คำว่า integrity มีความหมายลึก ผมเพิ่งนึกคำไทยได้ว่า “ยืนหยัดอยู่กับความถูกต้องดีงาม” จึงขอนำมาขยายความแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ว่าคุณธรรมข้อนี้ช่วยให้ผมมีชีวิตที่ดีอย่างไร
หนังสือ Power Relationships : 26 Irrefutable Laws for Building Extraordinary Relationships (2013) (๑) เขียนโดย Andrew Sobel and Jerold Panas บอกว่า ความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้น ที่นำไปสู่ความสำเร็จในชีวิตและกิจการงานมีกฎ ๒๖ ข้อ
ข้อที่ผมคิดว่ามีพลังมากคือ integrity กับ empathy หนังสือบอกว่า integrity มี ๓ องค์ประกอบคือ honesty, consistency และ reliability ซึ่งผมตีความว่า integrity มีลักษณะสำคัญคือยืนหยัด โดยเมื่อถูกท้าทายโดยสิ่งเย้ายวนล่อหลอก ก็ไม่สั่นคลอน
การถูกท้าทายต่อความมั่นคงในคุณธรรมในชีวิตของผม มารู้สึกภายหลัง หลังจากเหตุการณ์เกิดขึ้นนานมากแล้ว ตอนที่เกิดเหตุการณ์ผมแทบไม่ต้องคิดอะไรเลย ผมตัดสินใจไปตามสามัญสำนึก ที่อยู่ใต้ความเชื่อของตน
คิดย้อนหลังกลับไปสมัยหนุ่มๆ อายุสามสิบกว่าๆ หลงเข้าไปสู่ตำแหน่งบริหารในมหาวิทยาลัยโดยไม่คาดคิด แถมยังได้รับความไว้วางใจให้รับผิดชอบงานก่อสร้างทั้งหมดในวิทยาเขตหาดใหญ่ รวมแล้วอาจจะเป็นพันล้าน พันล้านสมัยนั้นนะครับ
ผมไม่ต้องคิดอะไรมาก ยึดหลักอย่างเดียวว่า ไม่ใช้ตำแหน่งแสวงหาผลประโยชน์โดยมิชอบ ต้องทำเป็นตัวอย่าง เพราะทำงานในมหาวิทยาลัย ซึ่งต้องสร้างคนดีมีความซื่อสัตย์ให้แก่ประเทศ เป็นเรื่องที่สอนไม่ได้ แต่ทำตัวเป็นตัวอย่างได้ พูดง่ายๆ ว่า ความเย้ายวนมันไม่เย้ายวนผมเลย ไม่รู้ว่าเอาเข้าจริงผมมี integrity หรือเปล่า
เข้าใจว่าตอนทำงานอยู่ คนเขาไม่ค่อยเชื่อหรอกครับ ว่าผมทำตามที่ปากพูด แม่ยายยังคิดเลยว่าลูกเขยคงจะรายได้ดีจากการตอบแทนใต้โต๊ะ แต่หลังจากลาออกจากตำแหน่งบริหารแบบไม่ใยดี คนก็เริ่มเชื่อ และเมื่อทำตัวเสมอต้นเสมอปลายไปเรื่อยๆ คนก็เชื่อมากขึ้นๆ
หากไม่ใช่เพราะชื่อเสียงด้านความซื่อสัตย์ เขาคงไม่เลือกผมมาเป็น ผอ. สกว. คนแรก เพราะ strong candidate 4 คนสุดท้ายเขาเก่งกว่าผมทุกคน
แล้วผมก็ได้ฝึก integrity ขั้นสูงขึ้น คือมุ่งทำงานเพื่อผลดีต่อส่วนรวม ไม่ใช้ตำแหน่งหน้าที่การงานเป็น stepping stone สู่ตำแหน่งที่สูงกว่า ที่เห็นกันดาษดื่นในสังคมไทย ผมทั้งพูดทั้งปฏิบัติให้คนเห็นประจักษ์ ซึ่งหลายครั้งมีคนหัวเราะ ว่า “หมอวิจารณ์มันตัดหนทางตัวเอง” ซึ่งมองมุมหนึ่งก็เป็นความจริง แต่ผมสบายใจว่าได้ทำเพื่อส่วนรวมมากกว่าทำเพื่อตนเอง
เพราะมั่นคงอยู่กับความบ้าเช่นนี้ ชีวิตผมจึงเดินสู่สภาพที่แสนจะมีความสุข ในบั้นปลายของชีวิต
วิจารณ์ พานิช
๑ ธ.ค. ๖๓
