นี่คือข้อสะท้อนคิดจากการเข้าร่วมกิจกรรม “เวทีอบรมเชิงปฏิบัติการ Social Mapping และการทำแผนที่ชุมชน ผ่านระบบออนไลน์ Zoom Meeting โดย สมาคมวัฒนพลเมืองและมูลนิธิสยามกัมมาจล เพื่อให้โรงเรียนแกนนำที่เข้าร่วมโครงการได้รู้จักชุมชนที่อยู่รอบ ๆ โรงเรียน และสามารถเชื่อมโยงชุมชน เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาโรงเรียนได้” ในวันที่ ๒๕ และ ๒๖ ตุลาคม ๒๕๖๕ โดยผมเข้าร่วมเพียง ๓๐ นาทีแรกของวันที่ ๒๕ และช่วงท้าย ๒ ชั่วโมงเศษของวันที่ ๒๖
กิจกรรมนี้สนับสนุนทุนโดย กสศ.
ผมได้ข้อสะท้อนคิดที่เสนอตอนได้รับเชิญให้กล่าวปิดตอน ๑๘ น. เศษ ว่า กิจกรรมที่โรงเรียนแกนนำ ๑๐ โรงเรียน ร่วมกันดำเนินการเพื่อเรียนรู้บอกเราว่า การเรียนรู้เป็นกิจกรรมที่ซับซ้อน (complexity) ไม่ใช่กิจกรรมที่ตรงไปตรงมา การเรียนรู้ของนักเรียนต้องเป็นกิจกรรมที่ซับซ้อน เพื่อให้นักเรียนเข้าใจความซับซ้อนของชีวิตและกิจกรรมต่างๆ รอบตัว เป็นความเข้าใจระดับซึมซับ คือทั้งเรียนอย่างรู้ตัว และเรียนอย่างไม่รู้ตัว
จะเรียนรู้ในสภาพดังกล่าวได้ นักเรียนต้องไม่เพียงเรียนในห้องเรียน ที่เน้นเรียนรู้เชิงทฤษฎีเท่านั้น นักเรียนต้องได้เรียนรู้จากการปฏิบัติในสภาพจริง ในเรื่องราวของชีวิตจริง ซึ่งก็คือการเรียนรู้จากกิจกรรมหรือชีวิตความเป็นอยู่ในชุมชน โดยครูชวนนักเรียนร่วมกันคิดโจทย์เพื่อการเรียนรู้จากการทำกิจกรรมทำความเข้าใจชุมชน หรือเพื่อเข้าไปร่วมพัฒนาหรือรับใช้บางด้านของชุมชน ที่เรียนว่า service learning ซึ่งนอกจากได้เรียนด้าน S และK ใน VASK ที่เป็นเป้าหมายของการเรียนรู้บูรณาการแล้ว ยังได้เรียนรู้และพัฒนา V และ A ของตน ให้เป็นคนที่รู้จักเห็นแก่ผลประโยชน์ของผู้อื่น และของส่วนรวม
V = Values ภาษาไทยว่า ค่านิยม คนเราจะมีชีวิตที่ดีได้ ต้องพัฒนาค่านิยมของการเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวมให้แก่ตนเอง หากไม่พัฒนามิติดังกล่าว จะเป็นคนที่เติบโตไปมีค่านิยมของการเห็นแก่ตัว เป็นปัจจัยบั่นทอนชีวิตที่ดีของตนเองด้วยความหลงผิด
การเรียนรู้บูรณาการที่มีเป้าหมายช่วยหนุนให้นักเรียนและเยาวชนพัฒนาตนเองอย่างครบด้าน ที่เรียกว่า เรียนรู้บูรณาการ ซึ่งหมายถึงพัฒนาครบด้านของ VASK ใส่ตน เป็นกิจกรรมที่ซับซ้อน และจะดำเนินการได้โดยง่ายหากโรงเรียนกับชุมชนร่วมมือกัน
การเรียนรู้ของนักเรียน จึงไม่ใช่กิจกรรมที่โรงเรียนดำเนินการด้วยตนเองแบบแยกส่วน แต่ต้องดำเนินการร่วมกับภาคีที่หลากหลายในชุมชน ที่เรียกว่าหลักการ “ทุกฝ่ายเพื่อการศึกษา” (การเรียนรู้) (All for Education)
ผมได้เห็นว่า การประชุมเชิงปฏิบัติการดังกล่าว ได้สร้างการเรียนรู้ในมิติที่ลึกมาก ให้แก่ครูและผู้บริหารโรงเรียน ๑๐ โรงเรียนที่เข้าร่วม โดยที่การเรียนรู้ที่ได้ ไม่เฉพาะด้านเทคนิคและความรู้เท่านั้น ยังได้เรียนรู้ด้าน A – Attitude ในการทำงาน ว่าต้องเน้นการบรรลุผลตามเป้าหมายเป็นหลัก ไม่ใช่ยึดเวลาตามตารางสอนหรือตารางการทำงานเป็นหลัก ผมชื่นชมที่ครูและผู้บริหารโรงเรียนอยู่ร่วมกิจกรรมจนเลยกำหนดการว่จะจบกิจกรรมเวลา ๑๗.๓๐ น. ในวันที่ ๒๖ คืออยู่จนจบกิจกรรมหลัง ๑๘ น. เล็กน้อย
การเรียนรู้ที่ดี ต้องหนุนให้นักเรียนได้เรียนรู้ทั้ง ๔ มิติของ VASK ไปพร้อมๆ กัน และครูและผู้บริหารโรงเรียนก็ได้เรียนรู้ในมิติดังกล่าวไปพร้อมๆ กันด้วย
ผมรู้สึกชื่นชม ที่ครูยอมรับการทำหน้าที่ facilitator ของวิทยากรจากสมาคมวัฒนพลเมือง ที่เป็นชาวบ้านธรรมดา ที่พัฒนาตนเองขึ้นมาจากการทำงานพัฒนาชุมชน หรืองานวิจัยชาวบ้าน ที่เป็นการหนุนให้ชาวบ้านร่วมกันเรียนรู้จากการทำงานพัฒนาชุมขน สะท้อนว่าการเรียนรู้ที่แท้ เกิดจากการปฏิบัติแล้วสะท้อนคิด (๑)
การประชุมปฏิบัติการครั้งนี้ มีกิจกรรม ตามด้วยการสะท้อนคิด (reflection / AAR) เป็นระยะๆ ช่วยให้เกิดข้อเรียนรู้จากประสบการณ์ ผมจึงเชื่อว่า ครูจากโรงเรียนแกนนำทั้ง ๑๐ โรงเรียน จะได้ซึมซับ learning skills จากกิจกรรมของทั้งสองวันนี้ เอาไปประยุกต์ใช้กับศิษย์สืบต่อไป
วิจารณ์ พานิช
๒๗ ต.ค. ๖๕
