สอนเข้ม เพื่อศิษย์ขาดแคลน ๑๙. พลังของชุดความคิดว่าด้วยการสร้างความเอาใจใส่ของนักเรียน (engagement mindset)


บันทึกชุด สอนเข้ม เพื่อศิษย์ขาดแคลนนี้ ตีความจากหนังสือ Poor Students, Rich Teaching : Seven High-Impact Mindsets for Students from Poverty (Revised Edition, 2019)  เขียนโดย Eric Jensen ผู้ที่ในวัยเด็กมีประสบการณ์การเป็นเด็กขาดแคลนอย่างรุนแรง และมีปัญหาการเรียน    และเคยเป็นครูมาก่อน    เวลานี้เป็นวิทยากรพัฒนาครู    ผมคิดว่าสาระในหนังสือเล่มนี้ เป็นชุดความรู้ที่เหมาะสมต่อ “ครูเพื่อศิษย์” ที่สอนนักเรียนที่มีพื้นฐานขาดแคลน ผมเข้าใจว่าในประเทศไทยนักเรียนกลุ่มนี้เป็นนักเรียนส่วนใหญ่ของประเทศ   

บันทึกที่ ๑๙. พลังของชุดความคิดว่าด้วยการสร้างความเอาใจใส่ของนักเรียนนี้ เป็นบันทึกแรก ใน ๔ บันทึก ภายใต้ชุดความคิดสร้างความเอาใจใส่ของนักเรียน(engagement mindset)    ตีความจาก Part Six :  Why the Engagement Mindset?          

คำหลักของบันทึกนี้คือ engagement    ซึ่งมีความหมายถึงความผูกพัน ความเอาใจใส่    เน้นที่ความผูกพันหรือเอาใจใส่ของนักเรียนต่อการเรียน    และยังน่าจะรวมถึงความเอาใจใส่ของครูต่อนักเรียน   แต่ในบันทึกนี้ ท่านผู้อ่านจะพบว่า การสร้างความเอาใจใส่ของนักเรียนมีหลากหลายระดับ หลากหลายมิติ

สาระหลักของบันทึกนี้คือ ครูต้องทำหน้าที่สร้างความเอาใจใส่ต่อการเรียนให้แก่ศิษย์  โดยที่ศิษย์ขาดแคลนต้องการความช่วยเหลือนี้มากเป็นพิเศษ    โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเตรียมสมองให้พร้อมต่อการเรียน    และวิธีทำหน้าที่นี้ของครู เน้นที่ปฏิสัมพันธ์เชิงแสดงการยอมรับอย่างไร้เงื่อนไข  และช่วยแก้ไขความเข้าใจผิดอย่างเห็นอกเห็นใจ   

กล่าวด้วยคำง่ายๆ คือ ครูต้องหาวิธีให้นักเรียนเรียนสนุก ทำให้การเรียนน่าสนใจ    ไม่ปล่อยให้สภาพการเรียนมีบรรยากาศน่าเบื่อ   

เด็กๆ มีความอยากรู้อยากเห็นอยู่โดยธรรมชาติ    การจัดการเรียนรู้พึงกระตุ้นธรรมชาตินี้    โดยครูทำเป็นตัวอย่าง  หาตัวอย่างบุคคลที่เด็กๆ ถือเป็นฮีโร่    และสร้างอารมณ์คึกคักว่าได้เรียนรู้สิ่งที่มีความหมายต่อเด็ก  

เพื่อการนี้ เด็กต้องได้ทำและสัมผัส “การเรียนรู้” ด้วยตนเอง     ด้วยหลากหลายกิจกรรม ได้แก่ การสร้างหรือเลือกกระบวนการเรียนรู้  พูดถึงหรืออธิบาย  เขียนถึง  ร่วมมือกับเพื่อน  ถกเถียง  ใคร่ครวญสะท้อนคิด  และแสดงจุดยืน ของตน    ครูต้องจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่นักเรียนรู้สึกว่าคุ้มค่าที่จะทำ    เพื่อการนี้ ครูต้องมีกระบวนทัศน์ หรือเสียงในสมอง ว่า “ฉันจะเชื่อมโยงผูกพันเป้าหมายที่ยิ่งใหญ่กับศิษย์ทุกคน ทุกวัน และทุก ๙ นาที”

