ร้อนนี้สมองเป็นไง? วิทยาศาสตร์เผย อากาศอุ่นๆ เปลี่ยนความคิด อารมณ์ พฤติกรรมเราได้

พอเข้าสู่ช่วงอากาศร้อน ไม่ใช่แค่ธรรมชาติรอบตัวที่เปลี่ยนไปเท่านั้น งานวิจัยล่าสุดที่ Jamie Frater และ Alexis Barret หยิบยกมาพูดถึงในบทความของพวกเขา ชี้ว่าสมองเราเองก็เปลี่ยนไปไม่น้อยเมื่ออากาศอุ่นขึ้น ซึ่งมีผลต่อสารพัดเรื่อง ตั้งแต่ อารมณ์ พฤติกรรมทางสังคม ไปจนถึงการตัดสินใจและความคิดสร้างสรรค์ การทำความเข้าใจเรื่องนี้สำคัญมากสำหรับคนไทย เพราะบ้านเราเองก็มีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลที่กระทบมากกว่าแค่อุณหภูมิ แต่ยังรวมถึงพฤติกรรมและชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนด้วย

ประเทศไทยที่อากาศส่วนใหญ่อบอุ่นอยู่แล้ว ถือเป็นฉากหลังที่น่าสนใจในการพิจารณาผลวิจัยเหล่านี้ พออุณหภูมิสูงขึ้น แสงแดดที่มากขึ้นก็ส่งผลดี ช่วยเพิ่มการผลิตเซโรโทนินในสมอง ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทสำคัญที่ช่วยควบคุมอารมณ์ ทำให้เราอารมณ์ดีขึ้นและกังวลน้อยลง ที่น่าสนใจคือ ประโยชน์ของแสงแดดชัดเจนมากจนประเทศแถบสแกนดิเนเวียถึงกับกำหนดให้มีช่วงพักรับแดดในโรงเรียน เพื่อส่งเสริมสุขภาพจิตนักเรียน ซึ่งเป็นแนวทางที่อาจสร้างแรงบันดาลใจให้เกิดกิจกรรมคล้ายๆ กันในแวดวงการศึกษาของไทยได้

ในช่วงเดือนที่อากาศอุ่น คนเรามักจะออกมาเจอหน้าค่าตากันมากขึ้นด้วย พฤติกรรมการเข้าสังคมที่เพิ่มขึ้นตามฤดูกาลแบบนี้ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะเซโรโทนินและโดปามีนทำงานมากขึ้น กระตุ้นให้เราอยากมีปฏิสัมพันธ์กับคนอื่น มีข้อสังเกตว่าข้อมูลจากสมาร์ทโฟนก็สะท้อนกิจกรรมการสื่อสารที่สูงขึ้น เพราะคนรู้สึกอยากออกไปทำกิจกรรมและสังสรรค์มากขึ้น เรื่องนี้ก็สอดคล้องกับวิถีชีวิตตามท้องถนนและเทศกาลต่างๆ ที่คึกคักของไทย ซึ่งความอบอุ่นเป็นกันเองตามธรรมชาติของวัฒนธรรมไทยยิ่งเด่นชัดขึ้น

อย่างไรก็ตาม ความร้อนก็ส่งผลกระทบต่อการทำงานของสมองส่วนที่เกี่ยวกับการควบคุมตัวเองและการวางแผนได้เหมือนกัน เพราะสมองต้องแบ่งพลังงานไปดูแลเรื่องคุมอุณหภูมิร่างกาย เลยเหลือแรงน้อยลงสำหรับคิดเรื่องซับซ้อน หรือการยับยั้งชั่งใจ ผลก็คือ เราอาจตัดสินใจเสี่ยงมากขึ้น ปรากฏการณ์นี้มีงานศึกษาพฤติกรรมทางการเงินและการขับขี่มายืนยัน ซึ่งพบว่าอุณหภูมิสูงๆ มีความเชื่อมโยงกับการซื้อขายทางการเงินที่กล้าได้กล้าเสียมากขึ้น และการขับขี่ที่ก้าวร้าวมากขึ้น สำหรับเมืองใหญ่ที่วุ่นวายของไทย ข้อมูลนี้ยิ่งชี้ให้เห็นว่าต้องหาวิธีลดผลกระทบจากความเครียดของสมองที่เกี่ยวกับความร้อน

