ผมค้นพบรายการสัมมนาออนไลน์ EduShare ของคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา เมื่อวันที่ ๑๗ สิงหาคม ๒๕๖๔    เรื่อง กระบวนทัศน์เพื่อการเรียนรู้ใหม่แบบ  New Learning Paradigm (Smart Learning)  โดย ศ. ดร. กุลธิดา ท้วมสุข  อุปนายกสภามหาวิทยาลัยบูรพา    ผู้พัฒนา Smart Learning Model ของมหาวิทยาลัยขอนแก่น    เวลาผ่านมากว่า ๓ ปีแล้ว ยังคงทันสมัย  และมีความครอบคลุมครบถ้วนดีมาก   มีการตั้งคำถามเน้นประเด็นสำคัญ ทำให้ผมฟัง ๒ ชั่วโมงอย่างเพลิดเพลิน    จึงนำมาบอกต่อ และเสนอประเด็นเสริม เพื่อให้ผู้เข้าชมได้รับประโยชน์มากยิ่งขึ้น   

ผมขอเสริม ศ. ดร. กุลธิดา ในเรื่องจัดการเรียนรู้ และเรียนรู้โดยตอบ ๔ คำถาม คือ What, How, Why, Who    โดยเสริมเรื่อง Why เชื่อมกับการหมุนวงจรเรียนรู้จากการปฏิบัติ หรือจากประสบการณ์   หรือ Kolb’s Experiential Learning Cycle  ในขั้นตอน Reflective Observation ว่าให้ตอบคำถาม Why   เพื่อสะท้อนคิดจากสิ่งที่สังเกตเห็นจากการปฏิบัติ สู่ความเข้าใจหลักการหรือทฤษฎี หรือสู่การตกผลึกหลักการด้วยตนเอง 

นำสู่กระบวนทัศน์ใหม่ของผู้เรียน คือไม่เชื่อง่าย หรือขี้สงสัย (skeptic) สงสัยแม้หลักการที่ตนตกผลึกได้  คือใช้กระบวนทัศน์ เชื่อครึ่งไม่เชื่อครึ่ง อันจะนำสู่ขั้นตอนที่ ๔ ของ  Kolb’s Experiential Learning Cycle    คือนำเอาหลักการหรือทฤษฎีที่คิดได้ไปทดลองใช้ (Active Experimentation)    หากใช้ไม่ได้ผลหลายๆ ครั้ง ก็เป็นหลักฐานว่าข้อสรุปหรือตกผลึกของเราเองไม่ถูกต้อง    หากใช้ได้ผลก็เป็นหลักฐานสนับสนุนทฤษฎี (เล็กๆ) ของเรา   

กระบวนทัศน์ใหม่คือ การเรียนรู้เป็นการที่ผู้เรียนสร้างทฤษฎีจากการปฏิบัติใส่ตน   และอาจารย์หรือครูก็ได้สร้างความรู้จากการปฏิบัติหน้าที่อำนวยการหรือเอื้อการเรียนรู้ใส่ตนด้วย    ครูอาจารย์จึงเปลี่ยนจากผู้สอน มาเป็นผู้เอื้อการเรียนรู้แก่ศิษย์ไปพร้อมๆ กับเรียนรู้พัฒนาความเป็นครูอาจารย์ จากการทำหน้าที่นั้น         

ประเด็นสำคัญที่สุดที่ขอเสริม คือการใช้ “การสะท้อนคิด” (reflection) เป็นเครื่องมือ หรือ How ในการตอบคำถาม Why   ให้เกิดการเรียนรู้จากการปฏิบัติที่เน้นปฏิบัติในสถานการณ์จริง อย่างที่ ศ. ดร. กุลธิดา กล่าว    และที่สำคัญอย่างยิ่ง ช่วยให้อาจารย์ได้เรียนรู้ต่อเนื่อง จากกระบวนการเรียนรู้ที่ตนร่วมกันจัดให้แก่ศิษย์ 

ผมเห็นด้วยอย่างยิ่ง ที่ ศ. กุลธิดา บอกว่า ในยุคนี้ อาจารย์ต้องทำงานจัดการเรียนรู้เป็นทีม   ไม่เป็นศิลปินเดี่ยวอีกต่อไป    และนักเรียนนักศึกษาก็ต้องเรียนรู้เป็นทีมด้วย   

ขอย้ำว่า Edu Share ครั้งนี้มีคุณภาพสูงมาก   มีการพูดกันเรื่องการพลิกโฉมรูปแบบการจัดการเรียนรู้ให้สนองผู้เรียนยุคใหม่  และสนองสถานการณ์ใหม่ในสังคม    โดยจัดการเรียนรู้แบบใหม่หลากหลายแบบ เช่น modular learning, non-degree learning, work-integrated learning, blended learning เป็นต้น    นอกจากนั้น ยังมีการตั้งและตอบคำถามเรื่องการทดสอบว่าผู้เรียนเกิดสมรรถนะที่ต้องการจริง โดยใช้การทดสอบแบบ authentic assessment ที่ ศ. ดร. กุลธิดา ท้วมสุข ตอบดีมาก 

มีคำถามเรื่องระบบนิเวศการเรียนรู้ (learning ecology) ที่ ดร. กุลธิดาก็ตอบดีมากเช่นเดียวกัน     

ผมได้เรียนรู้จากการชมวิดีทัศน์นี้มากจริงๆ   โดยเฉพาะมุมมองจากผู้ปฏิบัติจริงในเรื่องการพลิกโฉม (transform) ระบบการเรียนรู้ในมหาวิทยาลัย

วิจารณ์ พานิช

๕ พ.ย. ๖๗