ครูที่ชั้นเรียนมีบรรยากาศที่นักเรียนเรียนรู้อย่างเอาใจใส่จริงจัง มีความคิดต่องานของตนแตกต่างจากครูคนอื่นๆ    ตัวอย่างวาทกรรมในใจหรือถ้อยคำที่กล่าวออกมา เช่น “ศิษย์ของฉันอยากมาโรงเรียนทุกวัน เพราะมีเรื่องน่าสนใจให้ทำและภาคภูมิใจ”    ครูเหล่านี้ให้ความสำคัญต่อการดำเนินการเพื่อสร้างความเอาใจใส่ของนักเรียน    การเรียนรู้ในทุกขณะต้องน่าสนใจ  

การสร้างความผูกพันเอาใจใส่ของนักเรียน ส่งผลดี ๓ ประการคือ  (๑) ทำให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ระดับสูง  (๒) สร้างอารมณ์บวก  และ (๓) สร้างบรรยากาศการเรียนที่น่ารื่นรมย์    ในสภาพเช่นนี้ การเรียนรู้ช่วยทำให้จิตใจและร่างกายอยู่ในสภาพพร้อมเรียนสูงสุด  

สภาพร่างกายและจิตใจของนักเรียนเปลี่ยนแปลงนาทีต่อนาที    มีเรื่องราวหรืออารมณ์ต่างๆ แวบเข้ามา ได้แก่ ความวิตกกังวล ความหวัง ความกลัว ความคาดหวัง ความรู้สึกสบาย ความอยากรู้  ความหิว และอื่นๆ     สภาพเหล่านี้มีขึ้นมีลงอยู่ตลอดเวลาเป็นธรรมดา     แต่ที่ครูต้องสนใจคือระดับค่าเฉลี่ยตามปกติของนักเรียนเกือบทุกคน ที่เอื้อต่อการเรียนรู้    หากแต่ละวันนักเรียนทั้งชั้นมีเวลาคุณภาพสูง ในสัดส่วนที่มาก ผลการเรียนรู้จะเพิ่มขึ้น     

หลักฐานจากงานวิจัย

แม้ว่าครูจะสร้างบรรยากาศในห้องเรียนให้น่าสนใจ  แต่ก็ยังมีปัญหาที่นักเรียนบางคน (หรือหลายคน หรือเกือบทั้งชั้น) เบื่อเรียน    นี่คือความเป็นจริง    ผลงานวิจัย (ในสหรัฐอเมริกา) บอกว่า นักเรียนชั้นมัธยมใช้เวลาหนึ่งในสี่ของแต่ละวันปล่อยให้จิตใจล่องลอยไปกับเรื่องอื่นๆ ที่ไม่ใช่การเรียน

นักเรียนชั้นมัธยมส่วนใหญ่รายงานว่าตนรู้สึกเบื่อในทุกคาบเรียน    และมีผลการวิจัยบอกว่า นักเรียนชั้นประถมปลาย ใช้เวลาถึงร้อยละ ๙๑ นั่งอยู่กับตัวเอง โดยไม่ได้ทำกิจกรรมหรือปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น   และมีหลักฐานบอกว่า การมีกิจกรรมดึงดูดความสนใจของนักเรียนในชั้นเรียน (classroom engagement) เป็นปัจจัยสำคัญอันดับต้นๆ ต่อผลสำเร็จในการเรียน    และมีผลงานวิจัยบอกว่า การที่ห้องเรียนไม่น่าสนใจ เป็นสาเหตุสำคัญที่สุดต่อการที่นักเรียนออกจากการเรียนกลางคัน   

ครูพึงหาวิธีทำให้นักเรียนทั้งชั้นอยู่ในสภาพสมองที่อยากรู้อยากเห็น  สนใจ  คาดหวัง  สนุก และมีพลัง     ผลการวิจัยบอกว่า การดำเนินการดังกล่าวก่อผล effect size ต่อผลการเรียนสูงถึง ๑.๕๑ 

ในห้องเรียนคุณภาพสูง จะสังเกตเห็นบรรยากาศของความหวัง เชื่อมั่น สะท้อนคิด อยากรู้อยากเห็น สับสน  คาดหวัง  ร่วมมือช่วยเหลือกัน และการฉลองความสำเร็จ    ในขณะที่ในห้องเรียนคุณภาพต่ำ จะสังเกตเห็นบรรยากาศ เฉื่อยชา  ไม่สนใจ  โกรธ  อึดอัดขัดข้อง  และอาจมีบรรยากาศหวาดกลัว   

