สวัสดีค่ะท่านผู้อ่าน กลับมาพบกันอีกแล้วนะคะ ตอนนี้ดิฉันกำลังศึกษาอยู่ชั้นปีที่ 2 คณะกายภาพบำบัด สาขากิจกรรมบำบัด เรื่องที่มาพูดวันนี้เกี่ยวกับนักศึกษากฎหมายทีมีประสบการณ์สุขภาพจิต ซึมเศร้า วิตกกังวล ติดพนัน และมีหูแว่วเล็กน้อย แต่สอบตกทุกวิชา นักกิจกรรมบำบัดจิตสังคมจะมีหน้าที่อย่างไรบ้าง เรามาเริ่มกันเลยดีกว่าค่ะ
โดยจะนำ Psychosocial rehabilitation มาใช้ค่ะ เป็นการฟื้นฟูสมรรถภาพเพื่อบรรลุเป้าหมายการใช้ชีวิตประจำวันขั้นพื้นฐาน และทักษะทางสังคม ช่วยให้ผู้ที่มีประสบการณ์สุขภาพจิตเรียนรู้ทักษะพื้นฐานในการใช้ชีวิตประจำวันช่วยให้ผู้ที่มีประสบการณ์สุขภาพจิตสามารถกลับมาทำงาน หรือเรียนได้ กลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุข การฟื้นฟูสภาพจิตสังคมอยู่กับแนวคิดหลักที่ว่ามีแรงจูงใจที่จะบรรลุเป้าหมายได้อย่างอิสระและสามารถปรับตัวเพื่อบรรลุเป้าหมายได้ เป็นการเพิ่มจุดแข็งให้กับผู้ที่มีประสบการณ์สุขภาพจิต การบำบัดทางจิตสังคมมุ่งเน้นเพิ่มความสามารถที่ช่วยสร้างรากฐานในการใช้ทักษะชีวิตที่สำคัญอื่นๆ สามารถพัฒนาได้ผ่านการสังเกต (Observation) การสร้างแบบจำลอง (Modeling) การศึกษา (Education) และการปฏิบัติ (Practice)
นักกิจกรรมบำบัดจะมองแบบ holistic เป็นการมองภาพรวมสุขภาพของผู้รับบริการ เช่น ด้านร่างกาย ความสามารถทางด้านสมอง สมองที่เกี่ยวข้องการรู้คิดความรู้ความเข้าใจผู้รับบริการ ผู้รับบริการมีจิตสังคมคิดบวกลงมือทำสิ่งดีๆเลยไหม ต่อมาความสามารถทางสุขภาวะทางจิตวิญญาณ ทำความดีต่อเนื่องได้เลยไหม ถามผู้รับบริการเกี่ยวกับรู้จุดแข็ง จุดอ่อนของตนเอง
การฟื้นฟูทางจิตสังคมเป็นแบบส่วนบุคคล ผู้รับบริการมีบทบาทในการตั้งเป้าหมายในสิ่งที่ผู้รับบริการหวังจะทำให้สำเร็จ และเป้าหมายของผู้รับบริการเป็นความต้องการรของผู้บริการอย่างแท้จริง นักกิจกรรมบำบัดไม่ได้เป็นคนตัดสินใจว่าเป้าหมายของผู้รับบริการควรจะเป็นอย่างไร ผู้รับบริการสามารถกำหนดสิ่งที่เป็นความต้องการของผู้รับบริการ จากนั้นนักกิจกรรมบำบัดจึงมุ่งเน้นสนับสนุน ฟื้นฟูเพื่อให้บรรลุตามเป้าหมาย
นักกิจกรรมบำบัดจะสร้างพลังชีวิตให้ผู้รับบริการ Empowerment นักกิจกรรมบำบัดมีการตั้งคำถามเพื่อที่จะเข้าใจผู้รับบริการ โดยไม่จำเป็นต้องเข้าใจทุกปัญหา แต่ต้องเข้าใจความต้องการของผู้รับบริการ นักกิจกรรมบำบัดต้องประเมินความต้องการที่แท้จริงของผู้รับบริการ (Needs assessment) ต้องสร้างสัมพันธภาพกับผู้รับบริการ (Therapeutic relationship) และจะสามารถเชื่อมโยงไปกับการทำกิจกรรมได้ เมื่อรู้ความต้องการที่แท้จริงของผู้รับบริการ เราต้องตั้งคำถามเชิงให้ผู้รับบริการคิดบวก ถามเหมือนนักกิจกรรมบำบัดเป็นเพื่อนกับผุ้รับบริการ เช่น คุณอยากมีความสุขอย่างไร
โดยจะพูดคุยสร้างสัมพันธภาพเพื่อที่จะรู้ความต้องการที่แท้จริงของนักศึกษากฎหมาย ดังนี้
- มีความต้องการอะไรที่อยากให้นักกิจกรรมบำบัดช่วยคะ
- ลองบอกเหตุผลที่ทำให้ติดการพนันเพราะอะไร
- คุณมีเป้าหมายอย่างไรในการก้าวผ่านเรื่องที่เกิดขึ้นในชีวิต
- คุณจะทำอย่างไรให้ชีวิตตอนนี้มีคุณค่าคะ
