สช. ร่วมกับสมาพันธ์นักศึกษาแพทย์นานาชาติแห่งประเทศไทย  จัด โครงการคนรุ่นใหม่สร้างสรรค์ สานฝันริเริ่มนโยบายสาธารณะ    โดยจัด เวทีประกวดนโยบายและนวัตกรรมทางสังคมของคนรุ่นใหม่เพื่อแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ P.M.2.5 ระหว่างวันที่ ๒๘ มีนาคม - ๒๔ กรกฎาคม ๒๕๖๔    และเชิญผมไปพูดเรื่อง Social Innovation ในบ่ายวันที่ ๑๗ กรกฎาคม ๒๕๖๔ เป็นเวลา ๓๐ นาที   โดยพูดจากมุมมองอิสระ    แต่ขอให้แตะ ๓ ประเด็นคือ (๑) ความหมาย  (๒) ความสัมพันธ์กับการทำนโยบายสาธารณะ  และ (๓) จุดประกายให้ผู้ฟังตระหนักถึงการออกแบบนโยบายที่สร้างความยั่งยืนและการมีส่วนร่วมแก่สังคมระยาว ผ่านการ ออกแบบนโยบายที่สร้างนวัตกรรมทางสังคมไปพร้อมกัน 

ผมเตรียม ppt ประกอบการประชุมดังนี้ (ไฟล์ 640717_นวัตกรรมสังคม)    โดยเตรียมไปบอกแก่ทีมนักศึกษาพทย์ผู้จัดงาน  และสมาชิกของทีมประกวด ๓๐ ทีมว่า    คุณค่าของการเข้าร่วมกิจกรรมนี้มี ๒ ส่วน    คือคุณค่าในระยะสั้น คือความสนุกสนานและการเรียนรู้ที่ได้จากกิจกรรมในช่วง ๑ สัปดาห์    ที่ได้เรียนรู้ทั้งเรื่อง PM 2.5,  เรื่องนวัตกรรมทางสังคม,  และเรื่องการพัฒนานโยบายสาธารณะ    รวมทั้งได้รู้จักผู้คนทั้งที่เป็นผู้ใหญ่ และเป็นเพื่อนรุ่นเดียวกัน

แต่ที่จะมีคุณต่อชีวิตยิ่งกว่า คือประโยชน์ระยะยาว ที่จะได้แรงบันดาลใจในการใช้ชีวิตเป็นผู้ก่อการทางสังคม (social agency)  หรือนวัตกรสังคม (social innovator)    ที่บูรณาการเป็นส่วนหนึ่งในกิจกรรมในการดำรงชีวิตตามปกตินั่นเอง    เพราะความซับซ้อนและเปลี่ยนแปลงเร็ว (VUCA – Volatile, Uncertain, Complex, Ambiguous) ของสังคมปัจจุบัน    ตัวเราเองอาจเป็น ส่วนหนึ่งของปัญหา (part of the problem) โดยไม่รู้ตัว    การมีสติและทำความเข้าใจความซับซ้อนของสังคมผ่านกระบวนการต่างๆ รวมทั้งขบวนการ social innovation  และขบวนการ public policy development    จะช่วยให้เรามีโอกาสเป็นส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหา (part of the solution)   

โอกาสในการสร้างนวัตกรรมทางสังคม ที่มีมากที่สุด และก่อผลกระทบสูงสุดอยู่ในความซับซ้อนของชีวิตพวกเราเองแต่ละคน     กล่าวใหม่ว่าในวิถีการดำรงชีวิต และการทำงานของเรา จะมีโอกาสทำหน้าที่ “นวัตกรสังคม” (social innovator) มากมาย    โดยอาจไม่มีคนเห็น  หรือไม่โด่งดัง     แต่ก็ได้ทำหน้าที่สร้างสรรค์วิธีการใหม่ๆ  และยืนหยัดสร้างความดีงามให้แก่สังคม    ไม่ กินตามน้ำ  ไม่ลอยไปตามกระแส      

ดังส่วนหนึ่งของเพลงพระราชนิพนธ์  ความฝันอันสูงสุด   

“จะแน่วแน่แก้ไขในสิ่งผิด

จะรักชาติจนชีวิตเป็นผุยผง

จะยอมตายหมายให้เกียรติดำรง

จะปิดทองหลังองค์พระปฏิมา”  

ผมสรุปว่า เวทีประกวดนโยบายและนวัตกรรมทางสังคมของคนรุ่นใหม่เพื่อแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ P.M.2.5 นี้    เป็น พื้นที่สร้างพลเมืองผู้ก่อการ (agentic citizen)    ผมขออวยพรให้ทุกท่านที่ได้มีโอกาสมาเข้าร่วมเวทีนี้     จงได้รับแรงบันดาลใจ  เป็นพลังที่จะใช้ชีวิตอีกยาวนาน  ทำประโยชน์แก่สังคมในฐานะ agentic citizen  โดยทั่วกัน     

วิจารณ์ พานิช

๑๗ ก.ค. ๖๔