กระทำการเพื่อเรียนรู้

เมื่อจะย่างเข้าคริสต์ศตวรรษที่ ๒๑ ก็มีคำเตือนออกมาจากหลายทางตรงกันว่า โลกกำลังเปลี่ยนใหญ่  ชี้ต่อไปว่าคุณสมบัติของมนุษย์ที่จะมีชีวิตที่ดีและเป็นพลังสังคม (และโลก) ได้นั้นต้องเรียนรู้หลายมิติ    เรียกรวมๆ ว่า ทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑   และผมได้รวบรวมนำเสนอเป็นหนังสือ วิถีสร้างการเรียนรู้เพื่อศิษย์ในศตวรรษที่ ๒๑ (๒๕๕๕) (๑)   สนุกกับการเรียนในศตวรรษที่ ๒๑(๒๕๕๖) (๒)    และเล่มอื่นๆ อย่างต่อเนื่องมาจนปัจจุบัน   

สาระสำคัญของ “ทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑” คือความรู้ (knowledge),  ทักษะ (skills), และเจตคติ (attitude)    ซึ่งทาง โออีซีดี ได้เติมมิติด้านคุณค่า (values) เป็นมิติที่ ๔  ในภายหลัง     ซึ่งบางทีเราก็จัดรวมไว้ในเจตคติ    และที่จริงมิติของการเรียนรู้นั้นไม่ได้อยู่แยกกัน และไม่ได้เรียนแยกกัน    แต่บูรณาการกัน แสดงออกมาเป็น สมรรถนะ (competencies)    ที่อธิบายชัดเจนในเอกสารของ โออีซีดี ชื่อ Learning Compass 2030 (๓)    

โออีซีดี สะท้อนว่า การเรียนรู้ต้องมีเป้าหมาย    และในความมุ่งหมายของ โออีซีดี เป้าหมายสุดท้ายของการเรียนรู้หรือการศึกษาคือ “สุขภาวะ” (well-being) ของบุคคล ของสังคม และของโลก     เอกสารดังกล่าว (๓)เสนอเป้าหมายการเรียนรู้เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้เป็น “ผู้กระทำการ” หรือ “ผู้ก่อการ” (agency)    และเรียกการเรียนรู้เพื่อผลลัพธ์นี้ว่า “การเรียนแบบให้นักเรียนเป็นผู้กระทำการ” (student agency) (๔)    ซึ่งในบางที่เรียกว่า agentic learning (๕)

เชื่อมโยงสู่ การเรียนรู้แบบที่นักเรียนเป็นผู้กำหนด (student-directed learning) หรือ self-directed learning    หรือที่เรียกกันสั้นๆ ว่า Active Learning  

ผมตีความว่า การเรียนรู้แบบที่ผู้เรียนกระทำการเพื่อการเรียนรู้ของตนนั้น มีเป้าหมายอย่างน้อย ๔ มิติคือ  (๑) เพื่อพัฒนาสมรรถนะในการเป็น “ผู้ก่อการ”  ปูพื้นฐานสู่การเป็น active citizen ในอนาคต  (๒) เพื่อเรียนรู้ครบทุกมิติของการเรียนรู้ที่ต้องการ  (๓) เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ที่ลึกและเชื่อมโยง   และ (๔) พัฒนาสมรรถนะในการเรียนรู้ตลอดชีวิต   

บันทึกนี้มีเป้าหมายนำเสนอความรู้และวิธีการของ Active Learning ในมิติที่ลึกและสร้างสรรค์    โดยค้นคว้ามาจากหลากหลายทาง    นำมาเสนอต่อสังคมไทย ให้ลองเอาไปใช้ เพื่อสร้างพลเมืองไทยคุณภาพสูงในอนาคต   

แหล่งความรู้เท่าที่ค้นได้ในเบื้องต้นคือ (1) Active Learning : Designing Authentic Active Learning Activities (2013) เขียนโดย James Sparks (6)    (2) Deep Active Learning : Towards Greater Depth in University Education (2018)  เขียนโดย Kayo Mutsushita  เป็นหนังสือแปลจากฉบับดั้งเดิมเป็นภาษาญี่ปุ่น ตีพิมพ์ปี 2015      

เพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาไทย   ทุกส่วนของระบบการศึกษาต้องลุกขึ้นมาเป็นผู้กระทำการร่วมกัน    โดยยึดเป้าหมายผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นเป้าหมายหลัก   

วิจารณ์ พานิช

๑๓ เมษายน ๒๕๖๔