กลายเป็นประเด็นร้อนในวงการสุขภาพ เมื่อเทรนเนอร์ฟิตเนสชื่อดังออกมาเผย 10 อันดับอาหารที่จัดว่าแย่ต่อสุขภาพที่สุดในโลก จุดประเด็นถกเถียงกันสนั่นถึงตัวเลือกอาหารที่อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพอย่างร้ายแรง หนึ่งในนั้นที่ทำเอาเสียงแตกคือ วีแกนชีส ซึ่งถูกโค้ชฟิตเนส Lars Meidell จวกยับว่า “ห่วยแตกสุดๆ” ทั้งจากกระบวนการผลิตและคุณค่าทางโภชนาการ ลิสต์อาหารดังกล่าวซึ่งตีพิมพ์ใน Hindustan Times และถูกพูดถึงในข่าวต่างๆ ทำให้หลายคนตั้งคำถามถึงนิยามของ ‘การกินเพื่อสุขภาพ’ กันใหม่
ถึงแม้อาหารพวกนี้จะฮิตติดลมบน แต่สำหรับคนไทยแล้ว การทำความเข้าใจถึงพิษภัยทางโภชนาการเหล่านี้เป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อเลี่ยงปัญหาสุขภาพยอดฮิตอย่างโรคอ้วนและโรคหัวใจ ลิสต์นี้เปิดหัวด้วย น้ำอัดลม ที่รู้กันดีว่าน้ำตาลเพียบ เป็นบ่อเกิดสารพัดโรคเกี่ยวกับระบบเผาผลาญ ตามติดมาด้วย มันฝรั่งแผ่นทอดกรอบ (ชิปส์), เฟรนช์ฟรายส์, โดนัท, และ เครื่องดื่มชูกำลัง ซึ่งอุดมไปด้วยไขมันเลว น้ำตาล และแคลอรี่สูงปรี๊ด ล้วนเป็นต้นตอของปัญหาสุขภาพที่มาจากการกินทั้งสิ้น
ศาสตราจารย์ ชนัส สมใจ ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการ แสดงความเห็นว่า “ถึงอาหารพวกนี้จะเป็นของโปรดของหลายๆ คน แต่หัวใจสำคัญคือการกินแต่พอดี การกินมากเกินไปต่างหากที่ทำให้เสี่ยงต่อโรค” แนวคิดนี้ก็ตรงกับคำแนะนำด้านโภชนาการทั่วไปที่เน้นเรื่องการกินอย่างมีสติ ส่วนน้ำอัดลมกับมันฝรั่งแผ่นทอดกรอบ ที่หลายคนกินเป็นประจำเพราะสะดวกสบาย ก็โดนตำหนิหนักเรื่องคุณค่าทางโภชนาการที่แทบไม่มี ทำให้กลายเป็นตัวเลือกที่ไม่น่าสนใจในมุมมองสุขภาพ
ประเด็นที่น่าสนใจคือ คำวิจารณ์ของ Meidell ที่มีต่อวีแกนชีส เน้นไปที่การเป็นอาหารแปรรูปขั้นสุด และการใช้น้ำมันเป็นส่วนผสมหลัก ซึ่งอาจเป็นอันตรายได้หากกินเยอะๆ ถึงแม้ว่าปกติแล้วอาหารวีแกนจะถูกมองว่าเป็นของดีต่อสุขภาพ แต่ผลิตภัณฑ์วีแกนสำเร็จรูปบางอย่าง เช่น วีแกนชีสบางชนิด ก็อาจสร้างปัญหาได้ถ้ายึดติดกินมากไป เรื่องนี้สะท้อนเทรนด์ที่กำลังมาว่า แม้แต่อาหารที่แปะป้ายว่า ‘เพื่อสุขภาพ’ ก็อาจไม่ได้ดีเสมอไปหากไม่ดูให้ดีๆ
ในบ้านเรา ซึ่งกระแสโลกาภิวัตน์กำลังเข้ามาเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน ข้อมูลเชิงลึกเหล่านี้ถือว่ามาได้ถูกจังหวะ อาหารไทยดั้งเดิมที่อุดมไปด้วยผักและโปรตีนไขมันต่ำ อาจเป็นเกราะป้องกันโรคทางโภชนาการได้ ถ้าเรายังคงรักษาไว้ท่ามกลางกระแสฟาสต์ฟู้ดตะวันตกที่กำลังมาแรง วิถีการกินแบบไทยๆ แต่เดิมเน้นความสมดุลและความหลากหลาย ซึ่งเป็นหลักการที่ตรงกับหลักโภชนาการยุคใหม่เป๊ะ
ในอนาคต หน่วยงานด้านสาธารณสุขของไทยอาจต้องจัดแคมเปญให้ความรู้ประชาชนเกี่ยวกับการเลือกกินอย่างฉลาด การรณรงค์ให้ลด ละ เลิก อาหารทำลายสุขภาพเหล่านี้ ควบคู่ไปกับการส่งเสริมอาหารไทยดั้งเดิม จะช่วยเสริมสร้างสุขภาพที่ดีให้กับคนไทยได้
สำหรับใครที่อยากปรับเปลี่ยนการกิน ข้อคิดสำคัญชัดๆ ก็คือ: เน้นกินอาหารที่ไม่ผ่านการแปรรูป จำกัดขนมกรุบกรอบและของว่างแปรรูป และระวังอาหารที่โฆษณาว่าเป็น ‘อาหารเพื่อสุขภาพ’ การรู้เท่าทันว่าอะไรคืออาหารทำลายสุขภาพ จะช่วยให้คนไทยตัดสินใจเลือกกินได้อย่างถูกต้อง ซึ่งก็สอดคล้องทั้งกับวิถีการกินแบบดั้งเดิมและคำแนะนำด้านสุขภาพยุคใหม่