โรคหลายบุคลิก ชื่อเรียกทางการแพทย์คือ Dissociative Identity Disorder (DID) หรือ Multiple Personality Disorder (MPD) โรคหลายบุคลิกจัดเป็นกลุ่มโรคทางจิตเวช เป็นภาวะความผิดปกติของพฤติกรรมแสดงออกอย่างหนึ่ง มีลักษณะของการสูญเสียตัวตน ความทรงจำ การรับรู้ ประสาทสัมผัส รวมทั้งการควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกาย ผู้ป่วยที่เป็นโรคหลายบุคลิกจะเสมือนมีคนหลายคนอยู่ในร่างเดียวกันหรือที่เรียกว่ามีหลายบุคลิก อาจมี 2 บุคลิกหรือมากกว่านั้น โดยแต่ละบุคลิกจะมีลักษณะนิสัยที่แตกต่างกัน แต่ละบุคลิกมีความแตกต่างด้านมุมมอง ความคิด นิสัยใจคอ หรือแม้กระทั่งเพศ
ตัวอย่าง เช่น ผู้ป่วยโรคหลายบุคลิกที่มีลักษณะนิสัยการแสดงออก 2 แบบในตัวเอง บุคลิกที่ 1 มีลักษณะนิสัยท่าทางการแสดงออกที่เรียบร้อย เป็นคนขี้อาย ส่วนบุคลิกที่ 2 มีลักษณะนิสัยที่ก้าวร้าว ใจร้อน เป็นคนหัวรุนแรง โดยทั้ง 2 ลักษณะนิสัยนี้แตกต่างกันอย่างสุดขั้ว แต่ดำรงอยู่ภายในบุคคลเดียวกัน ในตัวอย่างของผู้ป่วยโรคหลายบุคลิกในเวลาที่เป็นบุคลิกใดบุคลิกหนึ่ง จะไม่รู้ตัว ไม่สามารถควบคุมตัวเองในการแสดงอีกบุคลิกออกมาได้ บุคลิกแยกเป็นเอกเทศต่อกัน ไม่ก้าวก่ายกัน หรืออาจจะรับรู้กันและกันได้ รู้ตัวว่ามีอีกคนหนึ่งดำรงอยู่ แต่ไม่สามารถแทรกแซงกันได้ หรืออาจจะมีบุคคลที่สามารถรับรู้ว่ามีหลายบุคลิกในร่างและถึงขั้นสามารถเลือกได้ว่าบุคลิกไหนจะออกมา
โรคหลายบุคลิก เกิดจาก?
ตามหลักจิตวิทยาสาเหตุของโรคหลายบุคลิกอาจเกิดจากความทรงจำที่เลวร้ายในวัยเด็ก อาจจะเป็นความกดดันจากการถูกทารุณ โดนทำร้ายร่างกายและจิตใจตั้งแต่เด็ก ซึ่งในเวลานั้นยังไม่มีประสบการณ์พอที่จะจัดการกับความรู้สึกแย่ๆ เหล่านั้น จึงสร้างอีกหนึ่งบุคลิกขึ้นมาเพื่อหลบเลี่ยงความเจ็บปวดที่ได้รับ ซึ่งถือเป็นกลไกการป้องกันตัวเองรูปแบบหนึ่ง สาเหตุของโรคหลายบุคลิกส่วนใหญ่มักเกิดจากเรื่องเลวร้ายที่ได้รับ ทำให้เกิดการจินตนาการสร้างอีกตัวตนขึ้นมา โดยปกติจะพบได้บ่อยในประเทศที่กำลังพัฒนาและประเทศตะวันตก แต่ทั้งนี้ อัตราการเกิดโรคหลายบุคลิกก็ยังถือว่าน้อย เพียง 0.01% ของประชากรเท่านั้น
การสังเกตอาการของคนเป็นโรคหลายบุคลิก
สามารถสังเกตได้จากลักษณะเด่นต่อไปนี้
- ผู้ป่วยมีการแสดงออกถึงบุคลิกที่หลากหลายและบุคลิกเหล่านั้นมีความแตกต่างกันมาก
- ผู้ป่วยเหมือนจะมีการสูญเสียความทรงจำ จากการสลับบุคลิกทำให้ไม่รู้ตัวและจำไม่ได้ว่าทำอะไรลงไปบ้าง ซึ่งทำให้เกิดเป็นอาการเหมือนกับการหลงๆ ลืมๆ ควรสังเกตถึงความผิดปกติตรงจุดนี้ให้ดีๆ
โรคหลายบุคลิก ความอันตราย
โรคหลายบุคลิกอันตรายแค่ไหนตอบได้ยาก ในช่วงที่บุคลิกเปลี่ยนไปผู้ป่วยอาจไม่รู้สึกตัวว่ากำลังคิดหรือจะทำอะไรลงไปบ้าง ผู้ป่วยอาจเกิดความเปลี่ยนแปลงแค่พูดมากขึ้น เงียบขรึม สงบเสงี่ยมลง หรืออาจจะมีอาการก้าวร้าว จนทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่นโดยที่ควบคุมตัวเองไม่ได้ ถือว่าในช่วงที่บุคลิกเปลี่ยนไปมีความเสี่ยงสูงมากที่จะเกิดอันตรายขึ้น แต่ก็ขึ้นอยู่กับอาการด้วยว่าบุคลิกที่หลากหลายของผู้ป่วยแต่ละคนเป็นยังไง แต่ก็ยังถือว่าเป็นอันตรายอยู่ดี เมื่อมองว่าบุคลิกที่เกิดขึ้นอาจทำให้เกิดอันตรายแก่ตัวผู้ป่วยและผู้อื่น
โรคหลายบุคลิก การรักษา
สามารถรักษาด้วยวิธีทางจิตวิทยา จิตแพทย์เสาะหาจำแนกบุคลิกที่ซ่อนอยู่ในตัวคนไข้ออกมา และพยายามหาตัวตนที่แท้จริง ในกระบวนการดังกล่าว จิตแพทย์อาจเลือกใช้วิธีปรับเปลี่ยนความคิดและพฤติกรรม อาจมีการใช้ยาในกลุ่มต้านเศร้า ยาต้านอาการทางจิต
ยาคลายความวิตกกังวล ซึ่งการรักษาอาจต้องใช้ความต่อเนื่องและเวลาที่ยาวนาน
อย่างไรก็ตาม การจะทำให้เกิดการรักษาที่ดีก่อนที่อาการจะเริ่มบานปลายนั้น ขึ้นอยู่กับคนรอบข้างที่จะสังเกตเห็นอาการของผู้ป่วย เมื่อพบว่าคนที่เรารู้จักเปลี่ยนไปเป็นคนละคน มีพฤติกรรมที่แปลกไป ควรรีบพาไปหาจิตแพทย์โดยด่วน เพราะอย่าลืมว่าผู้ป่วยโรคหลายบุคลิกมักไม่รู้ตัวว่าตนเองป่วย ไม่รู้ว่ามีความคิด การกระทำที่ผิดแปลกไปจากเดิม
