วาระหนึ่งของการประชุมคณะอนุกรรมการพัฒนาระบบ ววน. ของ สวกว. เมื่อบ่ายวันที่ ๑๖ มกราคม ๒๕๖๘ ที่มีการเสนอผลงานวิจัยโดย ทีดีอาร์ไอ จากทุนของ สอวช. เรื่อง “โครงการพัฒนากฎหมายปฏิรูปการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและ นวัตกรรม และการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย” ที่ผมตื่นตาตื่นใจมาก ว่าเป็นงานวิจัยเชิงระบบที่ยิ่งใหญ่มาก ในลักษณะของ regulatory research เพื่อตอบคำถามว่า ที่ผ่านมามีการใช้กฎหมายเพื่อปฏิรูประบบ อวน. ๔ ฉบับ ที่ออกในปี ๒๕๖๒ ทั้งหมด เพื่อใช้ ววน. หนุนการพัฒนาประเทศตามเป้าหมายที่กำหนดไว้อย่างมีประสิทธิผลและประสิทธิภาพ หรือไม่
กฎหมายดังกล่วได้แก่
- พรบ. การอุดมศึกษา พ.ศ. ๒๕๖๒
- พรบ. สภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๒
- พรบ. การส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พ.ศ. ๒๕๖๒
- พรบ. ระเบียบบริหารราชการ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พ.ศ. ๒๕๖๒
ดร. เสาวรัจ รัตนคำฟู แห่ง ทีดีอาร์ไอ เสนอข้อมูลการทำงานของกลไกต่างๆ ตามใน พรบ. ดังกล่าว ที่กลไกสูงสุดคือ สภานโยบาย อววน. ที่กำหนดให้นายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ในทางปฏิบัติ ท่านนายกฯ แทบจะไม่ได้เข้าประชุมเองเลย มอบรองนายกเกือบทุกครั้ง สะท้อนการไม่ให้ความสำคัญ
ซึ่งผมตีความว่า การเมืองไทย เน้นงานระยะสั้นเป็นหลัก เพื่อสร้างภาพลักษณ์ สู่การหาเสียงสนับสนุน งานที่มีผลระยะยาว และเป็นยุทธศาสตร์พัฒนาประเทศ จึงถูกเบียดออกไป เป็นกรรมของประเทศไทย
แนวความคิดว่า ประเทศไทยต้องเน้นพัฒนาประเทศด้วยนวัตกรรม เพื่อดึงประเทศให้หลุดจากหล่มรายได้ปานกลาง ดูจะเป็นเพียงวาทกรรม ที่ไม่มีการปฏิบัติอย่างจริงจังในระบบการเมืองและการบริหารประเทศ คือนักการเมืองที่ทำหน้าที่รัฐบาลบริหารประเทศ ไม่ได้ให้ความสำคัญ ไม่อยู่ใน priority ของการทำงาน งานลำดับความสำคัญสูงของเขาคือ งานสร้างภาพระยะสั้น ไม่ใช่งานสร้างความเข้มแข็งระยะยาวของประเทศ และในบางกรณี อาจเป็นงานแสวงหาผลประโยชน์เป็นหมื่นล้านใส่ตัว
ดร. เสาวรัจ บอกที่ประชุมว่า ได้รับคำแนะนำจากผม ให้เริ่มต้นจากระบบ ววน. ที่เราอยากเห็น (ซึ่งผมลืมไปแล้วว่าเคยพูด) ท่านจึงกำหนดดังนี้
และสรุปว่า ยังเห็นผลไม่มากอย่างที่อยากได้ โดยในเวลา ๕ ปี ใช้เงินไปเกือบ ๑ แสนล้านบาท มีโครงการที่ผลกระทบสูงบ้าง (โดยเฉพาะเรื่องการต่อสู้โควิด ๑๙) แต่มีไม่มาก และรายงานวิจัยเสนอจุดอ่อนไว้ที่ทุกจุดของระบบ แต่เนื่องจากรายงานนี้ยังไม่เปิดเผยสู่สาธารณะ ผมจึงยังไม่เสนอรายละเอียดในที่นี้
ขอเสนอเรื่องเดียว ที่ตรงกับที่ผมเคยเสนอบ่อยๆ ในแทบทุกการประชุมเชิงระบบ ของ ววน. ว่า ระบบ ววน. ของเรามีลักษณะราชการและวิชาการนำ บทบาทของฝ่ายผู้ใช้มีน้อยมาก ต่างจากในประเทศที่ระบบ ววน. แข็งแรง
วิจารณ์ พานิช
๑๗ ม.ค. ๖๘
