งานวิจัยชิ้นใหม่ล่าสุดจุดประกายคำถามเกี่ยวกับเทรนด์ฮิตในวงการฟิตเนส เมื่อพบว่าการแช่น้ำเย็นบ่อยครั้งอาจส่งผลกระทบต่อการสร้างกล้ามเนื้ออย่างมีนัยสำคัญ โดยอาจลดลงได้ถึง 20% ตามข้อมูลจาก Boing Boing ผลการศึกษานี้สวนกระแสความนิยมของการแช่น้ำแข็งหรือลงบ่อน้ำเย็นที่กำลังบูมสุดๆ ในหมู่นักกีฬา คนรักสุขภาพ หรือแม้แต่บรรดาอินฟลูเอนเซอร์สายฟิตแอนด์เฟิร์มทั้งในไทยและต่างประเทศ
ตลอดหลายปีมานี้ การแช่น้ำเย็นจัดถูกยกให้เป็นเทรนด์ที่มีประโยชน์สารพัด ตั้งแต่ช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวไวขึ้น ไปจนถึงเสริมสุขภาพองค์รวม จนฟิตเนสหลายแห่งในกรุงเทพฯ ต้องมีบ่อน้ำเย็นไว้บริการ ส่วนในโลกโซเชียลก็มีรีวิวจากเหล่าเทรนเนอร์ทั้งหน้าเก่าหน้าใหม่เพียบ แต่ถึงจะมีการเคลมสรรพคุณกันขนาดนี้ งานวิจัยล่าสุดกลับออกมาเบรกว่า การบำบัดด้วยความเย็น โดยเฉพาะหลังออกกำลังกาย อาจให้ผลลัพธ์ที่ตรงข้ามกับความตั้งใจของคนที่อยากปั้นกล้ามให้ล่ำบึ้กก็เป็นได้
ทีมวิจัยเจ้าของผลงานศึกษาชิ้นนี้ ได้ออกแบบการทดลองโดยเปรียบเทียบการพัฒนาของกล้ามเนื้อระหว่างกลุ่มที่แช่น้ำเย็นหลังออกกำลังกายเป็นประจำ กับกลุ่มที่ไม่ได้ทำ เป็นเวลาหลายสัปดาห์ ผลปรากฏว่า กลุ่มที่แช่น้ำเย็นหลังฝึกเวทเทรนนิ่ง (strength training) มีการสร้างกล้ามเนื้อน้อยกว่าอีกกลุ่มอย่างเห็นได้ชัด คือน้อยกว่าถึงหนึ่งในห้าส่วน ถึงแม้กลไกทางชีววิทยาที่แน่ชัดยังต้องค้นคว้ากันต่อ แต่นักวิทยาศาสตร์สันนิษฐานว่า ความเย็นอาจไปลดการอักเสบและสัญญาณของเซลล์ที่จำเป็นต่อการซ่อมแซมและเสริมสร้างกล้ามเนื้อ
อาจารย์ด้านวิทยาศาสตร์การกีฬาจากสถาบันอุดมศึกษาแห่งหนึ่ง อธิบายว่า “การทำให้กล้ามเนื้อเย็นลงอาจช่วยลดตัวบ่งชี้การอักเสบบางตัว ซึ่งอาจทำให้รู้สึกดีขึ้นในช่วงแรกๆ แต่การที่กล้ามเนื้อจะใหญ่ขึ้นได้ (muscle hypertrophy) นั้น จำเป็นต้องอาศัยกระบวนการอักเสบที่เหมาะสม” ความเห็นนี้สอดคล้องกับงานวิจัยที่เคยเผยแพร่ในวารสารอย่าง The Journal of Physiology และยังเสริมอีกว่า “สำหรับนักกีฬาที่เน้นเรื่องการพัฒนาศักยภาพร่างกาย ควรพิจารณาเรื่องจังหวะเวลาและความถี่ในการแช่น้ำเย็นให้ดี”
ในแวดวงฟิตเนสของไทยที่กำลังคึกคัก ซึ่งการโดดลงบ่อน้ำแข็งหลังออกกำลังกายกลายเป็นเรื่องธรรมดาไปแล้ว โดยเฉพาะในยิมหรูใจกลางกรุงและค่ายมวยไทยหลายแห่ง ผลวิจัยนี้ชี้ว่าอาจถึงเวลาต้องมานั่งทบทวนวิธีฟื้นฟูร่างกายกันใหม่ ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์การกีฬาในประเทศตั้งข้อสังเกตว่า มีคำถามเกี่ยวกับธาราบำบัดด้วยความเย็นหลั่งไหลเข้ามามากขึ้นเรื่อยๆ ทั้งจากคนออกกำลังกายทั่วไปและนักกีฬาระดับแข่งขัน นักกายภาพบำบัดการกีฬาในกรุงเทพฯ รายหนึ่งให้ความเห็นว่า “การแช่น้ำเย็นอาจช่วยบรรเทาอาการปวดเมื่อยแบบเฉียบพลันได้จริง แต่ก็อาจทำให้การปรับตัวของกล้ามเนื้อในระยะยาวเป็นไปได้ช้าลง โดยเฉพาะถ้าทำเป็นประจำหลังออกกำลังกาย”
