ภาษา"พรานกระต่าย"

สำเนียงภาษาพรานกระต่ายคล้ายสุโขทัย น่าแปลกถ้าเทียบระยะทางไปยังตัวจังหวัดกำแพงเพชรใกล้กว่าไปสุโขทัยถึงสองสามเท่าตัว หากพิจารณาแค่ระยะทาง คนพรานกระต่ายน่าจะพูดด้วยสำเนียงคนกำแพงเพชรมากกว่าสุโขทัย

มีโอกาสพูดคุยกับเพื่อนรักสมัยเด็ก ซึ่งยังติดต่อกันเรื่อยมาจนปัจจุบัน ทุกครั้งเมื่อเจอคนบ้านเดียวกัน โดยเฉพาะเพื่อนสองสามคนนี้เติบโตเรียนหนังสือมาจากโรงเรียนเดียวกัน เรามักสื่อสารกันด้วยภาษาถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ของคนอำเภอพรานกระต่าย

นึกสงสัยอยู่อย่าง เพื่อนคนหนึ่งที่ไปเรียนและทำงานที่อื่น รวมถึงต่างประเทศเป็นเวลานาน เวลาช่วงเด็กที่อาศัยอยู่บ้านเกิดน้อยกว่าเมื่อเทียบกับเวลาทั้งหมดที่ไปอาศัยอยู่ที่อื่น แต่กลับใช้ภาษาดั้งเดิมได้อย่างฉาดฉาน แถมบางคำถ้าเพื่อนไม่เอ่ยถึงพวกเราคงลืมไปแล้ว

“ภาษ่าพานก๊ะต๋าย” คนพรานกระต่ายออกเสียงประมาณนี้ สำเนียงความเหน่อมากมาย บางคนอายหรือกลัวเพื่อนคนที่อื่นจะฟังไม่ออก ไปเรียนต่อหรือไปอยู่ที่อื่นจึงมัก"พูดคล้าย"หรือไม่พูดเหน่อจนเป็นความเคยชิน อาจเป็นที่มาทำให้ภาษาดั้งเดิมมีคนพูดลดลงหรือค่อยเพี้ยนไป ระยะเวลาน่าจะเป็นสาเหตุด้วย เพราะนับวันคนที่อื่นย้ายเข้ามาทำมาหากินในพรานกระต่ายยิ่งจะเยอะขึ้น

สำเนียงภาษาพรานกระต่ายคล้ายสุโขทัย น่าแปลกถ้าเทียบระยะทางไปยังตัวจังหวัดกำแพงเพชรใกล้กว่าไปสุโขทัยถึงสองสามเท่าตัว หากพิจารณาแค่ระยะทาง คนพรานกระต่ายน่าจะพูดด้วยสำเนียงคนกำแพงเพชรมากกว่าสุโขทัย ถ้าไม่นับลานกระบือซึ่งแยกออกจากพรานกระต่ายในอดีต กลับกลายเป็นว่าพรานกระต่ายเป็นอำเภอเดียวในจังหวัดกำแพงเพชรที่ภาษาพูดเหมือนคนสุโขทัย ดังนั้น ที่มาที่ไปคงจากความเป็นมาของประวัติศาสตร์เสียมากกว่า

ภาษาพูดแบบพรานกระต่ายหรือสุโขทัยกระจายตัวอยู่ในชุมชนละแวกนี้เป็นวงกว้าง ผู้รู้บอกไปถึงบางส่วนของจังหวัดตาก อุตรดิตถ์ พิษณุโลก หรือแม้กระทั่งเพชรบูรณ์ สำหรับตัวเองประสบการณ์เรื่องภาษาที่เราพูดมาตั้งแต่เด็กๆ หลังจบชั้นมัธยมปลายมาเรียนต่อในระดับอุดมศึกษาที่จังหวัดพิษณุโลกเมื่อเกือบสี่สิบปีก่อน รู้สึกตกใจ ทึ่ง และเกิดความรู้ใหม่ เพราะมาจากคนอำเภอเดียวในกำแพงเพชรที่พูดเหน่อแบบนี้ พอมีโอกาสทักทายพูดคุยกับเพื่อนใหม่ๆพบว่า คนอำเภอวัดโบสถ์ พรหมพิราม ก็พูดเหน่อเหมือนเราแทบทุกประการ