สภาพพื้นฐานสมองของเด็ก แสดงในถาพข้างล่าง    สภาพที่พึงประสงค์อยู่ทางขวาของภาพ  และใช้ตัวอักษาเข้ม

สภาพพื้นฐาน (baseline state) ของสมองเด็กแต่ละคนยามอยู่นิ่งๆ ไม่เหมือนกัน    และสภาพดังกล่าวของนักเรียนบางคนเอื้อต่อการเรียนรู้  ในขณะที่สภาพพื้นฐานของสมองเด็กอีกหลายคน (โดยเฉพาะเด็กขาดแคลน) ไม่เอื้อ    ครูเพื่อศิษย์ต้องศึกษาและฝึกวิธีการช่วยเปลี่ยนสมองศิษย์ ให้มีสภาพพื้นฐานที่เอื้อต่อการเรียนรู้    ซึ่งเป็นงานที่ไม่ง่าย ต้องใช้เวลาและความพยายาม    แต่ก็ทำได้    โดยวิธีการที่จะกล่าวถึงในบันทึกอีก ๓ ตอนข้างหน้า    

วิจารณ์ พานิช

๙ พ.ค. ๖๒
  

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน สภามหาวิทยาลัย



ความเห็น (2)

[email protected]
IP: xxx.128.108.220
เขียนเมื่อ 

I was reminded of the more comprehensive Buddhistic concept of ‘Cetasika’ which details out our ‘state of mind’ at any moment (as a well discerning meditator would learn to recognize ‘the present’ in his mind). Cetasika is much more extensive and complete and therefore more complicated than what described here in this article.

I list some below: 52 Cetasikas,En,Type,Mula,EnType,ThaiPali,Thai,

7 sabbacitta - occur in all arisings of citta ; in sequencce? as listedphassa,contact,sabbacitta,,universal,ผัสสะ,การแตะต้อง,vedanā ,feeling,sabbacitta,,universal,เวทนา,ความรู้สึก,saññā,perception,sabbacitta,,universal,สัญญา,ความจำได้หมายรู้ ,cetanā,volition,sabbacitta,,universal,เจตนา,ความจงใจ,ekaggatā,focus,sabbacitta,,universal,เอกัคคตา,ความแน่วแน่อยู่ในอารมณ์หนื่ง,jīvita,life span,sabbacitta,,universal,ชีวิต,ความเป็นอยู่,manasikāra,attention,sabbacitta,,universal,มนสิการ,ความใส่ใจ,

6 pakinnakā - any or all may occur in any order but adhimokkha last vitakka,reflection,pakinnakā,,particular,วิตก,การคิดทวน,vicāra,studying,pakinnakā,,particular,วิจาร,การไตร่ตรอง,viriya ,effort,pakinnakā,,particular,วิริยะ,ความเพียร,pīti,enthusiasm,pakinnakā,,particular,ปิติ,ความสนใจ ,chanda,desire,pakinnakā,,particular,ฉันทะ,ความต้องการ,adhimokkha,deciding,pakinnakā,,particular,อธิโมกข,ความปลงใจ,

14 Akusala - easy to occur in untrained mindlobha,greed,papajāti,,akusala,โลภ,ความอยากได้,dosa,aversion,papajāti,,akusala,โทสะ,ความคิดประทุษร้าย,moha,delusion,papajāti,,akusala,โมหะ,ความไม่รู้ตามเป็นจริง,ditthi,dogma,papajāti,,akusala,ทิฏฐิ,ความยึดถือตามความคิด,māna,conceit,papajāti,,akusala,มานะ,ความเชื่อตนว่าเป็นนั่นเป็นนี่,issā ,envy,papajāti,,akusala,อิสสา,ความไม่พอใจเมื่อเห็นเขาได้ดี,macchariya,selfishness,papajāti,,akusala,มัจฉริยะ,ความหวง,kukkucca,worry,papajāti,,akusala,กุกกุจจะ,ความระแวงสงสัย,ahirika,shamelessness,papajāti,,akusala,อหิริขะ,ความไม่ละอายแก่ใจ,anottappa,recklessness,papajāti,,akusala,อันโอตตัปปะ,ความไม่เกรงกลัวความชั่ว,uddhacca,distraction,papajāti,,akusala,อุทธัจจะ,ความฟุ้งซ่าน,thīna,sloth,papajāti,,akusala,ถีนะ,ความท้อแท้ใจ,middha,torpor,papajāti,,akusala,มิทธะ,”ความเชื่อมซึม, มาคู่กับถีนะ”,vicikicchā,doubt,papajāti,,akusala,วิจิกิจฉา,ความลังเลไม่ตกลงได้,