จริงๆ แล้ว การบำบัดด้วยความเย็นอยู่คู่กับสังคมไทยมานานหลายสิบปี เห็นได้จากการอบสมุนไพรแล้วตบท้ายด้วยการราดน้ำเย็นตามแหล่งท่องเที่ยวเชิงสุขภาพในต่างจังหวัด แต่พักหลังมานี้ กระแสการแช่น้ำแข็งทั้งตัวแบบฝรั่งกลับมาแรงแซงโค้ง มีการเปิดให้บริการบ่อแช่น้ำเย็นโดยเฉพาะผุดขึ้นเป็นดอกเห็ดทั้งในเชียงใหม่ ภูเก็ต และเมืองท่องเที่ยวหลักๆ เพื่อเอาใจทั้งคนไทยและนักกีฬาต่างชาติ
ก็เหมือนกับเรื่องอื่นๆ ในโลกฟิตเนส ที่วิทยาศาสตร์เบื้องหลังเรื่องนี้ก็มีแง่มุมที่ซับซ้อน แม้การแช่น้ำเย็นจะช่วยลดอาการปวดเมื่อยและความรู้สึกอ่อนล้าได้จริง แต่ผู้เชี่ยวชาญด้านสรีรวิทยาการออกกำลังกายส่วนใหญ่ในปัจจุบันเริ่มเอนเอียงไปทางแนะนำให้ใช้วิธีฟื้นตัวด้วยความร้อนหรือการฟื้นตัวแบบแอคทีฟ (active recovery) หากเป้าหมายหลักคือการสร้างกล้ามเนื้อ “นักกีฬาที่ต้องลงแข่งแบบถี่ยิบ หรือคนที่กำลังรับมือกับอาการบาดเจ็บ อาจยังพอได้ประโยชน์จากการแช่น้ำเย็นอยู่บ้าง” ที่ปรึกษาจากศูนย์ฝึกซ้อมกีฬาระดับชาติแห่งหนึ่ง ให้ทัศนะ “แต่สำหรับคนทั่วไปที่เข้ายิมหวังปั้นกล้ามให้ใหญ่ ควรเลี่ยงการแช่น้ำเย็นเป็นประจำทันทีหลังฝึกเวท”
ในวันข้างหน้า คงต้องมีการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมเพื่อเจาะลึกว่าปัจจัยต่างๆ เช่น ความถี่ในการแช่ อุณหภูมิน้ำ และระยะเวลาหลังออกกำลังกาย ส่งผลต่อนักกีฬาแต่ละประเภทแตกต่างกันอย่างไร วงการฟิตเนสไทย ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องการผสมผสานวิทยาศาสตร์สมัยใหม่เข้ากับภูมิปัญญาด้านสุขภาพดั้งเดิม ก็พร้อมปรับตัวรับข้อมูลใหม่ๆ โดยเทรนเนอร์จำนวนไม่น้อยเริ่มมองหาทางเลือกอื่นในการฟื้นฟูร่างกาย เช่น การนวดแผนไทย การยืดเหยียดแบบไดนามิก (dynamic stretching) และการประคบสมุนไพร
สำหรับใครที่กำลังมองหาวิธีปั้นกล้ามอย่างได้ผล ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้หันมาให้ความสำคัญกับการฟื้นตัวที่อิงหลักฐานวิทยาศาสตร์ ไม่ว่าจะเป็นการนอนหลับให้มีคุณภาพ การกินอาหารโปรตีนสูง และลดการพึ่งพาความเย็นจัดเพื่อฟื้นฟูร่างกายหลังออกกำลังกาย สำหรับคนทั่วไป การแช่น้ำเย็นนานๆ ครั้งอาจช่วยให้รู้สึกสดชื่นได้ แต่ถ้าตั้งใจจะสร้างกล้ามเนื้อแบบจริงจัง การลงบ่อน้ำแข็งอาจเป็นแค่กิจกรรมนานๆ ทีทำ ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำเป็นประจำ
แหล่งข้อมูล: Boing Boing, The Journal of Physiology - Effects of cold water immersion on adaptations to resistance training, Men’s Health - Should You Avoid Cold Showers After a Workout?, Bangkok Post - Thai fitness and wellness trends.
