ที่มาที่ไปและการกำกับดูแล

จุดเริ่มต้นของกระแสอาหารเสริมในสหรัฐฯ ย้อนไปได้ถึงยุค “เซลส์แมนขายน้ำมันงู” เมื่อร้อยกว่าปีก่อน จนกระทั่งถึงทศวรรษ 1990 ที่มีการผลักดันกฎหมายสำคัญอย่าง DSHEA (Dietary Supplement Health and Education Act) ในปี 2537 กฎหมายฉบับนี้ส่งผลให้อาหารเสริมจำนวนมากในสหรัฐฯ ถูกกำกับดูแลภายใต้มาตรฐานเดียวกับผลิตภัณฑ์อาหาร ซึ่งผ่อนปรนกว่ามาตรฐานยา ไม่จำเป็นต้องมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เข้มข้นเพื่อพิสูจน์ประสิทธิภาพก่อนวางจำหน่าย และสามารถกล่าวอ้างสรรพคุณในเชิงกว้างๆ เช่น “ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน” ได้โดยไม่ต้องพิสูจน์ว่าสามารถป้องกันหรือรักษาโรคได้จริง (Morning Brew; Wikipedia)

สำหรับประเทศไทย หน่วยงานหลักอย่างสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) กระทรวงสาธารณสุข จะเน้นตรวจสอบความปลอดภัยของส่วนประกอบและความถูกต้องของฉลากเป็นหลัก แต่สำหรับผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่ ยังไม่ได้บังคับให้ต้องมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์มายืนยันสรรพคุณทางการแพทย์อย่างเข้มงวด (Euromonitor) ช่องว่างด้านมาตรฐานทางวิทยาศาสตร์นี้เองที่เปิดโอกาสให้แบรนด์ทั้งไทยและต่างชาติเกิดขึ้นราวกับดอกเห็ด โดยมีพลังขับเคลื่อนสำคัญจากการตลาดออนไลน์ อินฟลูเอนเซอร์ และกระแสรักสุขภาพที่มาแรง

พฤติกรรมผู้บริโภคยุคใหม่และเทรนด์หลังโควิด-19

กระแสความนิยมอาหารเสริมในไทยเติบโตควบคู่ไปกับพฤติกรรมของผู้บริโภคที่หันมาใส่ใจการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันมากขึ้น โดยเฉพาะหลังการระบาดของโควิด-19 ที่ทำให้ผู้คนตื่นตัวเรื่องภูมิคุ้มกันเป็นพิเศษ งานวิจัยตลาดปี 2567 ชี้ว่าคนไทยส่วนใหญ่เลือกซื้ออาหารเสริมเพื่อ “ดูแลสุขภาพโดยรวม” โดยมีวิตามินซี น้ำมันปลา ไฟเบอร์ และสารสกัดจากสมุนไพรอย่างโสมและขมิ้นชัน ติดอันดับสินค้าขายดี (Mintel) ในขณะเดียวกัน ช่องทางออนไลน์และอีคอมเมิร์ซได้กลายเป็นกลไกหลักที่ขับเคลื่อนการเติบโต ผ่านโปรโมชันที่ดึงดูดใจและเข้าถึงกลุ่มคนรุ่นใหม่กับวัยทำงานได้อย่างตรงจุด

ประโยชน์และความเสี่ยง: มุมมองทางการแพทย์

แม้อาหารเสริมจะได้รับความนิยมอย่างล้นหลาม แต่ประเด็นถกเถียงเรื่องความปลอดภัยและประสิทธิภาพยังคงมีอยู่เสมอ งานวิจัยจาก สถาบันสุขภาพแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา (NIH) พบว่าคนบางกลุ่มอาจได้รับประโยชน์จริง เช่น ผู้ที่ไม่ค่อยได้รับแสงแดดอาจต้องการวิตามินดีเสริม หรือผู้สูงอายุที่เสี่ยงขาดแคลเซียม แต่สำหรับคนทั่วไปที่สุขภาพแข็งแรงและรับประทานอาหารครบถ้วน การกินวิตามินรวมทุกวันอาจไม่เห็นผลลัพธ์ที่แตกต่างอย่างชัดเจน ยิ่งไปกว่านั้น ยังมีกรณีที่สินค้าถูกเรียกคืนเนื่องจากมีการลักลอบผสมสารอันตรายหรือส่วนผสมที่ไม่ได้รับอนุญาต เช่น รายงานในปี 2567 ที่พบว่ามีผลิตภัณฑ์บางชนิดแอบใส่ยาที่ต้องสั่งโดยแพทย์ หรือมีความเสี่ยงที่จะทำลายตับและก่อให้เกิดผลข้างเคียงร้ายแรง (MassLive, 2025; MSN, 2025)

นักโภชนาการและผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพทั้งในไทยและต่างประเทศต่างย้ำเป็นเสียงเดียวกันว่า อาหารเสริมไม่สามารถทดแทนมื้ออาหารหลักหรือการใช้ชีวิตที่ดีต่อสุขภาพได้จริง โดยผู้เชี่ยวชาญจากสหรัฐฯ ได้ให้ความเห็นผ่าน The Journal ว่า ก่อนจะเริ่มกินอาหารเสริมใดๆ ควรประเมินความจำเป็นและปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ โดยเฉพาะผู้ที่กำลังรับประทานยาหรือมีโรคประจำตัว (The Journal) ซึ่งสอดคล้องกับมุมมองของบุคลากรสาธารณสุขไทยที่มักแนะนำประชาชนว่า อาหารไทยตามธรรมชาติ เช่น ผักใบเขียว อาหารทะเล ปลาร้า หรือผลไม้รสเปรี้ยวอย่างฝรั่งและมะละกอ ล้วนอุดมไปด้วยสารอาหารที่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกายอยู่แล้ว

พลังขับเคลื่อนตลาด: วัฒนธรรม การตลาดดิจิทัล และอินฟลูเอนเซอร์

ปัจจัยสำคัญที่ผลักดันให้คนไทยหันมาสนใจอาหารเสริมมากขึ้น คืออิทธิพลจากการตลาดและความนิยมในกลุ่มคนรุ่นใหม่ ความต้องการที่พุ่งสูงขึ้นในเมืองใหญ่ เช่น กรุงเทพฯ เชียงใหม่ และขอนแก่น สะท้อนการปรับตัวให้เข้ากับไลฟ์สไตล์คนเมือง นอกจากนี้ พลังของอินฟลูเอนเซอร์ ดารา และการตลาดบนแพลตฟอร์มอย่าง TikTok และ Instagram ที่ต่างแข่งขันกันรีวิวคอลลาเจน วิตามินนำเข้า ชาลดน้ำหนัก ไปจนถึงผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ อย่างอแดปโตเจน (สารสกัดจากพืชที่ช่วยปรับสมดุลร่างกาย) ก็เป็นแรงส่งสำคัญ

มาตรการกำกับดูแลและการเตือนภัย

หน่วยงานกำกับดูแลของไทยอย่าง อย. ยังคงมุ่งเน้นการตรวจสอบความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ ฉลาก และมาตรฐานการผลิต เพื่อป้องกันการโฆษณาเกินจริงหรือหลอกลวงผู้บริโภค แต่ก็เริ่มมีเสียงเรียกร้องให้ยกระดับมาตรฐานทางวิทยาศาสตร์มากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะหลังมีกรณีสินค้าที่แอบปนเปื้อนสารต้องห้าม ซึ่งทำให้คำว่า “จากธรรมชาติ” เริ่มดูไม่น่าเชื่อถือในสายตาประชาชน การเรียกคืนสินค้าในไทยยังถือว่ามีจำนวนน้อยเมื่อเทียบกับผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ที่หลั่งไหลเข้าสู่ตลาดทุกเดือน ล่าสุดในปี 2567 หลังจากมีข่าวการเรียกคืนสินค้าที่ปนเปื้อนสารอันตรายในต่างประเทศ อย. ได้ออกประกาศเตือนให้ประชาชนเพิ่มความระมัดระวังในการซื้อสินค้าผ่านช่องทางออนไลน์ที่ไม่น่าเชื่อถือ และแนะนำให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่ได้รับมาตรฐาน GMP เท่านั้น (MassLive, 2025)

โควิด-19 ตัวเร่งที่เปลี่ยนตลาดถาวร

ประสบการณ์ช่วงโควิด-19 ได้กระตุ้นความต้องการอาหารเสริมให้พุ่งสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่ชูจุดขาย “เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน” ซึ่งแบรนด์ต่างๆ เร่งพัฒนาสินค้าใหม่ออกมาตอบสนองตลาดอย่างคึกคักในช่วงปี 2565-2567 แม้หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่สนับสนุนสรรพคุณของอาหารเสริมกลุ่มนี้ในคนทั่วไปจะยังไม่แข็งแรงนัก แต่แนวคิด “ป้องกันไว้ดีกว่าแก้” กลับตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์ของคนทำงานที่ต้องเผชิญกับความเครียดและมีเวลาจำกัดได้อย่างลงตัว บุคลากรสาธารณสุขไทยท่านหนึ่งสะท้อนว่า สำหรับคนที่ใช้ชีวิตแบบนั่งโต๊ะทำงาน มีความเครียดสูง และกินอาหารไม่หลากหลาย อาหารเสริมจึงมักถูกมองว่าเป็น “หลักประกันสุขภาพ” ทางอ้อม

วิทยาศาสตร์ว่าด้วยอาหารเสริม: ข้อมูลที่ยังไม่นิ่ง

ในแวดวงวิทยาศาสตร์ ผลการศึกษาเกี่ยวกับประสิทธิภาพของอาหารเสริมยังคงหลากหลายและไม่สามารถสรุปได้อย่างชัดเจน งานวิจัยส่วนใหญ่เป็นเพียงการศึกษาเชิงสังเกต ซึ่งยังไม่สามารถชี้ชัดถึงเหตุและผลได้โดยตรง (Morning Brew) ขณะที่งานวิจัยคุณภาพสูงอย่าง RCT (Randomized Controlled Trials) ส่วนใหญ่ชี้ว่า อาหารเสริมโดยรวมไม่ได้ให้ผลลัพธ์ที่ชัดเจน ยกเว้นในกลุ่มผู้ที่ขาดสารอาหารอย่างแท้จริง ด้วยเหตุนี้ สถาบันอุดมศึกษาชั้นนำของไทยจึงออกมาเตือนว่า การบริโภคอาหารเสริมโดยไม่ไตร่ตรอง อาจเป็นการเสียเงินโดยเปล่าประโยชน์ หรือเสี่ยงต่อผลข้างเคียงที่คาดไม่ถึง

