รศ. ดร. ศักรินทร์ ภูมิรัตน เอ่ยเรื่อง Roles and Responsibilities ของหน่วยงานในระบบ ววน. ในวงประชุมคณะอนุกรรมการประเมินผลสัมฤทธิ์ของผู้อำนวยการ สกสว. เมื่อเย็นวันที่ ๑๕ ธันวาคม ๒๕๖๕ ทำให้ผมตระหนักว่า ระบบ ววน. ของไทยยังอยู่ในระหว่างการพัฒนา ยังต้องมีการเรียนรู้และปรับตัวอีกมาก หากจะให้ ระบบ ววน. ของเราเข้มแข็ง ต้องตระหนักว่า ระบบนี้ยังต้องพัฒนาอีกมาก
เช้ามืดวันรุ่งขึ้น ระหว่างออกไปเดินออกกำลัง เทวดาก็มาบอกผมว่า R ที่สำคัญยิ่งกว่าคือ Relationship - ปฏิสัมพันธ์ระหว่างหน่วยงานในระบบ ววน. และปฏิสัมพันธ์กับระบบอื่นๆ เช่นระบบการเมือง ระบบงาบประมาณแผ่นดิน เป็นต้น
คือต้องเป็นระบบที่มีชีวิต ไม่ใช่ระบบที่แข็งทื่อตายตัว
และต้องตระหนักด้วยว่า ปฏิสัมพันธ์อาจเป็นไปในทางบวก หรือทางลบก็ได้ ที่เราอยากเห็นคือ ปฏิสัมพันธ์เชิงบวก
เป็นที่รู้กันว่า ยามคับขัน สังคมไทยจะเกิดปฏิสัมพันธ์ทางบวก แต่ยามสงบ เรามักจะใช้ปฏิสัมพันธ์เชิงลบ ดังสภาพการเมืองไทยในยุคนี้
หากจะให้เกิดปฏิสัมพันธ์เชิงบวกต่อระบบ ววน. และในระบบ ววน. ต้องสร้างความรู้สึกเชิงคับขัน ที่เรียกว่า urgency ที่หากไม่ช่วยกันทำให้ระบบ ววน. เข้มแข็ง ประเทศไทยจะสูญเสียโอกาสพัฒนาสู่สภาพรายได้สูงสังคมดี พ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง
หากใช้กลยุทธนี้ ก็ต้องผสานกับตัวอย่างที่ ววน. สร้างความเข้มแข็งให้แก่ประเทศได้จริง บวกกับคำอธิบายหลักการว่า ความสำเร็จนั้นเกิดจากกลยุทธอะไร และระบบ ววน. กำลังใช้กลยุทธนั้นอย่างไรบ้าง กำลังมีการดำเนินการอะไรอีกบ้าง ที่คาดว่า ในไม่ช้าจะนำความสำเร็จมารายงานสังคมได้
ทั้งหมดนั้น ต้องทำด้วยความจริงใจ มีข้อมูลหลักฐาน ไม่ใช่ทำแบบโอ้อวดลอยๆ หรือปลอมๆ อย่างที่มีการประชาสัมพันธ์หรือสื่อสารกันโดยทั่วไป ซึ่งผู้คนเขารู้ทัน
นั่นคือแนวทางสร้าง relationship กับการเมือง และสังคมวงกว้าง
แต่ผมมีความเห็นว่า ที่ท้าทายยิ่งกว่า ทำยากกว่า คือ relationship ภายในระบบ ววน. ด้วยกันเอง ที่มีแนวโน้มจะดำเนินการตามความคุ้นชินเดิมๆ ที่การสนทนากับ ผอ. สกสว. ในวันนั้น ผมได้เรียนรู้มาก และตกใจที่ทราบเรื่องราวนั้น
ผมชอบมากที่ ศ. ดร. ยงยุทธ ยุทธวงศ์ เสนอว่า ผอ. สกสว. ต้องพัฒนา political skills ท่านเคยเป็นรองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรี จึงตระหนักในเรื่องนี้ ที่ผมตีความว่า political เป็นเรื่อง relationship skills ที่ไม่ใช่แค่ relationship กับวงการเมือง แต่รวมถึง relationship กับหน่วยงานในระบบ ววน. ด้วย
ผมตีความว่า เป็น relationship ที่มีเป้าหมายร่วม (shared purpose) และมีการต่างตอบแทน
การตอบแทนกันมีทั้งผลประโยชน์รูปธรรม (เช่น งบประมาณ) และผลประโยชน์นามธรรม (เช่น การแสดงท่าทีให้เกียรติ ให้การยอมรับ)
หาก สกสว. จะริเริ่มเรื่องการพัฒนา เรื่อง Roles and Responsibilities ของหน่วยงานในระบบ ววน. ก็ต้องชักชวนหน่วยงานเหล่านั้นมาหารือกันเพื่อทำความเข้าใจว่า เพื่อให้ระบบ ววน. ของประเทศมีความเข้มแข็ง ทำหน้าที่ฉุดประเทศออกจากประเทศนายได้ปานกลางได้จริง ควรมีการปรับปรุงพัฒนา Roles and Responsibilities ในแง่มุมใดบ้าง และจะร่วมมือกันพัฒนาอย่างไร โดยต้องไม่ลืมหารือเรื่องการพัฒนา relationship ด้วย อย่างมี political skills
วิจารณ์ พานิช
๑๖ ธ.ค. ๖๕