พอมีครอบครัว พบว่าบ้านเกิดภรรยาที่ตำบลพญาปันแดน อำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ ซึ่งไปพักอาศัยอยู่ช่วงหนึ่งก็พูดเหน่อด้วยสำเนียงเดียวกับเรา หลังจากย้ายโรงเรียนหวนเข้ามาอยู่ในเมืองพิษณุโลกอีกครั้งนับจากเรียนจบ ก็พบอีกว่าเด็กๆในโรงเรียนมัธยมประจำตำบลบ้านกร่าง อำเภอเมือง ก็พูดด้วยสำเนียงภาษาเดียวกันอีกแล้ว ทำให้ตลอดชีวิตที่ผ่านมาตั้งแต่มาเรียนและทำงานจนปัจจุบัน แทบจะทั้งหมดที่ผู้คนในชุมชนที่เราเข้าไปอาศัยอยู่พูดด้วยสำเนียงภาษาสุโขทัยทั้งสิ้น

บางคนบอกภาษาถิ่นในบ้านเมืองเรามีที่มาจากหลายแหล่ง อาทิ ล้านนา โคราช สุพรรณ ระยองหรือตะวันออก ฯลฯ รวมถึงสุโขทัย น่าจะเป็นการจำแนกคร่าวๆพอให้เข้าใจและนึกออกจากประสบการณ์ที่ทุกคนเคยได้ยินสำเนียงต่างๆมาบ้าง แต่รากเหง้าหรือองค์ความรู้เกี่ยวกับภาษาถิ่นทั้งหลายนั้น หากสนใจจริงคงต้องไปศึกษาเพิ่มเติมอีกมาก

วันนั้นคุยกับเพื่อนถึงบางคำ อาทิ “ก๋วยติ๊งโนง” เป็นอาการนั่งหรือนอนไขว่ห้าง อาจกระดิกนิ้วเท้าด้วย(ฮา) ตัวอย่างวลี เช่น “ซะบายเลยเหล่า นอนก๋วยติ๊งโนงรอ บ๊าวบ๋าว” อีกคำที่ไม่ได้ยินมานานคือ “บ๊าวบ่าว” เมื่อลองค้นความรู้เกี่ยวกับภาษาพรานกระต่ายหรือสุโขทัยปรากฎไม่พบคำนี้ แต่เราต่างเข้าใจดีว่าหมายถึง แน่นอน ชัวร์ หรือแบเบอร์ อะไรทำนองนั้น หรือเป็นแค่แสลงที่พวกเราใช้กันในช่วงวัยรุ่น “ซะบายเลยเหล่า นอนก๋วยติ๊งโนงรอ บ๊าวบ๋าว” จึงหมายถึง “สบายเลย นอนไขว่ห้างรอได้ ชัวร์”

“เด๊กๆซะใหม่นี้ ผูดกันไม่ขอยดั้ยแล่ว ภาษ่าพานก๊ะต๋ายแบบถีเราผูดกันซะใหม่ก๋อน จนคนเก๋าคนแก๋ถึ่งกั๊บรณรงค์ให้อนุรักษ์ ไม่หยังงั้นเดี๋ยวห่ายมด อาจจะเหลื่อแต๋เหรืองเหลา หวาเมือก๋อนคนหรุนปู๋ หยา ตา ยาย ข่องผวกเรา ไม่ดั้ยผูดคล้ายหยังก๊ะสะใหม่นี้ร็อกเด้อ” เพื่อนคนหนึ่งเคยเล่าสถานการณ์ภาษาพรานกระต่ายในปัจจุบันไว้อย่างน่าห่วงใย

ไม่รู้ตัวเองเป็นอะไร อายุยิ่งมากยิ่งอยากย้อนยุคไปสู่อดีตวัยเยาว์(ฮา) ทั้งการอยู่การกิน หลายวันก่อนมีโอกาสพบปะเพื่อนสมัยเด็กนึกถึงภาษาสำเนียงเหน่อๆที่พวกเราเคยพูด

ขอร่วมอนุรักษ์ภาษาพรานกระต่ายด้วยคน ไม่แน่ใจว่าสายไปหรือเปล่า?

(ภาพประกอบ : วัดกุฏิการาม อ.พรานกระต่าย จ.กำแพงเพชร)

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน ครูธนิตย์



ความเห็น (2)

เขียนเมื่อ 

น่ารักดีค่ะ ชอบ ๆ

ขอบคุณ”แม่มด”ครับ!