บทความเรื่อง The Science of Spiritual Narsissism : Self-enhancement through spiritual practices can fool some of us into thinking we’re evolving and growing when all we’re growing is ego (1) เขียนโดย Scott Barry Kaufman นักวิทยาศาสตร์ด้านการเรียนรู้ที่สอนในหลายมหาวิทยาลัย น่าอ่านมาก
เล่าผลงานวิจัยในสหรัฐอเมริกา ในคนที่ฝึกปฏิบัติทางจิตวิญญาณด้วยโยคะ และสติภาวนา (mindfulness meditation) ได้ผลตรงกันข้ามกับความคาดหมาย คือพบว่า ผู้ปฏิบัติกลับมีอัตตาตัวตนเพิ่มสูงขึ้น แทนที่จะลดลงตามเป้าหมาย แต่คนเหล่านี้รู้สึกว่าชีวิตดีขึ้น
อ่านแล้วผมตีความว่า ในอเมริกา ศูนย์ฝึกโยคะ และศูนย์ฝึกสติภาวนา เป็นธุรกิจ โฆษณาว่าบริการของตนจะช่วยให้ชีวิตดีขึ้น มีความสามารถมากขึ้น ดีเด่นกว่าคนอื่น คนที่มาเข้าฝึกจึงมีเป้าหมายเพื่อตัวเอง เพื่อเพิ่มความมั่นใจและสมรรถนะของตัวเอง เพื่อให้ตนเองสูงส่งกว่าคนอื่น ซึ่งเมื่อฝึกเขาก็ได้ผลตามที่ตนต้องการ ศูนย์ฝึกเหล่านั้นไม่ได้เน้นเป้าหมายเพื่อลดตัวตน และผู้เข้าฝึกก็ไม่ได้มีเป้าหมายลดตัวตน
บทความมีรายละเอียดมาก ทั้งเรื่องวิธีออกแบบการทดลอง และการแปลผล นักจิตวิทยาน่าจะได้อ่าน
ผมมีความเห็นว่า จะได้ผลลดตัวตน ผู้ฝึกต้องมีเป้าหมายนั้น และครูฝึกก็ต้องมีวิธีช่วยกระตุ้นให้ผู้ฝึกตรวจสอบตนเองว่าระหว่างฝึกตน “คุย” กับตัวเองว่าอย่างไร คุยเรื่องฝึกปฏิบัติเพื่อเพิ่มความดีเด่นของตนเอง หรือเพื่อลดละตัวตน และหาทางทำตัวให้เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นและส่วนรวม
วิจารณ์ พานิช
๔ พ.ค. ๖๔