ถึงแม้จะมีคำเตือนออกมาเป็นระยะ แต่ยอดขายอาหารเสริมในไทยยังคงเติบโตอย่างต่อเนื่อง ทั้งบริษัทยาเจ้าตลาดเดิมและสตาร์ทอัพหน้าใหม่ต่างกระโดดเข้ามาแข่งขันในตลาดนี้อย่างดุเดือด โดยธุรกิจสัญชาติไทยนิยมนำสมุนไพรพื้นบ้านอย่างขมิ้นชัน ฟ้าทะลายโจร และกระชายดำ มาผสมผสานภูมิปัญญาดั้งเดิมเข้ากับการตลาดที่ดูทันสมัย หวังเจาะตลาดทั้งกลุ่มผู้สูงอายุที่กังวลเรื่องโรคเรื้อรัง และกลุ่มคนรุ่นใหม่ในเมืองที่ต้องการ “อัปเกรดสุขภาพ” แบบทันใจ

สมุนไพรไทย: จากรากเหง้าสู่ทิศทางใหม่

การใช้สมุนไพรและยาแผนโบราณเป็นสิ่งที่ฝังรากลึกในวัฒนธรรมไทยมาอย่างยาวนาน ไม่ว่าจะเป็นหมอยาพื้นบ้าน พระสงฆ์ หรือวงการแพทย์แผนไทย ต่างก็ใช้พืชสมุนไพรนานาชนิดในการดูแลสุขภาพ ปัจจุบัน แบรนด์ไทยจำนวนมากได้นำองค์ความรู้เหล่านี้มาต่อยอด พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อส่งออก โดยเฉพาะในตลาดอาเซียนและตลาดต่างประเทศที่ให้ความสนใจสมุนไพรไทยเป็นพิเศษ

เทคโนโลยีและโภชนาการเฉพาะบุคคล: อนาคตของอาหารเสริม

ผู้เชี่ยวชาญคาดการณ์ว่า อนาคตของตลาดอาหารเสริมจะมุ่งไปสู่เทรนด์ “โภชนาการเฉพาะบุคคล” (Personalized Nutrition) ซึ่งเป็นการแนะนำอาหารเสริมที่ออกแบบมาเพื่อแต่ละคนโดยเฉพาะ โดยอาศัยข้อมูลทางพันธุกรรม จุลินทรีย์ในลำไส้ และไลฟ์สไตล์ ผ่านชุดตรวจที่มีความแม่นยำสูงขึ้นและราคาเข้าถึงง่ายขึ้น อย่างไรก็ตาม หน่วยงานด้านสาธารณสุขยังคงย้ำว่า ปัจจัยพื้นฐานอย่างการออกกำลังกายสม่ำเสมอ การรับประทานอาหารที่หลากหลาย การจัดการความเครียด และการดูแลสุขภาพตามหลักการแพทย์ ยังคงเป็นสิ่งที่ดีที่สุด และเตือนให้ผู้บริโภคศึกษาข้อมูลด้านความปลอดภัยอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะผลกระทบในระยะยาว (PubMed)

ข้อแนะนำสำหรับคนไทย: สร้างสมดุลระหว่างภูมิปัญญาและวิทยาศาสตร์

สำหรับคนไทยแนวทางที่ดีที่สุดคือการผสมผสานภูมิปัญญาดั้งเดิมเข้ากับวิจารณญาณบนพื้นฐานของวิทยาศาสตร์และการลงมือดูแลสุขภาพอย่างจริงจัง ก่อนตัดสินใจรับประทานอาหารเสริมใดๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเสมอ โดยเฉพาะผู้ที่กำลังรับประทานยาหรือมีโรคประจำตัว และควรเลือกซื้อเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ได้มาตรฐาน มีฉลากชัดเจน ระบุส่วนประกอบโปร่งใส และมีเครื่องหมาย GMP รับรอง อย่าลืมว่าอาหารพื้นถิ่นของไทยนั้นอุดมไปด้วยสารอาหารที่ร่างกายต้องการ และสามารถดูแลสุขภาพในชีวิตประจำวันได้ดีไม่แพ้อาหารเสริมราคาแพง

เมื่ออุตสาหกรรมอาหารเสริมของไทยยังคงเติบโตอย่างไม่หยุดยั้ง บทบาทของผู้บริโภคที่ชาญฉลาดและหน่วยงานกำกับดูแลที่ยึดมั่นในหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อให้เราทุกคนสามารถดูแลสุขภาพของตนเองได้อย่างมั่นใจ ปลอดภัย และยั่งยืน

แหล่งข้อมูล