ความเป็นครูที่ดี
ดร. ถวิล อรัญเวศ
การเป็นครูไม่ว่าจะเป็นครูภาครัฐ หรือภาคเอกชน หรือด้านบุคคล
ถือว่าเป็นผู้มีเกียรติยศอันสำคัญ เพราะอาชีพครูนั้น สังคมมีความคาดหวัง
สูงไม่ว่าจะเป็นด้านความรู้ ความประพฤติ และ แบบอย่างที่ดีหลายอย่าง
เพราะครูนั้น ถือได้ว่า เป็นผู้สร้างคน สร้างงาน และสร้างชาติ
มีคำที่กล่าวกันว่า “อนาคตของชาติ อยู่ในกำมือของเด็กและ
เยาวชน แต่อนาคตเด็กและเยาวชน อยู่ในกำมือของครู ตลอดทั้ง
ผู้เกี่ยวข้องหลาย ๆ ฝ่าย”
ครูดีที่สังคมคาดหวังอย่างน้อย คือ
1. ความรู้ดี
2. ประพฤติดี
3. สอนดี
ความรู้ดี ทั้งทางโลก ทางธรรม วิชาการ วิชาชีพ วิชาชีวิต
ประพฤติดี ยึดมั่นในจรรยาบรรณวิชาชีพ คุณธรรม จริยธรรมทาง
ศาสนาที่นับถือ เช่น เบญจศีล เบญจธรรม
ครูดี จำต้องหนักแน่น มั่งคง สุขุมรอบคอบ เป็นแบบอย่างที่ดี
ให้แก่นักเรียนและเพื่อนครูด้วยกัน ตลอดทั้ง
ผู้ปกครอง
สอนดี ต้องมีศาสตร์และศิลป์ หรือศาสน์ในการสอนเพื่อให้
เกิดความรู้คู่คุณธรรม สอนให้มีความรู้คู่คุณธรรม ปลูกฝังระเบียบวินัยสมรรถนะของผู้เรียน และคุณลักษณะที่พึงประสงค์ให้เกิดแก่ผู้เรียน
ครูที่ดีตามหลักคำสอนพระพุทธศาสนา
คุณลักษณะของครูที่ดีตามหลักคำสอนพระพุทธศาสนาคือ
ครูที่แสดงออกทาง “ กัลยาณมิตตาธรรม ” 7 ประการ ดังนี้
1. ปิโย
ทำตนให้น่ารัก หมายความว่า บุคคลใดที่เป็นครูนั้น
จะต้องเป็นผู้ที่น่ารัก ศิษย์ได้พบเห็นแล้วอยากเข้าไปพบ สบายใจเมื่อได้
พบปะกับครู อาจารย์ผู้นั้น
สำหรับแนวทางกระทำตนให้น่ารักของศิษย์นั้นสามารถกระทำได้ดังนี้
1.1. มีเมตตาหวังดีต่อเด็กเสมอ
1.2. ยิ้มแย้ม แจ่มใส ไม่บึ้งตึงทั้งเวลาสอนและ
นอกเวลาสอน
1.3. ให้ความสนิทสนมกับศิษย์ตามควรแก่กาลเทศะ
1.4. พูดจาอ่อนหวานสมานใจกับทุกฝ่าย
1.5. เอาใจใส่อบรมสั่งสอนศิษย์ให้เกิดความรู้คู่
คุณธรรมอย่างแท้จริง
1.6. เป็นเพื่อนในสนามกีฬา เป็นครูที่สง่าใน
ห้องเรียน
1.7 เมื่อเด็กมีความทุกข์ ครูให้ความเอาใจใส่คอย
ปลอบประโลมให้กำลังใจในการแก้ปัญหา
2. ครุ
น่าเคารพ หนักแน่น บุคคลที่เป็นครูนั้นต้องเป็น
ผู้ประพฤติตนเหมาะสมแก่ฐานะของความเป็นครู กระทำตนเป็นแบบอย่าง
แก่ศิษย์ทั้งพฤติกรรมทางกาย วาจา
จิตใจมีความหนักแน่น มั่นคง
3. ภาวนีโย
น่าเจริญใจหรือน่ายกย่อง กระทำตนให้เป็นที่เจริญน่า
ยกย่องของศิษย์และบุคคลทั่วไป มีความรู้และภูมิปัญญาอย่างแท้จริง
มีคุณธรรมควรแก่การกราบไหว้บูชาของศิษย์เสมอ
เปิดรับความรู้ใหม่ ๆ เชื่อกฎแห่กรรม เป็นผู้รักษาศีล ควบคุมจิตด้วยสมาธิ
และใช้ปัญญาภาวนา
4.วัตตา
มีระเบียบแบบแผน ต้องกระทำตนให้เป็นบุคคลที่เคารพกฎระเบียบ
กฎหมาย กติกาของสังคม เมื่อมีระเบียบแบบแผน ขณะเดียวกันก็อบรม
ตักเตือนศิษย์ให้เป็นผู้มีระเบียบด้วยเช่นกัน เป็นคนว่านอนสอนง่ายก็เรียก
5. วจนักขโม
อดทนต่อถ้อยคำ ครูจะต้องอดทนต่อคำพูดของศิษย์ที่มากระทบ
ความรู้สึก ครูต้องพร้อมรับฟังข้อซักถาม ให้
คำปรึกษาหารือ แนะนำ ไม่เบื่อ ไม่ฉุนเฉียว ฉลาดทาง
อารมณ์และเฉียบคมทางปัญญา
6. คัมภีรัญจะ กถัง กัตตา
แถลง ชี้แจงเรื่องต่าง ๆ ได้อย่างลึกซึ้ง มีความสามารถในการสอน
ใช้คำพูดในการอธิบายเรื่องราวต่าง ๆ
ได้อย่างแจ่มแจ้ง มีความรอบรู้ในเรื่องที่จะพูด สามารถยกอุทาหรณ์หรือ
อุปมาอุปไมยได้
7. โน จัฏฐาเน นิโยชเย
ไม่ชักนำศิษย์ไปในทางเสื่อมเสีย ไม่ชักนำศิษย์ไปในทางที่ต่ำทรามใดๆ
สิ่งใดเป็นความเสื่อมโทรมทางจิตใจ
ก็จะไม่ชักนำศิษย์ไปทางนั้น ในขณะเดียวกันครูต้องหลีกเลี่ยงสิ่งที่เป็นอบายมุข
ทั้งหลายทั้งปวงด้วย
สรุป
ความเป็นครูที่ดีนั้น ต้องมีความรู้ดี ประพฤติดี และสอนดี นอกจากนี้แล้วควร
มีกัลยาณมิตรตามหลักพุทธศาสนา
คือ ทำตนให้เป็นที่รักหนักแน่น น่ายกย่องชมเชย ยึดมั่นในระเบียบแบบแผน
ว่ากล่าวสอนง่าย อดทนต่อถ้อยคำที่ทำให้เจ็บใจได้
สามารถพูดเรื่องใดเรื่องหนึ่งให้คนฟังเข้าใจได้ง่าย แถลงเรื่องที่ซับซ้อน
ให้คนเข้าใจได้ง่ายและไม่ชักนำศิษย์ไปในทางเสื่อมเสียหรืออบายมุขทั้งหลายทั้งปวง
-------------
แหล่งข้อมูล
https://sites.google.com/site/khrukhonmai/k1
https://www.gotoknow.org/posts/344769