25 Kusala - cultivate these in our mindalobha,generosity,kalayanajatika,,kusala,อโลภะ,ความคิดเผื่อแผ่เสียสละ,adosa,amity,kalayanajatika,,kusala,อโทสะ,ความมีเมตตา,amoha,reason,kalayanajatika,,kusala,อโมหะ,ความรู้จริง,saddhā,confidence,kalayanajatika,,kusala,สัทธา,ความเชื่อมั่นในสิ่งที่ดีงาม,sati,mindfulness,kalayanajatika,,kusala,สติ,การคุมใจไว้,hiri,modesty,kalayanajatika,,kusala,หิริ,ความละอายแก่ใจ,ottappa,discretion,kalayanajatika,,kusala,โอตตัปปะ,ความเกรงกลัวความชั่ว,tatramajjhattatā,balance of mind,kalayanajatika,,kusala,ตัตรมัชฌัตตตา,ความเป็นกลางในอารมณ์,อุเบกขา upekkhaakāya-passaddhi,body composure,kalayanajatika,,kusala,กายปัสสัทธิ,ความสงบรำงับทางกาย,citta-passaddhi,mind composure,kalayanajatika,,kusala,จิตตปัสสัทธิ,ความสงบรำงับทางอารมณ์,kāya-lahutā,ease of body,kalayanajatika,,kusala,กายลหุตา,ความเบาทางกาย,buoyancecitta-lahutā,ease of mind,kalayanajatika,,kusala,จิตตลหุตา,ความเบาทางจิต,kāya-mudutā,pliancy of body,kalayanajatika,,kusala,กายมุทุตา,ความอ่อนโยนทางกาย,flexiblecitta-mudutā,pliancy of mind,kalayanajatika,,kusala,จิตตมุทุตา,ความอ่อนโยนทางใจ,kāya-kammaññatā,adaptability,kalayanajatika,,kusala,กายกัมมัญญตา,ความควรแก่งานทางกาย,Fit & readycitta-kammaññatā,adaptability of mind,kalayanajatika,,kusala,จิตตกัมมัญญตา,ความควรแก่งานทางใจ,kāya-pāguññatā,agility,kalayanajatika,,kusala,กายปาคุญญตา,ความคล่องแคล่วทางกาย,nimblecitta-pāguññatā,agility of mind,kalayanajatika,,kusala,จิตตปาคุญญตา,ความคล่องแคล่วทางใจ,kāya’ujukatā,rectitude,kalayanajatika,,kusala,กายุชุกตา,ความซื่อตรงทางกาย,righteouscitta’ujukatā,rectitude of mind,kalayanajatika,,kusala,จิตตุชุกตา,ความซื่อตรงทางใจ,sammāvācā,right speech,kalayanajatika,viratiyo,kusala,สัมมาวาจา,เจรจาชอบ คือเว้นจากวจีทุจริต,sammākammanta,right action,kalayanajatika,viratiyo,kusala,สัมมากัมมันตะ,กระทำชอบ,Samma-ājīva,right livelihood,kalayanajatika,viratiyo,kusala,สัมมาอาชีวะ,เลี้ยงชีวิตชอบ,karu.nā,pity,kalayanajatika,appamaññā,kusala,กรุณา,ความสงสารคิดช่วยให้พ้นทุกข์,muditā,kindness,kalayanajatika,appamaññā,kusala,มุทิตา,ความพลอยยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี,NB.,,,,,,เลี้ยงชีวิตชอบ* คือเว้นจากเลี้ยงชีวิตโดยทางที่ผิด เช่น โกงเขา หลอกลวง สอพลอ บีบบังคับขู่เข็ญ; (5 ค้า) ค้าคน ค้าเนื้อ ค้าอาวุธ ค้ายาเสพติด ค้ายาพิษ;,,,,,,กระทำชอบ* เว้นฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ผิดในกาม

[email protected]
IP: xxx.128.108.220
เขียนเมื่อ 

My apologies.

Gotoknow’s “text box” shrinks and crushes readability out of my list (above). I have to solution nor time to fix this on Gotoknow.

Please copy the ‘csv’ list into a dot csv (.csv) file and open it with LibreOffice, OpenOffice, or msOffice (word processor or spreadsheet app) to see formatted text.