ปลายปี ๒๕๖๓ เป็นวาระ “DE in Action in Thailand”    โดยมีการริเริ่มนำ DE มาใช้งาน ๓ เรื่องในประเทศไทย    สองเรื่องโดยสำนักงานกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)    และอีกหนึ่งเรื่องโดย สอวช. ใช้ประเมิน สวช. (สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ)

โครงการใช้ DE โดย กสศ. โครงการแรก เป็นการใช้ประเมินการดำเนินการพัฒนาเยาวชนนอกระบบการศึกษา กลุ่มที่มีปัญหาความประพฤติ ใน ๔ จังหวัด    หัวหน้าโครงการคือ รศ. ดร. ลือชัย ศรีเงินยวง คณบดีคณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล    ที่ผมได้บันทึกรายละเอียดไว้ที่ (๑)    โดยเป้าหมายลึกๆ เพื่อเปลี่ยนมุมมองของผู้เกี่ยวข้องต่อเด็กนอกระบบฯ

โครงการใช้ DE โครงการที่สองที่ กสศ. สนับสนุนชื่อ โครงการประเมินผลเพื่อการพัฒนา (Developmental Evaluation)   ดำเนินการโดยทีมจาก HITAP นำโดย นพ. ยศ ตีระวัฒนานนท์   โดยโครงการนี้เป็นส่วนหนึ่งของการเตรียมการณ์รับการประเมินครบรอบ ๓ ปี ของ กสศ.   ซึ่ง กสศ. มุ่งใช้ DE เป็นเครื่องมือเพื่อการเรียนรู้จากการทำงาน  

เมื่อ กสศ. เอาแผนของโครงการที่สองนี้มาเสนอต่อคณะอนุกรรมการเตรียมความพร้อมรับการประเมินรอบ ๓ ปี    และระบุทีมเรียนรู้สองฝ่าย คือฝ่าย HITAP กับทีม กสศ.    ผมก็ท้วงว่า ระบุ stakeholders แคบไป    ต้องนิยาม stakeholders  ของ กสศ.ให้กว้าง และครบถ้วน    ซึ่งที่สำคัญๆ ได้แก่ กรรมการบริหาร กสศ. บางท่าน  กระทรวงศึกษาธิการ  กระทรวง พม.   กรมการปกครองส่วนท้องถิ่น  คุรุสภา   กรรมการพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาระดับประเทศและระดับจังหวัด   กคศ.   ตัวแทนนักเรียน  ตัวแทนผู้ปกครองนักเรียน  เป็นต้น    รวมทั้งต้องตั้งเป้าของการประเมินให้ชัด ว่าต้องการใช้การประเมินนี้เพื่อผลอะไร    จะให้ดีควรจัดกระบวนการหารือในกลุ่ม stakeholders เพื่อให้เป็นผู้กำหนดเป้าหมายของการประเมิน    เพื่อให้ stakeholders เป็นเจ้าของเป้าหมายนั้น  

เย็นวันที่ ๖ ตุลาคม ๒๕๖๓ ที่ สกสว. มีการประชุม (ย้ายมาจาก สอวช. อย่างปัจจุบันทันด่วนตามประธาน คือ ศ. ดร. บวรศักดิ์ อุวรรโณ) คณะกรรมการกำกับการประเมินประสิทธิภาพและผลการปฏิบัติราชการของสำนักงานการวิจัยแห่งชาติครั้งที่ ๓   เพื่อเสนอแนวทางทำงานประเมินโดยใช้เครื่องมือ DE   ที่ สอวช. ไปตกลงกับ บวท. (บัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย) ให้มาเป็นผู้ประเมิน   ตัวหัวหน้าทีมคือ ผศ. ดร. สันติ เจริญพรวัฒนา    เริ่มงาน ๒๙ กันยายน ๒๕๖๕    ระยะเวลาโครงการ ๒๑ เดือน    เป้าหมายของการนำเสนอเพื่อขอคำแนะนำจากคณะกรรมการ สาระที่นำเสนอ เป็นที่ชื่นชอบของคณะกรรมการ และของทีมผู้บริหาร สวช. เป็นอย่างยิ่ง

คณะกรรมการให้คำแนะนำเพื่อปรับปรุงโครงการมากมาย    สรุปได้ว่า ให้เน้นตั้งเป้าหมายของการประเมินโดย stakeholders ของ สวช. ที่กว้างขวาง    เน้นประเมิน process : output & impact  = 70 : 30    ทีมประเมินรับไปปรับปรุงโครงการ แล้วนำมาเสนอต่อคณะกรรมการอีกครั้งหนึ่งในการประชุมเดือนหน้า   

ผมแนะนำให้จัดกระบวนการกลุ่มระหว่าง stakeholders เพื่อสร้างเป้าหมายร่วมที่ยิ่งใหญ่กว่าเป้าหมายขององค์กร คือเป้าหมายของประเทศ     แล้วจึงทอนลงมาที่การประเมิน สวช.   ให้กลุ่มช่วยกันตั้งเป้าการประเมิน      

ผมบอก ดร. สันติว่า ต้องเตรียม facilitator  ฝีมือดี ที่สามารถนำ dialogue ในกลุ่มคนที่ความคิดเห็นและคว่มเชื่อแตกต่างกันอย่างสุดขั้วได้  

ผมเตรียมเรียนรู้จากโครงการทั้งสามอย่างใจจดใจจ่อ

วิจารณ์ พานิช

๗  ต.ค. ๖๓