รูปแบบการนอนก็ได้รับอิทธิพลจากอากาศร้อนเหมือนกัน บางคนอาจเจอภาวะ “เจ็ตแล็กทางสังคม” (social jet lag) เพราะนาฬิกาชีวิต (circadian rhythms) รวน การที่กลางคืนอากาศไม่เย็นลงมักทำให้นอนหลับไม่สนิท และส่งผลต่อประสิทธิภาพสมองในตอนกลางวัน เรื่องนี้ยิ่งตอกย้ำว่าเราต้องหาทางแก้ เช่น การวางผังเมืองและสถาปัตยกรรมที่ดีขึ้นที่คำนึงถึงการระบายความร้อนตามธรรมชาติ เพื่อส่งเสริมสุขอนามัยการนอนที่ดีขึ้นในเมืองที่ประชากรหนาแน่นของไทย

น่าสนใจว่า ความอยากอาหารและความชอบอาหารก็เปลี่ยนไปตามอากาศ อากาศอุ่นๆ จะไปกดฮอร์โมนความหิว ทำให้ร่างกายต้องการน้ำมากขึ้น ซึ่งก็ตรงกับการที่เราหันไปกินของที่เบาลงและมีน้ำเยอะๆ อย่างผลไม้และสมูทตี้มากขึ้น รูปแบบการกินเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องปกติของคนไทย แต่ยังมีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์สนับสนุนว่าเป็นทางเลือกที่ดีต่อสุขภาพกว่าในช่วงเดือนที่อากาศร้อน

อากาศอุ่นยังทำให้ประสาทสัมผัสไวขึ้น โดยเฉพาะกลิ่นและเสียง ทำให้ประสบการณ์ในเทศกาลกลางแจ้งยอดนิยมของไทยน่าประทับใจยิ่งขึ้น แต่ก็อาจทำให้รู้สึกว่ามีสิ่งเร้ามากเกินไปในสภาพแวดล้อมในเมืองได้ การที่สมองเปิดรับสิ่งเร้าได้มากขึ้นช่วยเพิ่มความรู้สึกอินไปกับกิจกรรมและพิธีกรรมทางวัฒนธรรม ตั้งแต่กลิ่นหอมของอาหารริมทางไปจนถึงเสียงดนตรีไทยโบราณ

นอกจากนี้ อุณหภูมิที่อุ่นกำลังดียังช่วยส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์และความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ สภาพแวดล้อมที่สบายๆ ขึ้นกระตุ้นการคิดที่หลากหลาย แตกยอดไอเดียใหม่ๆ (divergent thinking) และพฤติกรรมที่ร่วมมือร่วมใจกัน สังคมไทยสามารถใช้ประโยชน์จากแนวโน้มตามธรรมชาตินี้เพื่อมุ่งสู่การแก้ปัญหาร่วมกันและการสร้างชุมชน ข้อมูลเชิงลึกแบบนี้สามารถนำไปปรับใช้ในโครงการชุมชน โดยเน้นการแบ่งปันความรู้และความร่วมมือ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญทางวัฒนธรรมในประเทศไทยอยู่แล้ว

ในขณะที่ผู้คนประมวลผลอารมณ์แตกต่างกันไปในสภาพอากาศอบอุ่น โดยสามารถตีความสีหน้าท่าทางและอารมณ์ของคนอื่นได้แม่นยำขึ้น จึงมีโอกาสสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นได้ เรื่องนี้น่าจะเป็นประโยชน์ต่อภาคส่วนต่างๆ เช่น งานบริการและการโรงแรม ที่ความเห็นอกเห็นใจมีบทบาทสำคัญในการสร้างประสบการณ์ที่ดี

เมื่อมองไปข้างหน้า ผลการวิจัยทางประสาทวิทยาเหล่านี้เปิดประตูให้ผู้กำหนดนโยบาย นักการศึกษา และนักวางผังเมืองของไทย นำกลยุทธ์ต่างๆ มาปรับใช้เพื่อส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีให้สอดคล้องกับจังหวะของสภาพอากาศตามธรรมชาติ คำแนะนำที่นำไปใช้ได้จริงสำหรับผู้อ่านชาวไทยก็เช่น การรับแสงแดดอย่างเหมาะสม (เช่น แดดตอนเช้า) ออกไปเจอเพื่อนฝูง เข้าสังคมบ้าง และดูแลร่างกายให้เย็นสบายผ่านการเลือกกินที่เหมาะสมและการปรับสภาพแวดล้อม สำหรับคนที่สนใจวิทยาศาสตร์เบื้องหลังการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและความคิดเหล่านี้ ลองเข้าไปดูลิงก์ในบทความต้นฉบับจะช่วยให้เข้าใจได้ลึกซึ้งขึ้น ในขณะที่อุณหภูมิโลกสูงขึ้น การรู้ว่าสมองของเราตอบสนองต่อความร้อนอย่างไรจึงกลายเป็นเรื่องสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ ในการปรับตัวและใช้ชีวิตในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง