"คนไร้ที่พึ่ง" "ผู้ด้อยโอกาส" และ “บุคคลหรือกลุ่มบุคคลซึ่งอยู่ในสภาวะยากลำบากหรือที่จำต้องได้รับความช่วยเหลือ” หมายถึง ใครบ้าง???

13 สิงหาคม 2560

[1] คนไร้ที่พึ่ง

 

บุคคลที่อยู่ในสภาวะยากลำบากและไม่อาจพึ่งพาบุคคลอื่นได้เป็น "คนไร้ที่พึ่ง" ตาม ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการร้องเรียนกรณีคนไร้ที่พึ่งไม่ได้รับการคุ้มครองหรือได้รับการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสมจากสถานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งหรือศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง ลงวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2559 [รจ. 9 กุมภาพันธ์ 2559] [1]

 

มีอยู่ 5 กลุ่ม ดังนี้

(1) บุคคลที่ประสบความเดือดร้อน หมายถึง บุคคลสัญชาติไทยที่มีความยากลำบากในการดำรงชีพ เนื่องจากเหตุหัวหน้าครอบครัวหรือบุคคลที่เป็นหลักในครอบครัว

(ก) ตาย

(ข) ทอดทิ้งสาบสูญหรือต้องโทษจำคุก

(ค) ประสบอุบัติเหตุหรือเจ็บป่วยร้ายแรงจนไม่สามารถประกอบอาชีพได้

(ง) ไม่สามารถดูแลครอบครัวได้ด้วยเหตุอื่นใด

(2) คนเร่ร่อน หมายถึง บุคคลสัญชาติไทยที่ออกมาจากที่พักอาศัยเดิม ไม่ว่าด้วยเหตุใด ๆ ก็ตาม มาอยู่ในที่สาธารณะ หรือบุคคลที่ออกมาจากที่พักอาศัยเดิมมาตั้งครอบครัวหรือมาใช้ชีวิตแบบครอบครัวใหม่ในที่สาธารณะ และทั้งสองกลุ่มอาจจะย้ายที่พักไปเรื่อย ๆ หรืออาศัยอยู่ที่ใดที่หนึ่งในช่วงระยะเวลาหนึ่งเพื่อดำรงชีวิตประจำวันในที่สาธารณะนั้น ๆ

(3) บุคคลซึ่งอาศัยที่สาธารณะเป็นที่พักนอนชั่วคราว หมายถึง บุคคลสัญชาติไทยที่มาทำภารกิจบางอย่างและไม่มีที่พักอาศัย ไม่มีเงินเช่าที่พัก

(4) บุคคลที่มีสถานะทางทะเบียนราษฎรแต่ยังไร้สัญชาติ หมายถึง บุคคลที่ถูกบันทึกทางทะเบียนราษฎรของรัฐใดรัฐหนึ่ง แต่มิได้รับการรับรองในสถานะคนสัญชาติโดยรัฐนั้นหรือรัฐอื่นใดที่ประสบปัญหาการดำรงชีพ

(5) บุคคลไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎร หมายถึง คนไร้รัฐซึ่งอาจจะเป็นคนที่เกิดในประเทศไทยหรือนอกประเทศไทยก็ได้ แต่มีเหตุทำให้ไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎร ทั้งของประเทศต้นทางและของประเทศไทยที่ประสบปัญหาการดำรงชีพ

 

 

[2] ผู้ด้อยโอกาส

 

ส่วนคำว่า "ผู้ด้อยโอกาส" (คล้ายคลึงกับ "คนไร้ที่พึ่ง") หมายถึง “ผู้ที่ประสบปัญหาความเดือดร้อน และได้รับผลกระทบในด้านเศรษฐกิจสังคม การศึกษา สาธารณสุข การเมือง กฎหมาย วัฒนธรรม ภัยธรรมชาติและภัยสงคราม รวมถึงผู้ที่ขาดโอกาสที่จะเข้าถึงบริการขั้นพื้นฐานของรัฐ ตลอดจนผู้ประสบปัญหาที่ยังไม่มีองค์กรหลักรับผิดชอบอันจะส่งผลให้ไม่สามารถดำรงชีวิตได้เท่าเทียมกับผู้อื่น”

