บทความเรื่อง Scientists Demonstrate Direct Brain to Brain Communication in Human ลงพิมพ์ในนิตยสาร Scientific American Mind ฉบับเดือนมกราคม ๒๕๖๓ เขาเรียกว่า internet of brains เลียนชื่อ IoT – Internet of Things
เป็นรูปแบบการสื่อสารระหว่างมนุษย์ที่ยังลี้ลับอยู่
ตอนเริ่มอ่านบทความนี้ ผมเข้าใจว่าสมองเขาติดต่อกันเองแบบไร้สาย แต่พออ่านไปได้หน่อยเดียวก็รู้ว่าผมเข้าใจผิด ต้องมีสายต่อครับ โดยเขาทดลองในหนู และพิสูจน์ว่า สายต่อสมองทำให้ “หลายสมองกลายเป็นสมองเดียว” และเขาเรียกว่า organic computer
ทีนี้ก็ทดลองในคนที่เขาเรียกว่า เป็นการทดลอง BrainNet ผ่านเครื่อง EEG และคอมพิวเตอร์ ใช้คน ๓ คน สองคนเป็น “ผู้ส่งสัญญาณ” อีกคนหนึ่งเป็น “ผู้รับสัญญาณ และลงมือทำ” นั่งอยู่คนละห้อง พบว่าผู้ลงมือทำ ทำตามสัญญาณของอีกสองคนได้ตรงกันร้อยละ ๘๐ รายละเอียดของการทดลองมีมากนะครับ นี่คือการเชื่อมต่อระหว่าสมองโดยไม่มีเตรื่องมือใดๆ แยงเข้าไปในสมองเลย (non-invasive)
มีการทดลองเชื่อมต่อสมองลิงสามตัวแบบ invasive เพื่อเชื่อมเซลล์ประสาทโดยตรงผ่านคอมพิวเตอร์ (BCI – Brain – Computer Interface) ให้แต่ละตัวปฏิบัติตามคำสั่งต่างคำสั่ง แบบทำคู่ขนานกัน และพบว่าลิงแต่ละตัวต้องทำงานของตน ในขณะที่ต้องรับรู้กิจกรรมของลิงตัวอื่นด้วย
การทดลองในคนกับสัตว์ทดลอง โดย BCI ที่ฝั่งคนเป็นการเชื่อมแบบ non-invasive ส่วนฝั่งสัตว์เชื่อมแบบ invasive พบว่าคนสามารถทำให้หนูที่โดนดมยาสลบกระดิกหางได้ ตามคำสั่งจากสมองคน และยังมือการทดลองอื่นๆ อีกมาก
อ่านแล้วยังไม่จุใจ เพราะผมคิดว่าสมองมนุษย์ติดต่อกันได้ โดยไม่ต้องมีอะไรช่วย พอดีพบบทความเรื่อง Do We Possess a Transpersonal Imagination เขียนโดย John Horgan ซึ่งผมอ่านได้ทั้งเรื่อง เพราะผมจ่ายเงิน เขาสะท้อนคิดการประชุมที่ Esalen ซึ่งเมื่อค้นก็พบว่าเป็นสถานที่ให้บริการการประชุม อ่าน Mission & Valuesของ Esalen แล้วผมประทับใจมาก ว่าสหรัฐอเมริกามี “สินทรัพย์” ที่มีคุณค่าหลากหลายด้าน Esalen มีคุณค่าทางจิตวิญญาณ เป็นสถานที่ที่มีพลังกระตุ้นการเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐาน (transformative power of the place) เป็นสถานที่สร้างแรงบันดาลใจ สู่การเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง (change agent)
เขาอ้างถึง William James ที่เมื่อเข้าไปดูประวัติและผลงาน ผมก็เตะตาเรื่อง “ตัวตน” (self) ของมนุษย์ ที่จำแนกเป็น ๔ ด้าน คือ material self, social self, spiritual self, และ pure ego ผมติดใจคำนี้ แต่เมื่อเข้าไปอ่าน ก็ได้คำตอบที่ไม่จุใจ
กลับไปที่ transpersonal imagination John Horgan บอกว่าจินตนาการ (imagination) เป็น “ความรู้สึกประทับใจ” (sense impression) ที่ถูกนำมาเรียบเรียงใหม่ เป็น “artful rearrangement of prior knowledge” หรือการนำเอาความรู้เดิมมาเรียบเรียงใหม่
John Gorgan กล่าวถึง Transpersonal Psychology หรือ Spiritual Psychology เป็นเรื่องของ จิตวิทยาเลยตัวตน ออกไปสู่เรื่องที่ยิ่งใหญ่กว่าตัวตนของตนเอง ได้แก่เพื่อนมนุษย์ หรือจักรวาล ซึ่งก็คือสภาพ “จิตใหญ่” นั่นเอง
ทำให้ผมคิดต่อว่า มนุษย์เราตกอยู่ใต้ข้อจำกัดทางใจ เพราะมีตัวตน หรือความยึดมั่นมาเป็นตัวกำหนด หากปลดปล่อยออกไปได้ ก็จะมีศักยภาพที่จะจินตนาการได้อย่างไร้ขอบเขต
John Horgan เอ่ยถึง Collective Unconscious ที่มนุษย์เรามีพื้นฐานร่วมกัน เป็นพื้นฐานความคิดและความเชื่อร่วมกันของมนุษย์ และเขายังเอ่ยถึง Platonismซึ่งเมื่ออ่านใน วิกิพีเดีย แล้วเข้าใจยาก แต่ John Horgan อธิบายว่า หมายถึง ความจริงต่างๆ มีอยู่แล้วในโลกหรือในธรรมชาติ มนุษย์เราเพียงเป็นผู้ค้นพบ มนุษย์ไม่ได้สร้าง ค่า pi ไม่ได้สร้างทฤษฎีสัมพัทธภาพ แต่ทำหน้าที่ค้นพบต่างหาก
ผมตีความต่อว่า มนุษย์เราค้นพบทฤษฎีต่างๆ ได้ เพราะเรามีพลังแห่งจินตนาการ คือสามารถนำเอาความรู้เดิมมาจัดระบบใหม่ หาความหมาย หรือตีความใหม่ ได้
มนุษย์เราสร้างสัญลักษณ์ต่างๆ เพื่อช่วยให้เราติดต่อกันได้ และเรามีผัสสะหลายชนิดสำหรับใช้ติดต่อระหว่างกัน รวมทั้งผัสสะทางใจ สัปปายะสถานอย่าง Esalen ช่วยให้ใจปลอดโปร่ง ไร้สิ่งรัดรึง การติดต่อทางผัสสะ และไร้ผัสสะจึงมีพลัง ส่งต่อไปสู่การจัดระบบความรู้ใหม่ภายในสมอง เกิด transformation
วิจารณ์ พานิช
๕ ม.ค. ๖๓
