คำนิยม
หนังสือ แพลตฟอร์มวิจัยด้านเกษตร การออกแบบและบริหารจัดการงานวิจัยแบบมุ่งผลลัพธ์
วิจารณ์ พานิช
กรรมการบริหารสถาบันคลังสมองของชาติ
..................
ผมอ่านต้นฉบับหนังสือเล่มนี้ด้วยความสดชื่นในอารมณ์ และใช้โหมดการอ่านแบบ reflective reading คืออ่านไปทบทวนประสบการณ์ชีวิตของตนไป ทั้งชีวิตตอนเป็นเด็กบ้านนอกลูกเกษตรกร และชีวิตการทำงานที่ สกว. ๘ ปี ระหว่างปี ๒๕๓๖ ถึง ๒๕๔๔
สาระในหนังสือเล่มนี้บอกผมว่า ความรู้ด้านการจัดการงานวิจัยของไทยได้ก้าวหน้าไปมากหลังการตีพิมพ์หนังสือการบริหารงานวิจัย แนวคิดจากประสบการณ์ ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๔ ในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ผมยิ่งมีความสุขที่ได้เห็นว่า ทีมงานของ สกว. ได้นำประสบการณ์ที่สั่งสม เขียนเป็นหนังสือออกเผยแพร่ก่อคุณูปการแก่สังคมไทยอย่างกว้างขวางต่อเนื่อง และบุคคลสำคัญท่านหนึ่งในทีมงานคือ รศ. ดร. จันทร์จรัส เรี่ยวเดชะ บรรณาธิการหนังสือเล่มนี้
ตอนที่ผมเริ่มทำงานที่ สกว. เมื่อเกือบสามสิบปีมาแล้ว ผมตั้งข้อสงสัยว่า ทำไมไม่มีคนเขียนหนังสือเล่าประสบการณ์การจัดการงานวิจัยในบริบทไทยเราเอง เพื่อช่วยให้คนรุ่นหลังไม่ต้องลองผิดลองถูกเองมากเกินไป และได้ตั้งปณิธานว่า งานสำคัญของ สกว. นอกจากให้ทุนสนับสนุนการวิจัยแล้ว จะมุ่งสร้างความเข้มแข็งให้แก่ระบบวิจัยของประเทศในหลายๆ ด้าน ด้านหนึ่งคือ การจัดการงานวิจัย ซึ่งในสมัยที่ผมทำงานอยู่ยังไม่แข็งแรงนัก แต่ต่อมา สกว. ก็ได้ชื่อว่าเป็นหน่วยงานสนับสนุนการวิจัยที่มีระบบการจัดการเข้มแข็ง และได้ตีพิมพ์หนังสือเกี่ยวกับการจัดการงานวิจัยออกเผยแพร่ในจำนวนมากอย่างน่าชื่นชม
หนังสือเล่มนี้มีพลังมาก เพราะเขียนขึ้นจากประสบการณ์ตรง และนำเอาทฤษฎีการจัดการ หรือกระบวนการสร้างการมีส่วนร่วม จากหนังสือในโลกตะวันตก มาตีความทำความเข้าใจ เช่นเรื่อง Design Thinking, Log Frame, OKR, Supply Chain Analysis, Business Model Canvas, Impact Pathway, Outcome Mapping เป็นต้น ท่านผู้อ่านจะได้ความรู้ทั้งเชิงสาระของงานวิจัย เชิงคุณค่าของผลงานวิจัย และเชิงการจัดการโปรแกรมงานวิจัยขนาดใหญ่ ที่มีความซับซ้อน และมีหลายขั้นตอน มีผู้เกี่ยวข้องหลากหลายกลุ่ม หลากหลายผลประโยชน์
เรื่อง งานวิจัยไก่พื้นเมือง จากการอนุรักษ์พันธุกรรม สู่การสร้างอาชีพชุมชน และอาหารสุขภาพ เขียนโดย ศ. ดร. มนต์ชัย ดวงจินดาร และ รศ. ดร. จันทร์จรัส เรี่ยวเดชะ อ่านแล้วผมบอกตัวเองว่า นี่คือผลงานนวัตกรรมการเกษตรของไทยที่น่าภาคภูมิใจยิ่ง เรื่องนี้จะเป็นตำนานเล่าขานไปอีกนาน และเป็นข้อเรียนรู้เรื่องการจัดการนวัตกรรมในหลากหลายบริบท
อ่านเรื่อง PGS Rice Seed : แนวทางปฏิบัติสู่การยกระดับรายได้แกษตรกรผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเขียนโดย รศ. ดร. สมพร อิศวิลานนท์ แล้ว ผมจินตนาการเห็นเหตุการณ์ระทึกใจ ในเชิงขัดแย้ง ที่เป็นความท้าทายต่อความสำเร็จของโครงการ และผู้จัดการโครงการต้องหาทางแก้ไขมากมาย และเห็นชัดว่าโครงการนี้ยังไม่บรรลุผลสำเร็จตามความมุ่งหมาย แต่เมื่อดูที่ตารางที่ ๒ กลับพบว่าโครงการนี้ให้ผลประโยชน์สูงสุดใน ๑๐ โครงการ แสดงว่า เมื่อจับเรื่องสำคัญจริงๆ ผลกระทบทางเศรษฐกิจเกิดขึ้นได้แม้โครงการวิจัยจะยังไม่บรรลุผลตามที่ตั้งเป้าหมายไว้ เป็นตัวอย่างความซับซ้อนของการจัดการงานวิจัยได้เป็นอย่างดี
เนื่องจากกรณีศึกษาที่นำเสนอเลือกมาจาก โครงการวิจัยชุด การจัดการสินค้าเกษตรในพื้นที่เป้าหมายเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจฐานราก (SAMEs) การจัดการจึงเน้นการกระจายผลประโยชน์ไปยังผู้ประกอบการต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ ให้เป็นธรรมยิ่งขึ้น ซึ่งเป็นเป้าหมายที่น่าชื่นชม
ท่านผู้อ่านจะสามารถตีความจากแต่ละกรณีศึกษา รวมทั้งจากตอนที่ ๓ เสียงสะท้อนจากนักวิจัย เพื่อทำความเข้าใจหลักการและวิธีการ การบริหารจัดการงานวิจัยเพื่อมุ่งผลลัพธ์ และเพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในต่างบริบท ให้ได้ผลดียิ่งขึ้น ทั้งในระดับการจัดการการให้ทุนวิจัย การจัดการชุดโครงการวิจัย (โปรแกรม) และการจัดการโครงการวิจัยที่ตนรับผิดชอบ
ผมขอแสดงความยินดีทั้งต่อนักวิจัยของแต่ละโครงการของกรณีศึกษา ต่อท่านผู้สังเคราะห์กรณีศึกษาแต่ละตอน ต่อบรรณาธิการทั้งสอง คือ รศ. ดร. จันทร์จรัส เรี่ยวเดชะ และ รศ. ดร. มยุรี จัยวัฒน์ รวมทั้งต่อหน่วยงานที่สนับสนุนการจัดพิมพ์เผยแพร่หนังสือเล่มนี้ทั้ง ๖ หน่วยงานคือ สกสว., วช., บพท., แผนงานพัฒนาภูมิภาคและจังหวัด ๔.๐, และสถาบันคลังสมองของชาติ ในการร่วมกันต่อยอดทางปัญญาด้านการจัดการงานวิจัยให้แก่สังคมไทย
วิจารณ์ พานิช
๒๘ กันยายน ๒๕๖๓
เป็นหนังสือที่มีคุณค่ามากเลยนะคะ