โดย สำนักส่งเสริมสวัสดิภาพและพิทักษ์เด็ก เยาวชน ผู้ด้อยโอกาส และผู้สูงอายุ (สท.) กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) มีอยู่ 5 กลุ่ม ดังนี้ [2]

(1) คนยากจน  หมายถึง  บุคคลที่มีรายได้ไม่เพียงพอในการใช้จ่ายเพื่อสนองตอบความต้องการพื้นฐานขั้นต่ำที่ทุกคนในสังคมควรได้รับเพื่อการดำรงชีวิตอย่างมีความสุขตามอัตภาพ

ปี 2556 นี้กำหนดรายได้ขั้นต่ำไว้ที่ 2,422 บาทต่อเดือน หรือ 29,064 บาทต่อปี ซึ่งหากมีรายได้น้อยกว่านี้จะถือว่าเป็นคนยากจน

(2) คนเร่ร่อน/ไร้ที่อยู่อาศัย  หมายถึง  ผู้ไม่มีที่อยู่อาศัยเป็นหลักแหล่ง กินอยู่หลับนอนในที่สาธารณะและครอบคลุมถึงคนไร้ที่พึ่ง คนไร้บ้าน

(3) ผู้ไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎร  หมายถึง  ผู้ที่ไม่มีเอกสารหลักฐานทางทะเบียนราษฎรที่แสดงถึงชื่อ นามสกุล สัญชาติ วัน เดือน ปีเกิด และถิ่นที่อยู่หรือบัตรอื่นที่มีเลข 13 หลัก รวมทั้งบัตรประจำตัวประชาชนที่ทางราชการออกให้

มีอยู่ 2 ประเภท คือ (3.1) คนไร้สัญชาติที่มีสิทธิอาศัยในประเทศไทย และ (3.2) คนไร้สัญชาติที่ไม่มีสิทธิอาศัยอยู่ในประเทศไทย

(4) ผู้พ้นโทษ  หมายถึง  ผู้ที่ได้รับการปลดปล่อยจากเรือนจำ หรือ ทัณฑ์สถานในกรณีที่ได้รับการพักการลงโทษ ลดวันต้องโทษจำคุก อภัยโทษ และได้รับการปลดปล่อยเมื่อจำคุกครบกำหนดตามคำพิพากษาของศาล รวมทั้งผู้ที่พ้นจากการคุมประพฤติ

(5) ผู้ติดเชื้อ เอช ไอ วี (HIV)/ผู้ป่วยเอดส์ (AIDS)/ครอบครัวที่ได้รับผลกระทบ

(5.1) ผู้ติดเชื้อ เอช ไอ วี  หมายถึง  บุคคลที่มีกลุ่มอาการของโรคที่เกิดขึ้นจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเสื่อมหรือบกพร่องที่เกิดขึ้นมาภายหลัง ซึ่งไม่ได้เป็นมาแต่กำหนดโดยมีสาเหตุมาจากเชื้อไวรัส Human Immune Deficiency Virus ได้เข้าสู่ร่างกายไปทำลายเซลล์เม็ดเลือดขาวที่ทำหน้าที่ป้องกันร่างกายจากเชื้อโรค จึงไม่สามารถทำหน้าที่ได้ตามปกติ

(5.2) ผู้ป่วยเอดส์  หมายถึง  ผู้ที่ได้รับเชื้อเอดส์แล้ว และเมื่อร่างกายอ่อนแอ ระบบภูมิคุ้มกันเสื่อมหรือไม่มีภูมิคุ้มกันของร่างกาย เกิดการติดเชื้อโรคอื่น ๆ ได้ง่าย ทำให้เจ็บป่วยด้วยโรคฉวยโอกาสต่าง ๆ เช่น วัณโรค ปอดบวม เชื้อรามะเร็งบางชนิด เป็นต้น

