การผุดบังเกิดนี้ โผล่ขึ้นมาในจินตนาการของผมในบ่ายวันที่ ๒๙ มกราคม ๒๕๖๕ ระหว่างร่วมวง DE กลางน้ำ ของโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง โดยผมซุ่มฟังการสนทนาของเหล่าโค้ชของทีมมูลนิธิโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา เพื่อทำความเข้าใจสถานการณ์ที่โรงเรียนในโครงการกำลังเผชิญอยู่
ยังเป็นการผุดในใจผมเท่านั้นนะครับ จะผุดใน กสศ. และในวงการศึกษาไทยหรือไม่ ต้องรอดูกันต่อไป
สำหรับผม เป็นการผุดบังเกิด (emergence) ขึ้นมาเป็นเครื่องมือ transform ระบบการศึกษา เพื่อขับเคลื่อนสู่ระบบการศึกษาคุณภาพสูง เปลี่ยนจากระบบการศึกษาคุณภาพต่ำ(มาก) ในปัจจุบัน
เพราะจิตใจของผมหมกมุ่นอยู่กับภาพใหญ่ของระบบการศึกษา อยากเห็นระบบการศึกษาไทยกลับทางจากสภาพปัจจุบัน ที่ดำเนินต่อเนื่องมากว่า ๓๐ ปี และพิสูจน์แล้วพิสูจน์เล่า ว่านำพาคุณภาพการศึกษาไทยลงเหว จิตหมกมุ่นนี้จึงเป็น purpose ล้ำลึกในใจของผม เป็นธงนำทางให้เกิดการ “ปิ๊งแว้บ” ความคิดขึ้นมาในระหว่างการซุ่มฟังดังกล่าว
นี่คือข้อสะท้อนคิดว่า ไอเดียที่จะเสนอต่อไปนี้มีที่มาอย่างไร
มาจากพลังการคิดแบบไม่คิด ในสถานการณ์ที่ซับซ้อน มีการเปิดรับข้อมูลในมิติที่ลึกและซับซ้อน ที่ได้จากการเสวนากันอย่างเปิดกว้างและมีมิติที่ลึก เกิดขึ้นในคนคนเดียว แล้วนำออกเสนอในวงที่กว้างขึ้น เพื่อนำสู่การจัดกระบวนการใช้พลังของความสำเร็จเล็กๆ (และลึกๆ) ของโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง เป็นคานงัดสร้างการเปลี่ยนแปลงของระบบใหญ่ ซึ่งที่จริง เป็นแผนยุทธศาสตร์ของคุณหมอสุภกร บัวสาย ผู้จัดการ สสส. คนแรก เป็นผู้วางไว้
การผุดบังเกิด จึงไม่ใช่เป็นปรากฏการณ์เดี่ยว แต่เป็นอนุกรม (series) ของปรากฏการณ์ ที่มีการรับลูกเพิ่มพลังเป็นปฏิกิริยาลูกโซ่เป็นช่วงๆ จนในที่สุด บรรลุเป้าหมายยิ่งใหญ่ (purpose) ที่กำหนดไว้
บ่ายวันที่ ๒๙ มกราคม ๒๕๖๕ จึงเป็นประกายเล็กๆ ของการผุดบังเกิด เป็นหน่ออ่อนของการบรรลุ education systems transformation ของประเทศไทย จากมุมของการดำเนินการโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง
บ่ายวันที่ ๓๐ มกราคม ๒๕๖๕ ผมจึงเสนอต่อที่ประชุม ให้ กสศ. รับไม้เอาไปดำเนินการต่อ ให้ครบห่วงโซ่ของปฏิกิริยาลูกโซ่ (chain reaction) ของการสร้าง transformation
โปรดสังเกตนะครับ ว่าปรากฏการณ์ emergence (การผุดบังเกิด) เป็นปรากฏการณ์ที่ซับซ้อน ต้องการผู้รับรู้ และดำเนินการหลายขั้นตอนต่อเนื่อง จึงจะบรรลุเป้าหมาย ไม่ใช่สิ่งมหัศจรรย์ที่บันดาลความสำเร็จทันใด ตามในเทพนิยายโบราณ เราต้องหลุดจากกระบวนทัศน์ของเทพนิยาย จึงจะจัดการ “การผุดบังเกิด” (emergence) ในสถานการณ์ที่ซับซ้อน สู่การเปลี่ยนแบบพลิกโฉม (transformation) ได้
ในบ่ายวันที่ ๓๐ มกราคม ผมเสนอ “เครื่องมือขับเคลื่อนการผุดบังเกิด” เป็น “มหกรรมพัฒนาโรงเรียนทั้งระบบ” ทำเป็นกิจกรรมประจำปี จัดครั้งละ ๒ - ๓ วัน สำหรับเป็น “เวทีแสดงพลัง” ของโรงเรียนที่ดำเนินการ transform ตนเอง โดยเลียนแบบและปรับเปลี่ยนจาก HA Forum ของ สรพ.
นี่คือเวทีเปลี่ยนกระบวนทัศน์ของวงการศึกษาไทย จากมองโรงเรียนและครูเป็นตัวปัญหา เป็นผู้อ่อนแอ เปลี่ยนเป็นมองว่ามีพลังอยู่ภายใน แต่ไม่มีพื้นที่ให้แสดงพลัง “มหกรรมพัฒนาโรงเรียนทั้งระบบ” ทำหน้าที่เปิดพื้นที่นั้น
วิจารณ์ พานิช
๑๒ ม.ค. ๖๕
