นี่คือบันทึกส่งท้ายปี ๒๕๖๗ เพื่อร่วมหนุนการยกระดับคุณภาพการศึกษาไทยที่ผมทำมาตลอดปี ๒๕๖๗ และทำมาตั้งแต่ปี ๒๕๕๑ (๑)
มาบัดนี้ มีเทคโนโลยีที่จะช่วยให้ครูเพื่อศิษย์ทำหน้าที่หนุนการเรียนรู้ของศิษย์ได้สะดวกยิ่งขึ้น คือสามารถใช้ Generative AI เป็นตัวช่วย รวมทั้งสามารถฝึกให้ศิษย์รู้จักใช้ AI เป็นตัวช่วยการเรียนรู้ ไม่หลงใช้ AI ทำร้ายตัวเองแบบไม่รู้ตัว
โอกาสสำคัญที่สุดที่มากับยุค Generative AI คือโอกาสฝึกฝนตนเองให้มีความมั่นคงในคุณธรรม (integrity) ไม่หลอกผู้อื่นโดยลอก AI มาอ้างว่าเป็นผลงานของตนเอง ลอกก็บอกว่าลอก รวมทั้งมีข้อคิดเห็นเพิ่มเติม หรือแย้ง ที่เป็นของตนเอง ชีวิตของผมที่ยาวนานกว่า ๘๒ ปี สอนผมว่า คนที่ผู้อื่นเชื่อถือในความมั่นคงในคุณธรรม มีชีวิตที่ดี
ผมเป็นคนมีบุญ ที่เกิดมาในครอบครัวที่มุ่งสร้างความเชื่อถือ (trust) จากผู้อื่น ว่าเป็นคนที่เชื่อถือได้ ไม่มุ่งเอาเปรียบผู้อื่น ไม่มุ่งแสวงผลประโยชน์โดยวิธีที่ฉ้อฉล ครอบครัวผมมีความเชื่อว่า การได้รับความเชื่อถือไว้วางใจ นำสู่การทำกิจการงานที่คล่องตัว สะดวก และมีชีวิตที่ดี ซึ่งในตอนนี้ผมเรียกว่าครอบครัวผมมีค่านิยมที่ดีในด้านคุณธรรม และความมั่นคงในคุณธรรม ผมได้รับการหล่อหลอมมาแบบไม่รู้ตัว
กลับมาที่การใช้ Generative AI อย่างสร้างสรรค์ ผมมีความเห็นว่าจะใช้ AI ได้อย่างมีพลัง ต้องรู้จักเขียนคำถามหรือคำสั่ง ที่เรียกว่า prompt นี่คือการฝึกตั้งคำถามให้คมชัด ที่ผมเชื่อว่าเป็นทักษะสำคัญที่สุดอย่างหนึ่งสำหรับการมีชีวิตที่ดี
สำคัญอย่างยิ่งยวดคือเป้าหมายของการใช้ Generative AI เพื่อการเรียนรู้ฝึกฝนตนเอง ในด้านการมี inquisitive mind หรือความสงสัยใคร่รู้ เมื่อสงสัยก็เอาไปถาม Generative AI เมื่อได้รับคำตอบก็ลองแย้ง หรือตั้งคำถามเพิ่มเติม ทำไปเรื่อยๆ โดยไม่ต้องกังวลว่า Generative AI จะโกรธ คือถ้าทำเช่นเดียวกันกับคน เขาก็จะรู้สึกรำคาญหรือโกรธ แต่ Generative AI ไม่มีมิตินี้
ผมลองค้น กูเกิ้ล ด้วยคำว่า “Generative AI in Education” ได้คำตอบมากมาย ที่น่าสนใจคือ (๒) (๓) ที่ชี้ตรงกันว่า วงการศึกาต้องฝึกให้นักเรียนรู้จักใช้ Generative AI หนุนการเรียนรู้ของตน ต้องไม่เพียงเป็น user ของ Generative AI เท่านั้น ต้องเป็น creator และ innovator ด้วย
สำหรับครู Generative AI เป็นผู้ช่วยครูในการเตรียมเอกสารหรือวัสดุการสอนได้อย่างดี และช่วยให้ครูได้เห็นความก้าวหน้าของการเรียนรู้ของนักเรียนเป็นรายคน รวมทั้งอาจได้รับคำแนะนำจาก Generative AI ว่าควรให้ “นั่งร้าน” (scaffolding) เพื่อกระตุ้นการเรียนรู้ของนักเรียนแต่ละคนอย่างไร
โจทย์ของครูคือ จะใช้ Generative AI เพื่อหนุนการเรียนรู้ของนักเรียน ให้นักเรียนได้พัฒนาตนเองครบด้าน ได้เรียนรู้อย่างลึกและเชื่อมโยง นำสู่ชีวิตที่ดี มีความสร้างสรรค์ ทำประโยชน์แก่ตนเอง แก่ครอบครัว สังคม และแก่โลก โดยช่วยผ่อนแรงครู หรือช่วยให้ครูทำหน้าที่ได้ดียิ่งขึ้น มีเวลาสำหรับปฏิสัมพันธ์กับศิษย์เป็นรายคนได้มากยิ่งขึ้น อย่างมีพลังมนุษย์สัมผัสมนุษย์ยิ่งขึ้น
หัวใจสำคัญคือ การสร้างพลังชีวิต (passion) พลังความสงสัยใคร่รู้ (inquiry) และพลังความเป็นผู้ก่อการ (agency) เพื่อทำประโยชน์แก่ผู้อื่น และแก่โลก
วิจารณ์ พานิช
๓๑ ธ.ค. ๖๗ วันสิ้นปี