(5.3) ครอบครัวผู้ได้รับผลกระทบ  หมายถึง  ครอบครัวของผู้ติดเชื้อ เอช ไอ วี/ผู้ป่วยเอดส์

 

[3] บุคคลหรือกลุ่มบุคคลซึ่งอยู่ในสภาวะยากลำบากหรือที่จำต้องได้รับความช่วยเหลือ

 

ซึ่ง ตาม "ข้อกำหนดคณะกรรมการส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมแห่งชาติว่าด้วยการกำหนดบุคคลหรือกลุ่มบุคคลเป้าหมายเป็นผู้รับบริการสวัสดิการสังคม พ.ศ. 2555" ลงวันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2555 [รจ. 16 พฤศจิกายน 2555] ออกตามความใน มาตรา 13 (5) แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคม พ.ศ. 2546 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2550 [3]

 

เรียกว่า “บุคคลหรือกลุ่มบุคคลซึ่งอยู่ในสภาวะยากลำบากหรือที่จำต้องได้รับความช่วยเหลือ”  (คล้ายคลึงกับ "ผู้ด้อยโอกาส") รวม 13 กลุ่ม ได้แก่

(1) กลุ่มเด็กและเยาวชน

(2) กลุ่มผู้หญิง ครอบครัวและผู้ถูกละเมิดทางเพศ

(3) กลุ่มผู้สูงอายุ

(4) กลุ่มคนพิการ

(5) กลุ่มชุมชนเมือง คนจนเมือง คนเร่ร่อน

(6) กลุ่มแรงงานข้ามชาติและแรงงานต่างด้าว

(7) กลุ่มแรงงานนอกระบบ

(8) กลุ่มคนจากจังหวัดชายแดนภาคใต้

(9) กลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี ผู้ป่วยเอดส์และผู้ได้รับผลกระทบ

(10) กลุ่มคนที่มีปัญหาสถานะบุคคลและกลุ่มชาติพันธุ์

(11) กลุ่มคนไทยในต่างประเทศ

(12) กลุ่มผู้ที่อยู่ในกระบวนการยุติธรรม และ

(13) กลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ

[1]ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการร้องเรียนกรณีคนไร้ที่พึ่งไม่ได้รับการคุ้มครองหรือได้รับการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสมจากสถานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งหรือศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง ลงวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2559, ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 133 ตอนพิเศษ 38 ง วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2559, http://www.dsdw2016.dsdw.go.th/buzzfile/20160309160438-518.pdf

[2]ดู นิยามและการแบ่งกลุ่มของผู้ด้อยโอกาส, http://www.thaieditorial.com/กลุ่มของผู้ด้อยโอกาส/  

& กมลชนก ขำสุวรรณ, ผู้ด้อยโอกาส : โจทย์ใหญ่เมื่อประเทศไทยจะเข้าสู่ประชาคมอาเซียน, วารสารมหิดล ปีที่ 32 ฉบับที่ 6 พ.ศ. 2555 เดือน สิงหาคม - กันยายน 2555, http://www.popterms.mahidol.ac.th/newsletter/showarticle.php?articleid=311

[3]ข้อกำหนดคณะกรรมการส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมแห่งชาติว่าด้วยการกำหนดบุคคลหรือกลุ่มบุคคลเป้าหมายเป็นผู้รับบริการสวัสดิการสังคม พ.ศ. 2555 ลงวันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2555, ราชกิจจานุเบกษา หน้า 17 - 24 เล่ม 129 ตอนพิเศษ 173 ง วันที่ 16 พฤศจิกายน 2555, https://www.m-society.go.th/article_attach/1363/2081.pdf


คนไร้รากเหง้า (Rootless) และ เด็กไร้รากเหง้า เด็กกำพร้า