ฟังได้ที่ (๑) เป็นเรื่อง “การเกิดใหม่” ตีความใหม่โดยท่านพุทธทาส
ผมได้รับปฏิทินธรรมคำกลอนพุทธทาส พุทธศักราช ๒๕๖๗ ที่คัดธรรมบรรยายของท่านพุทธทาส ดังนี้
“ชีวิตใหม่
คำว่า ชีวิตใหม่ ชีวิตใหม่ มันก็มีปัญหาว่า มันเป็นชีวิตใหม่มาจากไหน? มันก็คือชีวิตเก่า แต่ว่าพัฒนาให้ดีขึ้นให้มากขึ้น คือทำให้มันเจริญขึ้นมาในลักษณะเหมือนกับว่ามันตรงกันข้ามกับของเดิม เขาเรียกว่าชีวิตใหม่ มันเหมือนกับการเกิดใหม่, เกิดใหม่โดยไม่ต้องตาย อย่างนี้มีใช้พูดอยู่ในพระคัมภีร์ แม้การมาบวชเป็นพระในพระพุทธศาสนานี้เขาก็เรียกว่าเกิดใหม่เหมือนกันเพราะมันเปลี่ยนจิตใจหรือเปลี่ยนอะไรใหม่หมด เรียกว่าเกิดใหม่โดยอริยชาติ เกิดในโลกใหม่ของพระอริยเจ้า ฉะนั้นเราถึงแม้จะไม่ได้บวชอยู่ที่บ้านมันก็บวชได้ โดยการทำให้มีผลเหมือนกับว่าชีวิตใหม่หรือการเกิดใหม่ คือการปฏิบัติธรรมะให้สมบูรณ์ แล้วก็ได้รับผลชนิดที่ไม่เคยได้รับมาแต่ก่อน ดังนั้นจึงเรียกว่าชีวิตใหม่เป็นคำโลกๆเป็นคำนักประพันธ์อ่านเล่นอยู่มาก แต่ไม่เป็นไรหรอก ขอให้ใช้คำนี้แหละมันง่ายดี
เดิมๆ ที่เราเป็นมา เป็นชีวิตเก่าอย่างไร ขอให้สนใจให้ดี ถ้าไม่รู้จักไม่สนใจให้ดีแล้วก็ไม่มีทางที่จะรู้จักชีวิตใหม่ เพราะมันไม่มีอะไรจะเปรียบเทียบในลักษณะที่ตรงกันข้าม แม้ที่เป็นอยู่ตามธรรมดามาแต่ก่อนก็ไม่รู้สึกว่ามันยังใช้ไม่ได้ มันยังไม่ดับทุกข์ มันยังระคนอยู่ด้วยความทุกข์ ถ้าว่ามันเป็นชีวิตใหม่มันก็ต้องแปลกอย่างตรงกันข้าม คือไม่ระคนอยู่ด้วยความทุกข์นั่นเอง ถ้าคนผู้นั้นไม่มองเห็นว่าตนมีชีวิตที่ระคนอยู่ด้วยความทุกข์ มันก็ไม่อยากจะเปลี่ยนแปลง มันก็ไม่ต้องการอะไรใหม่อีก มันก็ปล่อยไปตามกรรม เรื่องชีวิตใหม่จึงเป็นเรื่องของสติปัญญา ของบุคคลผู้มีสติปัญญา
ในวันนี้ก็เป็นเรื่องเริ่มต้น ขอให้จัดให้เข้ารูปเข้ารอยว่ามันจะต้องได้อะไรในการที่เข้ามาศึกษาพระพุทธศาสนา จะได้รู้จักพระพุทธศาสนาอันได้รับประโยชน์อันแท้จริงจากพระพุทธศาสนา เพียงเท่านี้ก็คุ้มค่าของการที่ได้เกิดมา คือสามารถควบคุมชีวิตได้ดำเนินอยู่แต่ในความที่ถูกต้องไม่มีปัญหาไม่มีความทุกข์แต่ประการใดเลย
ขอให้ทุกท่านมีความปรารถนาตั้งใจที่จะเข้าให้ถึงจุดๆนี้ คือมีความรู้ที่จะควบคุมสัญชาตญาณ โดยเฉพาะอย่างยิ่งก็คือกิเลสอันได้แก่สัญชาตญาณที่ควบคุมไว้ไม่ได้ มันเป็นเรื่องมันเป็นเรื่องยากจริง แต่มันเป็นเรื่องที่ทำได้ ถ้าเป็นเรื่องเหลือวิสัยพระพุทธเจ้าไม่นำมาตรัส นี่ขอยืนยันแทนพระพุทธเจ้า ถ้าเป็นเรื่องที่เหลือวิสัยปฏิบัติไม่ได้พระพุทธเจ้าจะไม่นำมาตรัสมาสอน ถ้านำมาตรัสมาสอนก็ต้องเรียกว่ามันอยู่ในวิสัยที่คนผู้ฟังจะเข้าใจและประพฤติตามได้ ขอให้ท่านทั้งหลายตั้งใจไว้อย่างนี้ มีความมุ่งหมายว่าอย่างนี้ มีเป้าหมายว่าอย่างนี้แล้วก็คงจะได้ศึกษาอะไรให้มากขึ้นไป ปฏิบัติให้สูงขึ้นไปแล้วก็ได้รับผลเป็นชีวิตเย็น
จากหนังสือ “ชีวิตใหม่” หน้า ๘ - ๙, ๓๗ - ๓๘ ธรรมบรรยายโดยพุทธทาสภิกขุ จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์สุขภาพใจ”
ผมขอตีความจากมุมของเรื่องการเรียนรู้แบบที่เรียกว่า “เรียนรู้สู่การเปลี่ยนขาด” (Transformative Learning) ในลักษณะที่เปลี่ยนเป็นชีวิตใหม่ท่านพุทธทาสสอน ที่จะบรรลุได้ต้องเน้นเรียนรู้จากการปฏิบัติ ตามด้วยการใคร่ครวญสะท้อนคิด (reflection)
ที่เป็นไปตามในหนังสือ เรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง
วิจารณ์ พานิช
๑๖ ธ.ค. ๖๖