- อยากให้คุณลองคิดการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น อยากจะแก้ไขอย่างไรบ้างคะ
- ช่วงนนี้คุณมีกิจกรรมอะไรที่อยากทำบ้างไหมคะ
นักกิจกรรมบำบัดให้กระบวนการรักษา ทราบแล้วว่ามีปัญหาการติดพนัน เรื่องเรียน สุขภาพจิต นักกิจกรรมบำบัดจะฟื้นฟูนักศึกษากฎหมายให้กลับมาทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างมีความสุข ขออนุญาตยกตัวอย่างสิ่งที่ช่วยฟื้นฟูนักศึกษากฏหมาย ดังนี้
- นักกิจกรรมบำบัดรับฟัง ส่งเสริมให้ผู้รับบริการทำกิจกรรมอื่นที่ต่างจากสิ่งแวดล้อมเดิม
- ทำกิจกรรมครอบครัวบำบัด 3-4 เดือน ไม่เน้นหยุดเล่นการพนัน แต่เรียนรู้เล่นเกมโดยไม่กระทบผลการเรียน
- นักกิจกรรมบำบัดแสดงความเห็นใจ ช่วยฝึกหายใจผ่อนคลายความเครียดและผ่อนคลายกล้ามเนื้อแต่ละส่วนตามลำดับ เมื่อผู้รับบริการมีอาการวิตกกังวลมากเกินไป
- พฤติกรรมบำบัดแบบการลดความรู้สึกอย่างเป็นระบบ
- ฝึกทักษะทางสังคม ซึ่งทำได้โดยการสอนทักษะที่เกี่ยวข้องกับการเข้าอารมณ์
- เพิ่มการประเมินด้านบทบาทการใช้ชีวิตที่มีความหมาย
- ช่วยปรับรูปแบบความรับผิดชอบต่อการเข้าร่วมทำกิจกรรมด้วยความรู้สึกสำเร็จอย่างยั่งยืน
- หากลยุทธ์แก้ปัญหาให้บรรลุเป้าหมายการฟื้นคืนสุขภาวะ
- เพิ่ม self-esteem เช่น ทำกิจกรรม "เปลี่ยนความคิดเชิงลบเป็นบวก" เรียนรู้ที่จะหลีกเลี่ยงคนที่วิจารณ์ในแง่ลบ ใช้เวลากับคนที่ปฏิบัติต่อผู้รับบริการด้วย ความเห็นอกเห็นใจ และให้เกียรติ เพื่อให้ผู้รับบริการรู้สึกดีขึ้นกับตนเอง
หลังจากให้นักศึกษากฎหมายทำกิจกรรม นักกิจกรรมบำบัดต้องถามความรู้สึกของผู้รับบริการ เช่น หลังจากลองทำกิจกรรมนี้แล้วบอกความรู้สึกให้นักกิจกรรมบำบัดฟัง และทวนซ้ำสิ่งที่ผู้รับบริการพูด สรุปประเด็นที่จะได้ไปประเมินและออกแบบกิจกรรมต่อไป ถามย้ำกิจกรรมที่จะช่วยเพิ่มสุขภาวะของคุณคืออะไร คุณคิดเห็นเป็นอย่างไร
จากทั้งหมดที่กล่าวมาสรุปได้ 4 แบบ ได้แก่
- มีหัวข้อวางแผน คิดก่อนที่จะลงมือทำ นักกิจกรรมบำบัดต้องถามเจตจำนงค์ ประกอบด้วยความต้องการที่แท้จริง สิ่งที่ผู้รับบริการสนใจจริงๆ สิ่งที่สำคัญมีคุณค่ามีความหมาย
- ให้ทำกิจกรรมที่ผู้รับบริการสนใจ เช่นสนใจในการวาดภาพระบายสี ก็ชวนผู้รับบริการมาวาดภาพระบายสี ดู Psychosocial performance assessment รู้จักตนเอง เข้าใจตนเอง รู้จักผู้อื่น
- ถามอารมณ์เศร้า ถ้าผู้รับบริการเศร้า คลายความเศร้าให้ผู้รับบริการก่อน ตรวจสอบความรู้สึกทางอารมณ์ การจัดการอารมณ์
- Mental state examination อาการของโรค อาการที่เคยเป็น ผลกระทบของอาการเหล่านี้ อารมณ์เป็นอย่างไร มีความคิดลบไหม มีพฤติกรรมแปลกๆไหม เรียนรู้ปรับตัวเองได้ไหม เกิดการเรียนรู้ระยะยาวได้ไหม เกิด Occupational performance ที่ต้องการและทำสำเร็จจริงไหม
เอกสารอ้างอิง
Kendra Cherry. (2563). [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก https://www.verywellmind.com/psychosocial-rehabilitation-4589796 (วันที่ค้นข้อมูล : 9 มกราคม 2565)
Mary Ellen Copeland. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก https://www.wellnessrecoveryactionplan.com/the-journey-to-self-esteem/ (วันที่ค้นข้อมูล : 9 มกราคม 2565)
